- آیا هنگام مطالعه کاتالوگهای تخصصی برندهای بزرگی مثل زیمنس یا اشنایدر دچار سردرگمی میشوید؟
- آیا نگران این هستید که در جلسات فنی یا هنگام خرید تجهیزات خارجی، معادل دقیق انگلیسی قطعات را اشتباه بگویید؟
- آیا تا به حال برایتان پیش آمده که یک نقشه الکتریکی (Schematic) بینالمللی را باز کنید و با انبوهی از مخففهای نامفهوم روبرو شوید؟
یادگیری زبان تخصصی در دنیای مهندسی، فراتر از یک مهارت ساده است؛ این زبان در واقع ابزار قدرت شما برای ورود به بازار کار جهانی و پروژههای بینالمللی محسوب میشود. در این راهنما، ما قصد داریم اصطلاحات تابلوسازی برق و مدارات فرمان را به شکلی ساده و کاربردی کالبدشکافی کنیم تا یک بار برای همیشه، ترس شما از مواجهه با متون فنی انگلیسی ریخته شود و دیگر هرگز این مفاهیم را با هم اشتباه نگیرید.
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| Circuit Breaker (CB) | کلید اتوماتیک / دژنکتور | حفاظت مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه |
| Contactor | کنتاکتور | کلید مغناطیسی برای قطع و وصل مدارات قدرت |
| Control Circuit | مدار فرمان | بخش منطقی تابلو برای کنترل نحوه عملکرد قطعات |
| Busbar | شینه (باسبار) | توزیع جریان الکتریکی بین تجهیزات مختلف |
اهمیت یادگیری اصطلاحات تابلوسازی برق از نگاه روانشناسی یادگیری
بسیاری از تکنسینها و مهندسان دچار پدیدهای به نام اضطراب زبانی (Language Anxiety) در محیطهای کاری میشوند. این اضطراب زمانی رخ میدهد که شما دانش فنی لازم را دارید، اما به دلیل ندانستن واژگان دقیق، نمیتوانید دانش خود را ابراز کنید. یادگیری سیستماتیک این لغات به شما کمک میکند تا بر این سد روانی غلبه کنید. به خاطر داشته باشید که زبان فنی بسیار منطقیتر از زبان عمومی است و با یادگیری ریشهها، بقیه مسیر برایتان هموار میشود.
واژگان پایه در بدنه و ساختار تابلو (Enclosure)
اولین چیزی که در تابلوسازی با آن مواجه میشوید، خود محفظه تابلو است. در زبان انگلیسی، واژه Enclosure یا Cabinet به جای کلمه عمومی “Box” استفاده میشود.
- Free-standing: تابلوهای ایستاده که معمولاً روی زمین نصب میشوند.
- Wall-mounted: تابلوهای دیواری (توکار یا روکار).
- Gland Plate: صفحهای در پایین یا بالای تابلو که سوراخ شده و کابلها از طریق “گلند” وارد آن میشوند.
- DIN Rail: ریلهای فلزی استانداردی که قطعات روی آنها سوار میشوند.
- Back Plate / Mounting Plate: صفحه داخلی تابلو که تمام تجهیزات روی آن پیچ میشوند.
تجهیزات حفاظتی و قدرت در اصطلاحات تابلوسازی برق
درک تفاوت بین انواع کلیدها و سیستمهای حفاظتی، نقطه عطف تخصص شماست. در این بخش با فرمولهای نامگذاری قطعات آشنا میشویم.
انواع کلیدهای حفاظتی
در نقشههای بینالمللی، به جای نوشتن نام کامل، از مخففها استفاده میشود. فرمول کلی به این صورت است: [نوع حفاظت] + [Circuit Breaker].
- MCB (Miniature Circuit Breaker): کلید مینیاتوری که برای جریانهای پایین استفاده میشود.
- MCCB (Molded Case Circuit Breaker): کلید اتوماتیک کمپکت برای جریانهای بالاتر.
- RCB / RCCB (Residual Current Breaker): کلید محافظ جان یا نشت جریان.
- ACB (Air Circuit Breaker): کلید اتوماتیک هوایی که معمولاً در ورودی اصلی تابلوهای فشار ضعیف قرار میگیرد.
اجزای مدار قدرت (Power Circuit)
مدار قدرت بخشی است که جریان اصلی از آن عبور میکند تا به مصرفکننده برسد.
- Incomer: کلید ورودی اصلی تابلو.
- Outgoing: خروجیهایی که به سمت الکتروموتورها یا سایر بارها میروند.
- Soft Starter: راهانداز نرم که برای کاهش تنشهای مکانیکی و جریان استارت موتور به کار میرود.
- VFD (Variable Frequency Drive): اینورتر یا درایو برای کنترل دور موتور.
اصطلاحات کلیدی در مدارات فرمان (Control Circuits)
مدارات فرمان قلب تپنده یک تابلو برق هستند. در اینجا عباراتی وجود دارد که به اشتباه ترجمه میشوند یا درک درستی از آنها وجود ندارد.
- Logic Gate: گیتهای منطقی که اساس کار PLCها و مدارات رلهای هستند.
- Interlocking: اینترلاک یا قفل داخلی (مکانیکی یا الکتریکی) که از بروز حوادث ناخواسته (مثل روشن شدن همزمان دو کنتاکتور چپگرد و راستگرد) جلوگیری میکند.
- Latching: خودنگهدار؛ فرآیندی که در آن مدار پس از رها کردن شستی استارت، همچنان فعال میماند.
- Feedback Loop: حلقه بازخورد که وضعیت فعلی سیستم را به واحد کنترل گزارش میدهد.
کنتاکتها و وضعیتهای عملکردی
در تابلوسازی، دانستن وضعیت کنتاکتها حیاتی است:
- NO (Normally Open): در حالت عادی باز (تیغه باز).
- NC (Normally Closed): در حالت عادی بسته (تیغه بسته).
- Common (COM): پایه مشترک در رلهها و کلیدها.
تفاوتهای لهجهای و استاندارد: آمریکا (US) در مقابل بریتانیا (UK)
یکی از چالشهای بزرگ در یادگیری اصطلاحات تابلوسازی برق، تفاوت بین استانداردهای آمریکایی (NEC/NEMA) و استانداردهای اروپایی/بریتانیایی (IEC/BS) است. زبانشناسان معتقدند عدم توجه به این تفاوتها میتواند باعث سوءتفاهم در سفارش قطعات شود.
| مفهوم فنی | اصطلاح آمریکایی (US) | اصطلاح بریتانیایی/اروپایی (UK) |
|---|---|---|
| سیم ارت | Ground | Earth |
| سیم فاز | Hot / Line | Live / Phase | Conduit | Trunking / Ducting |
| نقشه برق | Schematic | Wiring Diagram |
اشتباهات رایج و باورهای غلط (Common Myths & Mistakes)
بسیاری از زبانآموزان و تکنسینها به دلیل شباهتهای ظاهری، برخی کلمات را به جای هم به کار میبرند که میتواند در محیطهای مهندسی غیرحرفهای به نظر برسد.
- اشتباه: استفاده از کلمه Power Table به جای Distribution Board.
- اشتباه: صدا کردن تمام کلیدها با نام Switch. (Switch معمولاً برای قطع و وصل دستی است، در حالی که برای حفاظت حتماً باید از Breaker استفاده کرد).
- باور غلط: “یادگیری نام قطعات کافی است.” خیر! شما باید افعال حرکتی مثل Trip (قطع شدن خودکار)، Energize (برقدار کردن) و Isolate (جداسازی مدار) را هم بلد باشید.
مقایسه صحیح و غلط در جملات فنی:
- ❌ Incorrect: The breaker shouted because of high current.
- ✅ Correct: The breaker tripped due to an overload condition.
- ❌ Incorrect: Please open the light.
- ✅ Correct: Please switch on the lights / energize the circuit.
سوالات متداول (FAQ)
۱. بهترین منبع برای یادگیری علائم اختصاری در نقشههای خارجی چیست؟
استاندارد IEC 60617 مرجع جهانی برای علائم ترسیمی در نقشههای برق است. یادگیری این استاندارد به همراه واژگان انگلیسی، شما را به یک متخصص بینالمللی تبدیل میکند.
۲. تفاوت بین Relay و Contactor در چیست؟
اگرچه هر دو با خاصیت مغناطیسی کار میکنند، اما Contactor برای بارهای سنگین و مدار قدرت (Power) طراحی شده، در حالی که Relay معمولاً در مدارات فرمان (Control) و برای جریانهای ضعیف استفاده میشود.
۳. اصطلاح IP Rating به چه معناست؟
این عبارت مخفف Ingress Protection است و نشاندهنده میزان مقاومت بدنه تابلو در برابر نفوذ اجسام خارجی، گرد و غبار و آب است. برای مثال IP65 به معنای کاملاً عایق در برابر گرد و غبار و مقاوم در برابر پاشش آب است.
۴. کلمه BOM در تابلوسازی به چه معناست؟
مخفف Bill of Materials یا همان لیست قطعات است. این سندی است که تمام تجهیزات مورد نیاز برای ساخت یک تابلو را با جزئیات دقیق لیست میکند.
نتیجهگیری
تسلط بر اصطلاحات تابلوسازی برق تنها یک مزیت نیست، بلکه ضرورتی برای حرفهایهایی است که میخواهند فراتر از مرزهای محلی حرکت کنند. از مفاهیم سادهای مانند Enclosure گرفته تا مباحث پیچیدهتری مثل Interlocking و تفاوتهای US vs UK، همگی قطعات پازلی هستند که دانش مهندسی شما را تکمیل میکنند.
فراموش نکنید که یادگیری این واژگان یک شبه اتفاق نمیافتد. با مرور روزانه نقشهها، گوش دادن به پادکستهای فنی و استفاده از این کلمات در محیط کار، به تدریج اعتماد به نفس شما افزایش مییابد. شما اکنون ابزار لازم برای مطالعه دقیقتر و حرفهایتر را در اختیار دارید. گام بعدی، باز کردن یک نقشه واقعی و پیدا کردن این اصطلاحات در دنیای واقعی است!
سلام، واقعاً دستتون درد نکنه. همیشه با ‘Circuit Breaker’ و ‘Contactor’ مشکل داشتم و موقع ترجمه قاطی میکردم. این مقاله خیلی کمککننده بود.
خواهش میکنم رضا جان. خوشحالیم که مفید واقع شده. تفاوت اصلیشون رو همیشه با کاربردشون تو ذهنتون نگهدارید: CB برای حفاظت و Contactor برای قطع و وصل مدارات قدرت. اینطوری هیچوقت اشتباه نمیکنید!
ممنون از توضیحات عالی. برای من که تازه وارد دنیای برق شدم، دونستن این اصطلاحات انگلیسی واقعاً ضروریه. آیا ‘CB’ همون ‘Miniature Circuit Breaker’ (MCB) هست یا فرق داره؟
سوال خیلی خوبیه فاطمه جان! ‘Circuit Breaker’ یک اصطلاح کلیه. ‘MCB’ (کلید مینیاتوری) و ‘MCCB’ (کلید کامپکت) هر دو از انواع ‘Circuit Breaker’ محسوب میشن. MCB بیشتر برای مدارهای با جریان پایینتر و MCCB برای جریانهای بالاتر کاربرد داره.
واقعاً به همچین محتوایی نیاز داشتیم. این ترس از اصطلاحات فنی خارجی همیشه وجود داشت. ‘Busbar’ رو همیشه به فارسی میگفتیم، ولی انگلیسیش رو کمتر استفاده میکردیم. حالا دیگه راحت میتونم تو مستندات انگلیسی پیداش کنم.
دقیقاً همینطوره علی آقا. هدف ما هم اینه که این موانع زبانی رو برداریم. استفاده از ‘Busbar’ در متون تخصصی انگلیسی کاملاً رایجه و دونستنش مهارت شما رو چندین برابر میکنه.
سلام. تلفظ ‘Contactor’ چطوریه؟ بعضیها کانتاکتور میگن، بعضیها کنتاکتور. کدومش درسته؟
سلام سارا خانم. تلفظ صحیحش نزدیک به ‘کُن-تَک-تِر’ (kon-tak-ter) هست، با تاکید روی هجای دوم. تلفظ ‘کنتاکتور’ که در فارسی رایج شده، کاملاً قابل فهمه ولی اگر میخواهید کاملاً شبیه انگلیسیزبانها صحبت کنید، ‘کُن-تَک-تِر’ دقیقتره.
خیلی ممنون از این مقاله مفید. من همیشه وقتی یک ‘Schematic’ خارجی میبینم، با ‘Control Circuit’ و ‘Power Circuit’ اشتباه میگیرم. تفکیکشون تو این متن عالی بود.
خواهش میکنم مریم جان. این تفکیک بسیار مهمه. ‘Control Circuit’ در واقع مغز متفکر مداره که دستورات رو صادر میکنه و ‘Power Circuit’ همون بخشیه که قدرت رو به مصرفکنندهها میرسونه. با درک این تفاوت عملکردی، دیگه قاطی نمیکنید.
آیا ‘Relay’ با ‘Contactor’ مترادفه؟ من بعضی جاها به جای هم شنیدم.
سوال بسیار مهمی پرسیدید کیان عزیز. هر دو ‘Relay’ و ‘Contactor’ کلیدهای الکترومکانیکی هستند، اما تفاوت اصلی در کاربرد و ظرفیت جریانشونه. ‘Relay’ها معمولاً برای سوئیچینگ جریانهای پایین در مدارهای فرمان (Control Circuit) استفاده میشن، در حالی که ‘Contactor’ها برای قطع و وصل جریانهای بالا در مدارهای قدرت (Power Circuit) طراحی شدهاند. پس مترادف نیستند و کاربرد متفاوتی دارن.
واقعا از مطالب کاربردیتون ممنونم. من تو یک شرکت خارجی کار میکنم و این اصطلاحات رو هر روز میشنوم. کمک کرد که منظور دقیقشون رو بهتر بفهمم.
خوشحالیم که این مقاله مستقیماً در کار روزمرهتون بهتون کمک کرده نرگس خانم. درک عمیق این اصطلاحات، نه تنها اعتماد به نفس شما رو بالا میبره، بلکه ارتباطات فنی شما رو هم قویتر میکنه.
مقاله فوقالعادهای بود! ای کاش برای بقیه رشتهها هم همچین فهرستی از اصطلاحات تخصصی انگلیسی داشتید. مثلاً برای رشته مکانیک یا سیالات.
امیر عزیز، از پیشنهاد خوبتون متشکریم. حتماً این موضوع رو در برنامهریزیهای آیندهمون در نظر میگیریم. هدف Englishvocabulary.ir اینه که دایره لغات تخصصی انگلیسی رو در حوزههای مختلف گسترش بده و به فارسیزبانان کمک کنه.
من خودم مهندس برق هستم و همیشه این مشکل رو داشتم که تو جلسات فنی اصطلاحات رو چطور درست به انگلیسی بگم. این مقاله مثل یک راهنمای سریع و کاربردیه. مرسی!
خیلی خوشحالیم که این مقاله تونسته به شما کمک کنه زهرا خانم. هدف اصلی ما هم همین بوده که این راهنما برای مهندسین و تکنسینها کاربردی و دمدستی باشه تا دیگه نگرانی از بابت معادلیابی نداشته باشن.
آیا ‘Switchgear’ هم به معنی تابلو برق هست؟ یا چیز دیگهایه؟
سوال عالیه حسین! ‘Switchgear’ یک اصطلاح کلیتره که به ترکیبی از سوئیچها، فیوزها، قطعکنندههای مدار و رلهها گفته میشه که برای کنترل، محافظت و ایزوله کردن تجهیزات الکتریکی استفاده میشن. تابلو برق (Electrical Panel) در واقع محفظهایه که این ‘Switchgear’ داخلش قرار میگیره. پس ‘Switchgear’ به مجموعه تجهیزات داخل تابلو اشاره داره، نه خود تابلو.
قبلاً در مورد ‘Busbar’ فقط شکل فارسیش رو میدونستم. چقدر خوب که معادل انگلیسیش رو هم یاد گرفتم. این خیلی مهمه برای کار کردن با نقشههای بینالمللی.
دقیقاً همینطوره لیلا خانم. درک اصطلاحات استاندارد بینالمللی مثل ‘Busbar’، تفاوت شما رو در کار با مدارک فنی دوچندان میکنه و به شما در پروژههای جهانی کمک میکنه.
به نظر شما یاد گرفتن این اصطلاحات برای کسی که تازه دانشجو شده چقدر زمان میبره؟ و چه راهکاری پیشنهاد میکنید برای اینکه تو ذهن بمونن؟
شادمهر عزیز، یادگیری این اصطلاحات یک فرآیند پیوستهاست و بستگی به میزان مواجهه و تمرین شما داره. برای اینکه تو ذهن بمونن، پیشنهاد میکنیم: 1. از فلشکارت استفاده کنید. 2. سعی کنید هر اصطلاح رو در یک جمله کامل و کاربردی به انگلیسی استفاده کنید. 3. نقشههای الکتریکی و کاتالوگهای انگلیسی رو بیشتر مطالعه کنید. 4. با دوستانتون در موردشون انگلیسی صحبت کنید. این روشها به تثبیتشون کمک زیادی میکنه.
من همیشه ‘Control Circuit’ و ‘Logic Circuit’ رو با هم اشتباه میگرفتم. آیا این دوتا یکی هستن؟
افشین عزیز، ‘Control Circuit’ یک اصطلاح کلی برای مدارهایی است که عملکرد یک سیستم را کنترل میکنند. ‘Logic Circuit’ (مدار منطقی) زیرمجموعهای از ‘Control Circuit’ است که از گیتهای منطقی (مانند AND, OR, NOT) برای تصمیمگیری و اجرای وظایف خاص بر اساس ورودیهای منطقی استفاده میکند. پس هر ‘Logic Circuit’ یک ‘Control Circuit’ است، اما هر ‘Control Circuit’ لزوماً یک ‘Logic Circuit’ نیست و میتواند شامل رلهها یا سایر اجزا باشد.
این مقاله خیلی کاربردیه! من دنبال یک منبع بودم که تفاوت ‘Circuit Breaker’ و ‘Fuse’ رو توضیح بده. میشه در مورد اون هم یک مطلب بذارید؟
پیشنهاد عالیای دادی پریسا جان! حتماً در آینده نزدیک یک مقاله جامع در مورد تفاوتها و کاربردهای ‘Circuit Breaker’ و ‘Fuse’ منتشر خواهیم کرد. به طور خلاصه، ‘Fuse’ یکبار مصرفه و بعد از عملکرد باید تعویض بشه، در حالی که ‘Circuit Breaker’ قابل ریست شدن و استفاده مجدده.
آیا مخفف ‘CB’ تو مکالمات روزمره مهندسها هم استفاده میشه یا فقط تو مدارک فنی؟
بله کاوه عزیز، مخفف ‘CB’ (سیبی) هم در مکالمات فنی روزمره بین مهندسان و تکنسینها بسیار رایجه و هم در مدارک فنی استفاده میشه. این یک راه سریع و متداول برای اشاره به ‘Circuit Breaker’ بدون گفتن کل کلمهست.
من همیشه فکر میکردم ‘Busbar’ یک اسم اختصاصیه، نه یک اصطلاح عمومی. مرسی که روشنسازی کردید.
خواهش میکنم نیلوفر خانم. ‘Busbar’ یک اصطلاح عمومی و استاندارد در صنعت برق برای توزیع جریان در تابلوها و مدارهای قدرته. این یکی از آن کلماتیه که باید حتماً تو ذهن مهندسین برق باشه.
این مطالب باید تو دانشگاهها هم تدریس بشه. خیلی از دانشجوها از این اصطلاحات غافل هستن. با تشکر فراوان!
سعید جان، دیدگاه شما بسیار ارزشمنده. تلاش ما هم اینه که پلی باشیم بین آموزش آکادمیک و نیازهای واقعی صنعت. خوشحالیم که محتوامون رو مفید میدونید و امیدواریم به گسترش این دانش کمک کنیم.