۱۰۰ لغت تخصصی داروسازی و داروخانه (Pharmacy)

• آیا به دنبال درک عمیق‌تر اصطلاحات رایج در داروخانه هستید؟
• آیا می‌خواهید با لغات تخصصی داروسازی که در نسخه‌های پزشکی به کار می‌روند، آشنا شوید؟
• آیا به عنوان یک دانشجو یا علاقه‌مند به حوزه داروسازی، به دنبال یک منبع جامع برای یادگیری واژگان کلیدی هستید؟
• چگونه می‌توان تفاوت بین داروهای OTC و داروهای نسخه‌ای را به زبان انگلیسی توضیح داد؟

در این مقاله جامع، به تمام این سوالات و بیشتر پاسخ خواهیم داد. دنیای داروسازی پر از اصطلاحات و واژگانی است که شاید در نگاه اول پیچیده به نظر برسند. اما با یادگیری مجموعه‌ای از لغات تخصصی داروسازی، می‌توانید با اطمینان بیشتری نسخه‌های پزشکی را بخوانید، با داروسازان ارتباط برقرار کنید و درک بهتری از داروها و نحوه عملکرد آن‌ها داشته باشید. این راهنما به صورت دسته‌بندی شده، ۱۰۰ مورد از مهم‌ترین واژگان این حوزه را از انواع داروها گرفته تا اصطلاحات مربوط به نسخه و بیماری‌ها، به شما معرفی می‌کند تا یک مرجع کامل و کاربردی در اختیار داشته باشید.

دسته‌بندی لغات تخصصی داروسازی

برای یادگیری بهتر و منظم‌تر، ما این لغات را به چند دسته اصلی تقسیم کرده‌ایم. این دسته‌بندی به شما کمک می‌کند تا واژگان مرتبط را در کنار هم یاد بگیرید و ارتباط معنایی بین آن‌ها را بهتر درک کنید. در ادامه به بررسی هر یک از این دسته‌ها و لغات مربوط به آن‌ها می‌پردازیم.

۱. انواع داروها و اشکال دارویی (Types of Drugs & Formulations)

داروها در اشکال مختلفی تولید می‌شوند تا مصرف آن‌ها برای بیماران راحت‌تر و اثربخشی آن‌ها بیشتر شود. آشنایی با این لغات تخصصی داروسازی به شما کمک می‌کند تا شکل فیزیکی و نوع داروی تجویز شده را به‌درستی تشخیص دهید.

• Tablet (قرص): رایج‌ترین شکل دارویی که از فشرده‌سازی پودر دارو تهیه می‌شود.
• Capsule (کپسول): پوسته‌ای ژلاتینی که حاوی پودر یا مایع دارویی است.
• Syrup (شربت): محلول غلیظ و شیرین دارویی که معمولاً برای کودکان استفاده می‌شود.
• Suspension (سوسپانسیون): مخلوطی از ذرات جامد دارو در یک مایع که قبل از مصرف باید تکان داده شود.
• Ointment (پماد): یک ترکیب نیمه‌جامد و چرب برای استعمال خارجی.
• Cream (کرم): یک ترکیب نیمه‌جامد با پایه آب یا روغن برای استعمال روی پوست.
• Lotion (لوسیون): یک محلول مایع و رقیق برای استعمال موضعی.
• Gel (ژل): یک ترکیب نیمه‌جامد و شفاف بر پایه آب.
• Suppository (شیاف): شکل دارویی جامد که از طریق رکتوم یا واژن وارد بدن می‌شود.
• Inhaler (اسپری تنفسی): دستگاهی برای رساندن دارو به ریه‌ها از طریق تنفس.
• Injection (تزریق): وارد کردن دارو به بدن با استفاده از سرنگ و سوزن.
• Intravenous (IV) (وریدی): تزریق مستقیم دارو به داخل ورید.
• Intramuscular (IM) (عضلانی): تزریق دارو به داخل عضله.
• Subcutaneous (SC) (زیرجلدی): تزریق دارو به زیر پوست.
• Drops (قطره): شکل مایع دارو که برای چشم، گوش یا بینی استفاده می‌شود.
• Lozenge (قرص مکیدنی): قرصی که برای حل شدن آهسته در دهان طراحی شده است.
• Patch (چسب دارویی): چسبی که دارو را به تدریج از طریق پوست آزاد می‌کند.
• Powder (پودر): شکل جامد و ریز دارو که معمولاً در آب حل می‌شود.
• Effervescent Tablet (قرص جوشان): قرصی که در آب حل شده و گاز تولید می‌کند.
• Generic Drug (داروی ژنریک): نسخه‌ای از یک داروی برند که پس از انقضای پتنت آن تولید می‌شود و نام شیمیایی دارد.
• Brand Name Drug (داروی برند): دارویی که توسط شرکت سازنده اصلی با یک نام تجاری خاص به فروش می‌رسد.

۲. اصطلاحات مربوط به نسخه و دستور مصرف (Prescription & Dosage Terms)

این بخش شامل کلمات و اختصاراتی است که داروسازان و پزشکان برای تعیین دوز، زمان و نحوه مصرف دارو به کار می‌برند. درک این لغات تخصصی داروسازی برای پیروی صحیح از دستورات پزشک ضروری است.

1. Prescription (Rx) (نسخه): دستور کتبی پزشک برای تهیه و مصرف دارو.
2. Dosage (دوز مصرف): مقدار مشخصی از دارو که باید در یک نوبت مصرف شود.
3. Frequency (دفعات مصرف): تعداد دفعات مصرف دارو در یک دوره زمانی مشخص (مثلاً روزانه).
4. Duration (مدت زمان مصرف): طول دوره‌ای که بیمار باید دارو را مصرف کند.
5. Route of Administration (راه مصرف دارو): نحوه وارد شدن دارو به بدن (مثلاً خوراکی، تزریقی).
6. Side Effect (عوارض جانبی): اثرات ناخواسته یک دارو.
7. Adverse Reaction (واکنش نامطلوب دارویی): یک عارضه جانبی شدید یا غیرمنتظره.
8. Over-the-Counter (OTC) (داروی بدون نسخه): دارویی که می‌توان بدون نسخه پزشک از داروخانه تهیه کرد.
9. Refill (تمدید نسخه): تهیه مجدد دارو بر اساس همان نسخه قبلی.
10. Contraindication (مورد منع مصرف): شرایط یا عواملی که مصرف یک دارو را برای بیمار خطرناک می‌سازد.
11. Interaction (تداخل دارویی): تأثیر یک دارو بر عملکرد داروی دیگر.
12. Pharmacist (داروساز): متخصص داروها که مسئول تهیه و توزیع آن‌هاست.
13. Pharmacy Technician (تکنسین داروخانه): فردی که زیر نظر داروساز در داروخانه کار می‌کند.
14. Dispense (تحویل دادن دارو): فرآیند تهیه و تحویل دارو به بیمار طبق نسخه.
15. Compliance (پایبندی به درمان): میزان پیروی بیمار از دستورات دارویی.

اختصارات رایج در نسخه‌ها

در نسخه‌های پزشکی اغلب از اختصارات لاتین استفاده می‌شود. در اینجا چند مورد از پرکاربردترین آن‌ها آورده شده است:

اختصار (Abbreviation)	معنای کامل (Full Term)	ترجمه فارسی
q.d.	quaque die	هر روز / روزی یک بار
b.i.d.	bis in die	روزی دو بار
t.i.d.	ter in die	روزی سه بار
q.i.d.	quater in die	روزی چهار بار
p.r.n.	pro re nata	در صورت لزوم
a.c.	ante cibum	قبل از غذا
p.c.	post cibum	بعد از غذا
h.s.	hora somni	هنگام خواب
PO	per os	از راه دهان / خوراکی

۳. انواع دسته‌های دارویی (Drug Classes)

داروها بر اساس ساختار شیمیایی، مکانیسم اثر یا بیماری مورد درمان، دسته‌بندی می‌شوند. آشنایی با این دسته‌ها به درک کلی عملکرد داروها کمک شایانی می‌کند. این بخش از لغات تخصصی داروسازی بسیار کاربردی است.

• Analgesic (مسکن): دارویی برای تسکین درد (مانند ایبوپروفن).
• Antibiotic (آنتی‌بیوتیک): دارویی برای از بین بردن یا مهار رشد باکتری‌ها (مانند آموکسی‌سیلین).
• Antihistamine (آنتی‌هیستامین): دارویی برای مقابله با علائم آلرژی (مانند ستیریزین).
• Antacid (ضد اسید): دارویی برای خنثی کردن اسید معده (مانند آلومینیوم ام جی).
• Antidepressant (ضد افسردگی): دارویی برای درمان افسردگی (مانند فلوکستین).
• Antifungal (ضد قارچ): دارویی برای درمان عفونت‌های قارچی (مانند کلوتریمازول).
• Antiviral (ضد ویروس): دارویی برای درمان عفونت‌های ویروسی (مانند آسیکلوویر).
• Antipyretic (ضد تب): دارویی برای کاهش تب (مانند استامینوفن).
• Anti-inflammatory (ضد التهاب): دارویی برای کاهش التهاب (مانند ناپروکسن).
• Decongestant (ضد احتقان): دارویی برای رفع گرفتگی بینی (مانند فنیل‌افرین).
• Diuretic (ادرارآور): دارویی که تولید ادرار را افزایش می‌دهد و برای درمان فشار خون بالا استفاده می‌شود.
• Sedative (آرام‌بخش): دارویی که باعث آرامش یا خواب‌آلودگی می‌شود.
• Stimulant (محرک): دارویی که فعالیت سیستم عصبی مرکزی را افزایش می‌دهد.
• Vaccine (واکسن): فرآورده‌ای بیولوژیک که ایمنی فعال اکتسابی در برابر یک بیماری عفونی خاص ایجاد می‌کند.
• Laxative (ملین): دارویی برای درمان یبوست.
• Corticosteroid (کورتیکواستروئید): دسته قوی از داروهای ضد التهاب.
• Bronchodilator (گشادکننده برونش): دارویی که مجاری هوایی ریه‌ها را باز می‌کند و در درمان آسم استفاده می‌شود.
• Beta-blocker (بتابلاکر): دسته‌ای از داروها که عمدتاً برای مدیریت آریتمی قلبی و محافظت از قلب در برابر حمله قلبی دوم استفاده می‌شوند.
• Statin (استاتین): دسته‌ای از داروها که برای کاهش کلسترول خون به کار می‌روند.

۴. اصطلاحات مربوط به بیماری‌ها و شرایط پزشکی (Medical Conditions & Diseases)

داروها برای درمان یا مدیریت بیماری‌های مختلف تجویز می‌شوند. دانستن نام انگلیسی بیماری‌ها به شما کمک می‌کند تا هدف از تجویز یک دارو را بهتر متوجه شوید.

• Hypertension (فشار خون بالا): High blood pressure.
• Diabetes (دیابت): A disease in which the body’s ability to produce or respond to the hormone insulin is impaired.
• Asthma (آسم): A respiratory condition marked by spasms in the bronchi of the lungs, causing difficulty in breathing.
• Allergy (آلرژی / حساسیت): A hypersensitive reaction of the immune system to a substance.
• Infection (عفونت): The invasion and growth of germs in the body.
• Inflammation (التهاب): A localized physical condition in which part of the body becomes reddened, swollen, hot, and often painful.
• Nausea (حالت تهوع): A feeling of sickness with an inclination to vomit.
• Vomiting (استفراغ): Ejecting matter from the stomach through the mouth.
• Diarrhea (اسهال): A condition of having at least three loose or liquid bowel movements each day.
• Constipation (یبوست): A condition in which there is difficulty in emptying the bowels.
• Headache (سردرد): A continuous pain in the head.
• Fever (تب): An abnormally high body temperature.
• Arthritis (آرتریت / ورم مفاصل): Painful inflammation and stiffness of the joints.
• Depression (افسردگی): A mood disorder causing a persistent feeling of sadness and loss of interest.
• Anxiety (اضطراب): A feeling of worry, nervousness, or unease.
• Insomnia (بی‌خوابی): Habitual sleeplessness; inability to sleep.
• Migraine (میگرن): A recurrent throbbing headache that typically affects one side of the head.
• Cholesterol (کلسترول): A waxy, fat-like substance that’s found in all the cells in your body.
• Cardiovascular Disease (بیماری قلبی-عروقی): Conditions that involve narrowed or blocked blood vessels that can lead to a heart attack or stroke.

۵. واژگان متفرقه و تکمیلی در داروسازی

در نهایت، در این بخش به مجموعه‌ای از لغات تخصصی داروسازی می‌پردازیم که در دسته‌های قبلی قرار نمی‌گرفتند اما دانستن آن‌ها برای درک کامل محیط داروخانه و فرآیندهای آن ضروری است.

1. Active Ingredient (ماده مؤثره): جزء شیمیایی در دارو که مسئول اثر درمانی آن است.
2. Inactive Ingredient / Excipient (ماده جانبی): اجزای غیرفعال دارو که به شکل‌دهی، پایداری یا طعم آن کمک می‌کنند.
3. Pharmacology (فارماکولوژی): علم مطالعه داروها و اثرات آن‌ها بر بدن.
4. Pharmacokinetics (فارماکوکینتیک): مطالعه نحوه جذب، توزیع، متابولیسم و دفع دارو در بدن.
5. Pharmacodynamics (فارماکودینامیک): مطالعه اثرات بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی داروها بر بدن.
6. Toxicity (سمیت): میزان سمی بودن یک ماده.
7. Overdose (مصرف بیش از حد / اوردوز): مصرف مقداری از دارو که بیش از دوز توصیه‌شده است و می‌تواند خطرناک باشد.
8. Placebo (دارونما): ماده‌ای بدون اثر درمانی که برای اثرات روانی یا در تحقیقات بالینی استفاده می‌شود.
9. Clinical Trial (کارآزمایی بالینی): تحقیقاتی که روی انسان‌ها برای ارزیابی ایمنی و اثربخشی یک دارو انجام می‌شود.
10. Formulary (فهرست دارویی): لیستی از داروهای مورد تایید یک بیمه یا بیمارستان.
11. Indication (مورد مصرف): بیماری یا شرایطی که یک دارو برای درمان آن تایید شده است.
12. Off-label use (مصرف خارج از برچسب): استفاده از یک دارو برای درمانی که رسماً تایید نشده است.
13. Patient counseling (مشاوره با بیمار): فرآیندی که در آن داروساز اطلاعات مهمی در مورد دارو به بیمار ارائه می‌دهد.
14. Mortar and Pestle (هاون و دسته هاون): ابزاری سنتی برای خرد کردن و مخلوط کردن مواد دارویی.
15. Compounding (داروسازی ترکیبی): تهیه داروهای سفارشی برای بیماران خاص بر اساس نسخه پزشک.

یادگیری این ۱۰۰ لغت تخصصی داروسازی یک گام بزرگ در جهت افزایش دانش و اعتماد به نفس شما در مواجهه با دنیای پزشکی و دارویی است. با تسلط بر این واژگان، نه تنها می‌توانید بهتر از سلامت خود مراقبت کنید، بلکه درک عمیق‌تری از توصیه‌های پزشکان و داروسازان خواهید داشت.