لغات ضروری عینک‌سازی و تراش عدسی (Opticianry)

• آیا تا به حال هنگام مطالعه نسخه چشم‌پزشکی خود با دیدن اصطلاحات مخفف و پیچیده دچار سردرگمی شده‌اید؟
• آیا برایتان پیش آمده که بخواهید از یک وب‌سایت خارجی عینک سفارش دهید اما نام دقیق اجزای فریم یا ویژگی‌های عدسی را ندانید؟
• آیا به عنوان یک متخصص یا دانشجو، به دنبال تسلط بر لغات تخصصی عینک‌سازی برای برقراری ارتباط حرفه‌ای در سطح بین‌المللی هستید؟

یادگیری اصطلاحات فنی در دنیای اپتیک و عینک‌سازی نه تنها برای متخصصان این حوزه، بلکه برای هر فردی که از عینک استفاده می‌کند، یک ضرورت است. در این مقاله جامع، ما تمام لغات تخصصی عینک‌سازی را به زبان ساده و دسته‌بندی شده کالبدشکافی می‌کنیم تا یک بار برای همیشه، ابهامات شما در این زمینه برطرف شود و بتوانید با اعتماد به نفس کامل در محیط‌های تخصصی صحبت کنید.

اصطلاح (Term)	معادل فارسی	کاربرد در عینک‌سازی
Ophthalmologist	چشم‌پزشک	متخصص بیماری‌های چشم و جراحی
Optician	عینک‌ساز / اپتیسین	متخصص ساخت، تراش و فیت کردن عینک
Prescription (Rx)	نسخه عینک	سندی شامل نمرات و مشخصات عدسی لازم
Lens Edging	تراش عدسی	فرآیند برش عدسی برای قرارگیری در فریم

آناتومی فریم عینک: اجزای اصلی که باید بشناسید

قبل از پرداختن به مباحث پیچیده تراش عدسی، باید با الفبای بدنه عینک آشنا شویم. هر فریم از چندین قطعه مهندسی‌شده تشکیل شده است که هر کدام نام تخصصی خود را دارند. نگران نباشید اگر این اسامی در ابتدا زیاد به نظر می‌رسند؛ بسیاری از آن‌ها حتی در مکالمات روزمره انگلیسی‌زبانان نیز به کار می‌روند.

اجزای جلوی فریم (Frontage)

• Bridge: پل عینک؛ قسمتی که روی بینی قرار می‌گیرد و دو عدسی را به هم وصل می‌کند.
• Rim: حلقه یا دور عدسی که شیشه عینک درون آن محکم می‌شود.
• Nose Pads: پد بینی؛ قطعات پلاستیکی کوچکی که فشار عینک را روی بینی توزیع می‌کنند.
• End Piece: گوشه فریم؛ جایی که جلوی عینک به دسته‌ها متصل می‌شود.

اجزای دسته عینک (Temples)

بسیاری از زبان‌آموزان به اشتباه از کلمه Arm برای دسته عینک استفاده می‌کنند، اما واژه تخصصی آن Temple است.

• Hinge: لولا؛ مفصلی که اجازه می‌دهد دسته‌های عینک باز و بسته شوند.
• Temple Tip: انتهای دسته؛ بخشی که پشت گوش قرار می‌گیرد و معمولاً با پوششی نرم پوشانده می‌شود.
• Screw: پیچ‌های بسیار ظریفی که قطعات را به هم متصل نگه می‌دارند.

رمزگشایی از نسخه چشم‌پزشکی (Prescription)

یکی از بزرگترین چالش‌ها در یادگیری لغات تخصصی عینک‌سازی، درک مخفف‌های لاتین در نسخه است. این کلمات ریشه در زبان لاتین دارند و در تمام دنیا استاندارد هستند.

OD (Oculus Dexter)	مربوط به چشم راست
OS (Oculus Sinister)	مربوط به چشم چپ
OU (Oculus Uterque)	مربوط به هر دو چشم
SPH (Sphere)	میزان دوربینی یا نزدیک‌بینی (بر حسب دیوپتر)
CYL (Cylinder)	نمره آستیگماتیسم
Axis	محور آستیگماتیسم (عددی بین 0 تا 180 درجه)

نکته روانشناسی یادگیری: اگر این مخفف‌ها شما را مضطرب می‌کنند، به یاد داشته باشید که حتی بسیاری از بومی‌زبان‌ها (Native speakers) هم بدون آموزش، معنای دقیق OD و OS را نمی‌دانند. شما با یادگیری این‌ها، یک گام از سطح عمومی فراتر می‌روید.

انواع عدسی‌ها و تکنولوژی‌های ساخت

در دنیای مدرن اپتیک، عدسی‌ها فقط تکه‌های پلاستیک یا شیشه نیستند؛ آن‌ها محصولاتی با تکنولوژی بالا هستند. در ادامه به بررسی لغات تخصصی این بخش می‌پردازیم.

دسته‌بندی بر اساس قدرت (Power)

• Single Vision Lenses: عدسی‌های تک‌دید که فقط برای یک فاصله (دور یا نزدیک) اصلاح شده‌اند.
• Bifocal Lenses: عدسی‌های دودید که بخش بالای آن‌ها برای دور و بخش پایین برای نزدیک‌بینی است (معمولاً با خط جداکننده).
• Progressive Lenses: عدسی‌های تدریجی؛ این عدسی‌ها بدون داشتن خط ظاهری، اصلاح دید را از دور به نزدیک به صورت نرم انجام می‌دهند.

مواد سازنده عدسی (Lens Materials)

• CR-39: نوعی پلاستیک استاندارد و سبک که بسیار رایج است.
• Polycarbonate: پلی‌کربنات؛ عدسی‌هایی بسیار مقاوم در برابر ضربه، ایده‌آل برای ورزشکاران و کودکان.
• High-Index Lenses: عدسی‌های فشرده؛ برای نمرات بالا طراحی شده‌اند تا ضخامت کمتری داشته باشند.

لغات تخصصی تراش عدسی (Lens Edging & Lab Terms)

تراش عدسی یا Lens Edging مرحله‌ای است که عدسی خام (Blank) به شکل فریم در می‌آید. این بخش شامل اصطلاحات فنی بسیار دقیق است.

• Lens Blank: عدسی خام و تراش‌نخورده قبل از اینکه به شکل فریم دربیاید.
• Beveling: ایجاد لبه (V-shape) روی عدسی برای اینکه دقیقاً داخل شیار فریم قرار بگیرد.
• Polishing: صیقل دادن لبه‌های عدسی برای شفافیت بیشتر (مخصوص فریم‌های بدون دور یا Rimless).
• Grooving: ایجاد شیار روی لبه عدسی برای فریم‌هایی که با نخ عدسی را نگه می‌دارند (Supra frames).
• Centration: مرکزگذاری؛ فرآیند تراز کردن مرکز اپتیکی عدسی با مرکز مردمک چشم بیمار.

فرمول ساده برای درک مرکزگذاری:

Optical Center + Pupil Distance (PD) = Correct Centration

پوشش‌های عدسی (Lens Coatings)

برای بهبود عملکرد عدسی، لایه‌های مختلفی روی آن اعمال می‌شود که هر کدام نام خاصی دارند:

• Anti-Reflective (AR) Coating: پوشش ضد بازتاب که درخشش آزاردهنده نور را حذف می‌کند.
• Scratch-Resistant Coating: لایه ضد خش برای افزایش طول عمر عدسی.
• UV Protection: محافظت در برابر اشعه فرابنفش خورشید.
• Photochromic Lenses: عدسی‌های فتوکرومیک که در حضور نور خورشید تیره می‌شوند.

تفاوت‌های لهجه‌ای و اصطلاحی: آمریکا در مقابل بریتانیا

به عنوان یک زبان‌آموز هوشمند، باید بدانید که در کشورهای مختلف، لغات تخصصی عینک‌سازی ممکن است کمی متفاوت باشد.

مفهوم	انگلیسی آمریکایی (US)	انگلیسی بریتانیایی (UK)
عینک (به طور کلی)	Eyeglasses / Glasses	Spectacles / Specs
دسته عینک	Temples	Sides / Arms
عینک‌ساز (تکنیسین)	Optician	Dispensing Optician
معاینه چشم	Eye Exam	Eye Test

اشتباهات رایج و نحوه اصلاح آن‌ها (Common Errors)

در یادگیری زبان تخصصی، برخی خطاها به دلیل ترجمه مستقیم از فارسی رخ می‌دهند. به جدول زیر توجه کنید:

• ❌ Incorrect: I need to cut my glasses. (اشتباه در استفاده از فعل Cut)
• ✅ Correct: I need to have my lenses edged.
• ❌ Incorrect: My eye number is -2. (استفاده از Number غلط است)
• ✅ Correct: My prescription is -2 diopters.
• ❌ Incorrect: The sticks of my glasses are broken. (استفاده از Stick برای دسته)
• ✅ Correct: The temples of my glasses are broken.

Common Myths & Mistakes (باورهای غلط و اشتباهات رایج)

باور غلط ۱: کلمه “Optometrist” و “Ophthalmologist” یکی هستند.

واقعیت: اپتومتریست (بینایی‌سنج) معاینات روتین و تعیین نمره را انجام می‌دهد، در حالی که چشم‌پزشک (Ophthalmologist) جراح و متخصص بیماری‌های چشمی است.

باور غلط ۲: عبارت “Reading Glasses” فقط برای افراد پیر است.

واقعیت: این یک اصطلاح تخصصی برای عدسی‌هایی است که برای فاصله نزدیک (Near vision) بهینه شده‌اند، صرف نظر از سن کاربر.

باور غلط ۳: هر چقدر عدسی ضخیم‌تر باشد، نمره آن بالاتر است.

واقعیت: با استفاده از تکنولوژی High-index، می‌توان عدسی‌هایی با نمره بسیار بالا اما ضخامت بسیار کم تولید کرد.

Common FAQ (سوالات متداول)

۱. PD در نسخه عینک به چه معناست؟

PD مخفف Pupillary Distance یا فاصله بین دو مردمک است. این اندازه برای تراش دقیق عدسی و قرار دادن مرکز اپتیکی درست جلوی چشم حیاتی است.

۲. تفاوت عدسی Bifocal و Progressive چیست؟

عدسی Bifocal دارای یک خط مشخص روی شیشه است که دو نمره را از هم جدا می‌کند، اما Progressive لایه‌ای نرم و بدون خط دارد که دید در تمام فواصل (دور، میانی و نزدیک) را فراهم می‌کند.

۳. واژه Frame در عینک‌سازی دقیقاً به چه چیزی اشاره دارد؟

فریم به کل بدنه عینک (بدون عدسی‌ها) شامل جلو، دسته‌ها و لولاها اطلاق می‌شود.

۴. منظور از Diopter چیست؟

دیوپتر (Diopter) واحد اندازه‌گیری توان اپتیکی عدسی است. نمرات مثبت نشان‌دهنده دوربینی و نمرات منفی نشان‌دهنده نزدیک‌بینی هستند.

نتیجه‌گیری

تسلط بر لغات تخصصی عینک‌سازی نه تنها دانش زبانی شما را ارتقا می‌دهد، بلکه به شما کمک می‌کند تا در دنیای تخصصی اپتیک با دقت و حرفه‌ای‌گری عمل کنید. از شناخت اجزای فریم مثل Temple و Bridge گرفته تا درک فرآیندهای پیچیده‌ای مثل Lens Edging و Centration، هر کلمه دریچه‌ای جدید به سوی درک بهتر علم بینایی است.

فراموش نکنید که یادگیری این اصطلاحات یک فرآیند گام‌به‌گام است. پیشنهاد می‌کنیم این مقاله را به عنوان یک مرجع همراه خود داشته باشید و در دفعات بعدی که به عینک‌فروشی می‌روید یا نسخه خود را بررسی می‌کنید، سعی کنید معادل‌های انگلیسی آن‌ها را در ذهن خود مرور کنید. با تمرین و تکرار، این واژگان بخشی از دایره لغات فعال شما خواهند شد.