- آیا با اصطلاحات رایج در دنیای برق و سیمکشی ساختمان آشنا هستید؟
- چگونه میتوان تفاوت بین ولتاژ، جریان و مقاومت را به زبان ساده درک کرد؟
- مهمترین ابزارها و تجهیزات یک برقکار حرفهای چه نام دارند؟
- آیا میدانید هر کدام از سیمها، کابلها و قطعات مختلف در یک مدار الکتریکی چه نقشی دارند؟
در این مقاله جامع، به تمام این سوالات و بسیاری موارد دیگر پاسخ خواهیم داد. اگر به تازگی وارد حرفه برقکاری شدهاید، دانشجوی این رشته هستید یا صرفاً علاقهمند به درک بهتر دنیای الکتریسیته هستید، آشنایی با لغات تخصصی برق کاری اولین و مهمترین قدم برای شماست. درک صحیح این اصطلاحات نه تنها به شما کمک میکند تا با اطمینان و ایمنی بیشتری کار کنید، بلکه ارتباط شما با سایر متخصصان این حوزه را نیز تسهیل میکند. با ما همراه باشید تا سفری به دنیای اصطلاحات و مفاهیم الکتریکی داشته باشیم.
مفاهیم پایه و اساسی در برق (Basic Electrical Concepts)
پیش از آنکه به سراغ ابزار و تجهیزات برویم، باید با ستونهای اصلی علم الکتریسیته آشنا شویم. این مفاهیم پایهای، اساس درک تمام فرآیندهای پیچیدهتر در برقکاری ساختمان هستند.
ولتاژ، جریان و مقاومت: مثلث قدرت
این سه مفهوم، که با قانون اهم (Ohm’s Law) به یکدیگر مرتبط هستند، قلب تپنده هر مدار الکتریکی را تشکیل میدهند. درک تفاوت آنها برای هر برقکاری حیاتی است.
- Voltage (ولتاژ): به زبان ساده، ولتاژ همان فشار الکتریکی است که باعث حرکت الکترونها در یک مدار میشود. واحد اندازهگیری آن ولت (Volt) است و با حرف V نمایش داده میشود. ولتاژ را میتوان به فشار آب در یک لوله تشبیه کرد؛ هرچه فشار بیشتر باشد، آب با قدرت بیشتری جریان مییابد.
- Current (جریان): جریان الکتریکی به معنای نرخ حرکت الکترونها در یک رسانا است. واحد اندازهگیری آن آمپر (Ampere) است و با حرف A نشان داده میشود. اگر ولتاژ را فشار آب در نظر بگیریم، جریان معادل حجم آبی است که در یک زمان مشخص از لوله عبور میکند.
- Resistance (مقاومت): مقاومت، میزان مخالفت یک ماده در برابر عبور جریان الکتریکی است. واحد آن اهم (Ohm) است و با نماد Ω نمایش داده میشود. مقاومت مانند باریک شدن قسمتی از لوله آب است که جلوی جریان روان آب را میگیرد.
جریان متناوب (AC) و جریان مستقیم (DC)
یکی دیگر از دستهبندیهای کلیدی در لغات تخصصی برق کاری، تفاوت بین دو نوع اصلی جریان الکتریکی است.
- Alternating Current (AC) – جریان متناوب: در این نوع جریان، جهت حرکت الکترونها به طور مداوم و با فرکانس مشخصی تغییر میکند. برق شهری که در پریزهای خانگی وجود دارد از نوع AC است. مزیت اصلی آن، قابلیت انتقال در مسافتهای طولانی با اتلاف انرژی کمتر است.
- Direct Current (DC) – جریان مستقیم: در جریان مستقیم، الکترونها تنها در یک جهت حرکت میکنند. باتریها، آداپتورهای لپتاپ و پنلهای خورشیدی منابع تولید جریان DC هستند.
ابزار و تجهیزات ضروری برقکاری (Essential Electrician Tools & Equipment)
یک برقکار حرفهای بدون ابزار مناسب، مانند یک سرباز بدون سلاح است. آشنایی با نام و کاربرد صحیح هر ابزار، برای انجام کار به صورت ایمن و استاندارد ضروری است.
ابزارهای دستی (Hand Tools)
این ابزارها پای ثابت جعبه ابزار هر برقکاری هستند.
- Pliers (انبردست): برای نگه داشتن، خم کردن و بریدن سیمها استفاده میشود. انواع مختلفی مانند دمباریک (Needle-Nose Pliers)، انبردست همهکاره (Combination Pliers) و سیمچین (Diagonal Cutters) دارد.
- Wire Stripper (سیملختکن): ابزاری دقیق برای برداشتن روکش پلاستیکی سیم بدون آسیب رساندن به رشتههای مسی داخل آن.
- Screwdrivers (پیچگوشتی): در دو نوع اصلی چهارسو (Phillips) و دوسو (Flathead) برای باز و بسته کردن پیچهای ترمینالها و قطعات استفاده میشود. حتماً باید از نوع عایق (Insulated) باشند.
- Tester/Multimeter (تستر/مولتیمتر): برای اندازهگیری ولتاژ، جریان و مقاومت به کار میرود. فازمتر (Voltage Tester) سادهترین نوع آن است که برای تشخیص وجود یا عدم وجود ولتاژ استفاده میشود.
- Fish Tape (فنر سیمکشی): یک نوار بلند و انعطافپذیر فلزی یا فایبرگلاس که برای کشیدن سیمها از داخل لولهها و داکتها استفاده میشود.
تجهیزات ایمنی (Safety Equipment)
ایمنی در برقکاری حرف اول را میزند. استفاده از تجهیزات مناسب، خطر برقگرفتگی و سایر حوادث را به حداقل میرساند.
- Insulated Gloves (دستکش عایق): مهمترین وسیله ایمنی برای محافظت دستها در برابر شوک الکتریکی.
- Safety Glasses (عینک ایمنی): برای محافظت از چشمها در برابر پرتاب اشیاء یا جرقههای احتمالی.
- Voltage Detector (ردیاب ولتاژ غیر تماسی): ابزاری که بدون تماس مستقیم با سیم، وجود ولتاژ را تشخیص میدهد.
اجزا و قطعات سیمکشی ساختمان (Wiring Components and Parts)
آشنایی با لغات تخصصی برق کاری در این بخش به شما کمک میکند تا نقشه یک سیستم برقی را بخوانید و اجزای مختلف آن را به درستی نصب کنید.
سیمها و کابلها (Wires and Cables)
سیمها و کابلها شریانهای حیاتی هر سیستم الکتریکی هستند که وظیفه انتقال برق را بر عهده دارند.
| اصطلاح (Term) | توضیح (Description) |
|---|---|
| Conductor (رسانا/هادی) | بخش فلزی سیم (معمولاً از جنس مس یا آلومینیوم) که جریان برق را عبور میدهد. |
| Insulation (عایق/روکش) | پوشش پلاستیکی یا لاستیکی دور رسانا که از تماس آن با سایر اشیاء و ایجاد اتصال کوتاه جلوگیری میکند. |
| Wire Gauge (نمره سیم) | عددی که ضخامت سیم را مشخص میکند. در سیستم AWG (American Wire Gauge)، هرچه عدد کوچکتر باشد، سیم ضخیمتر است. |
| Cable (کابل) | مجموعهای از دو یا چند سیم که در یک غلاف مشترک قرار گرفتهاند. |
| Ground Wire (سیم ارت) | سیمی که برای ایمنی استفاده میشود و در صورت بروز خطا، جریان اضافی را به زمین منتقل میکند. معمولاً به رنگ سبز یا سبز با نوار زرد است. |
تجهیزات حفاظتی و کنترلی (Protective and Control Devices)
این قطعات وظیفه حفاظت از مدار در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه و همچنین کنترل جریان برق را بر عهده دارند.
- Circuit Breaker (کلید مینیاتوری): یک کلید اتوماتیک که در صورت عبور جریان بیش از حد مجاز، مدار را قطع میکند تا از آسیب به تجهیزات و آتشسوزی جلوگیری کند. بر خلاف فیوز، پس از رفع مشکل میتوان آن را دوباره وصل کرد.
- Fuse (فیوز): قطعهای که یک سیم نازک در داخل خود دارد. در صورت عبور جریان بالا، این سیم ذوب شده و مدار را قطع میکند. فیوزها یکبار مصرف هستند.
- Switch (کلید): وسیلهای برای قطع و وصل کردن دستی مدار (مانند کلید روشنایی).
- Outlet/Receptacle (پریز): نقطهای در دیوار که دستگاههای برقی از طریق دوشاخه به آن متصل میشوند.
- Junction Box (جعبه تقسیم): یک قوطی فلزی یا پلاستیکی که اتصالات سیمها در داخل آن انجام میشود تا از آنها محافظت کند.
- Distribution Board/Panel (تابلو برق/جعبه فیوز): مرکز اصلی توزیع برق در یک ساختمان که کلیدهای مینیاتوری و سایر تجهیزات حفاظتی در آن نصب میشوند.
اصطلاحات و افعال رایج در برقکاری (Common Verbs and Phrases)
در حین کار، برقکاران از مجموعهای از افعال و عبارات خاص استفاده میکنند. دانستن این موارد برای درک دستورالعملها و ارتباط موثر ضروری است.
افعال کلیدی
- To install (نصب کردن): قرار دادن و محکم کردن یک قطعه مانند پریز یا کلید.
- To wire (سیمکشی کردن): اتصال سیمها به قطعات مختلف برای ایجاد یک مدار کامل.
- To connect (وصل کردن): اتصال دو یا چند سیم به یکدیگر یا به یک ترمینال.
- To disconnect (قطع کردن): جدا کردن یک اتصال الکتریکی.
- To strip a wire (سیم را لخت کردن): برداشتن روکش یا عایق از سر سیم.
- To ground/earth (ارت کردن): اتصال یک بخش از مدار به زمین برای اهداف ایمنی.
- To troubleshoot (عیبیابی کردن): پیدا کردن و رفع مشکل در یک مدار الکتریکی.
عبارات متداول
- Short Circuit (اتصال کوتاه): وضعیتی خطرناک که در آن جریان مسیری ناخواسته با مقاومت بسیار کم پیدا میکند و باعث عبور جریان بسیار بالا میشود.
- Overload (اضافهبار): حالتی که جریانی بیش از ظرفیت سیم یا مدار از آن عبور میکند.
- Live/Hot Wire (سیم فاز): سیمی که دارای ولتاژ است و جریان اصلی را حمل میکند.
- Neutral Wire (سیم نول): سیمی که مسیر بازگشت جریان را در یک مدار AC فراهم میکند.
- Electrical Shock (برقگرفتگی): عبور جریان الکتریکی از بدن که میتواند بسیار خطرناک باشد.
یادگیری لغات تخصصی برق کاری یک فرآیند مستمر است. این مقاله تنها نقطه شروعی برای آشنایی شما با مهمترین و پرکاربردترین اصطلاحات این حوزه بود. هرچه بیشتر در پروژههای عملی شرکت کنید و با نقشهها و دستورالعملهای فنی سر و کار داشته باشید، تسلط شما بر این زبان تخصصی بیشتر خواهد شد. به یاد داشته باشید که درک عمیق این لغات، کلید کار ایمن، استاندارد و حرفهای در صنعت برق است.
ممنون از مقاله عالیتون. من همیشه توی تشخیص فرق بین Wire و Cable مشکل داشتم. آیا این دوتا رو میشه به جای هم به کار برد؟
سلام امیرحسین عزیز، سوال خیلی خوبی بود! در دنیای تخصصی، Wire معمولاً به یک رشته هادی تکی گفته میشه، اما Cable شامل مجموعهای از چند سیم هست که در یک غلاف مشترک قرار دارن. پس بهتره در متون فنی این تفاوت رو رعایت کنی.
تلفظ لغت Voltage خیلی چالشبرانگیزه. توی بعضی فیلمها انگار ‘والتیج’ شنیده میشه. درستش کدومه؟
سارای عزیز، تلفظ صحیح این کلمه در انگلیسی /’voʊltɪdʒ/ هست. بخش اول شبیه ‘وُلت’ و بخش دوم کوتاه و شبیه ‘تیج’ تلفظ میشه. دقت کن که صدای ‘او’ در ابتدا کاملاً مشخص باشه.
من شنیدم که در انگلیس به جای Electrician از اصطلاح Sparky استفاده میکنن. آیا این کلمه مودبانه هست یا عامیانه محسوب میشه؟
دقیقاً درسته رضا جان! Sparky یک اصطلاح Slang یا عامیانه در بریتانیا و استرالیاست. بیادبانه نیست اما بیشتر در محیطهای دوستانه و غیررسمی بین همکارها استفاده میشه.
اصطلاح Short circuit رو توی اخبار زیاد میشنویم. آیا به جز ‘اتصال کوتاه’ معنی دیگهای هم داره؟
سلام نیلوفر، بله! به جز معنی فنی، گاهی به صورت استعاری برای اشاره به یک فرآیند که میانبر زده شده یا وقتی مغز کسی از خستگی دیگه کار نمیکنه (My brain short-circuited) هم استفاده میشه.
لغت Pliers برای انبردست همیشه به صورت جمع میاد؟ مثل Scissors؟
بله محمد عزیز، دقیقاً مثل Scissors یا Jeans، چون از دو بخش متصل به هم تشکیل شده، همیشه به صورت جمع (Plural) به کار میره. اگه بخوای تعدادش رو بگی باید از a pair of pliers استفاده کنی.
تفاوت بین Ground و Earth در سیمکشی چیه؟ من هر دو رو توی نقشهها دیدم.
نکته ظریفی بود مهدی جان. هر دو به معنی اتصال به زمین هستن، اما Earth بیشتر در انگلیسی بریتانیایی (British English) و Ground بیشتر در انگلیسی آمریکایی (American English) رایج هست.
مقاله خیلی کاربردی بود. لطفاً درباره لغاتی مثل Socket و Outlet هم توضیح بدید که کدوم برای پریز برق مناسبتره.
مریم عزیز، هر دو کلمه برای پریز استفاده میشن. Wall socket در بریتانیا و Electrical outlet در آمریکا رایجتر هست. اصطلاح Receptacle هم در متون خیلی تخصصیتر مهندسی دیده میشه.
من توی یک دفترچه راهنما کلمه Insulator رو دیدم. این همون ‘عایق’ هست؟
بله جواد عزیز. Insulator یعنی عایق (مادهای که برق رو عبور نمیده) و فعل اون Insulate هست. متضادش هم میشه Conductor که به معنی رسانا یا هادی هست.
تلفظ کلمه Circuit واقعاً سخته. ‘سیرکویت’ درسته یا ‘سیرکِت’؟
تلفظ درستش /’sɜːrkɪt/ هست، یعنی چیزی شبیه ‘سِرررر-کِت’. یادت باشه که حرف ‘u’ در این کلمه اصلاً تلفظ نمیشه.
آیا کلمه Current به معنی جریان آب هم هست یا فقط برای برق استفاده میشه؟
سوال هوشمندانهای بود فرهاد! Current به هر نوع جریانی گفته میشه؛ جریان آب (Water current)، جریان هوا (Air current) و حتی جریان وقایع (Current events). در اینجا منظور جریان الکتریکی هست.
ممنون از سایت خوبتون. کلمه Multimeter رو چطور باید مخفف کنیم؟ برقکارها چی میگن؟
خواهش میکنم الناز جان. معمولاً برقکارها بهش میگن VOM که مخفف Volt-Ohm-Milliammeter هست، هرچند خود کلمه Multimeter یا DMM (Digital Multimeter) هم خیلی رایجه.
لغت Live wire فقط برای سیمی که برق داره استفاده میشه یا کاربرد دیگهای هم داره؟
پیمان عزیز، علاوه بر معنی فیزیکی (سیم فاز/برقدار)، به آدمهای خیلی پرانرژی، فعال و غیرقابل پیشبینی هم در انگلیسی Live wire میگن. مثلاً: He is a real live wire.
برای ‘قطع شدن برق’ از چه اصطلاحی استفاده کنیم؟
سمانه جان، رایجترین اصطلاح Power outage یا Power cut هست. مثلاً: We had a power outage last night.
تفاوت بین Fuse و Circuit breaker چیه؟ هر دو که یک کار رو انجام میدن.
از نظر فنی بله، اما Fuse (فیوز) بعد از یک بار پریدن باید تعویض بشه، در حالی که Circuit breaker (کلید مینیاتوری یا مدارشکن) فقط کافیه دوباره وصل (Reset) بشه.
کلمه ‘Screwdriver’ برای فازمتر هم استفاده میشه؟
کتایون عزیز، Screwdriver به طور کلی یعنی پیچگوشتی. برای فازمتر معمولاً از لغت Voltage tester یا Test light استفاده میکنن.
برای یادگیری این لغات، دیدن ویدئوهای یوتیوب با چه عنوانی رو پیشنهاد میدید؟
سعید جان، جستجوی عبارت ‘Electrical wiring basics for beginners’ یا ‘Electrician tools vocabulary’ میتونه خیلی بهت کمک کنه.
لغت Resistance با Resistor چه فرقی داره؟
Resistance یعنی ‘مقاومت’ به عنوان یک مفهوم فیزیکی، اما Resistor یعنی ‘مقاومت’ به عنوان یک قطعه فیزیکی که در مدار قرار میگیره.
بسیار عالی و جامع بود، مخصوصاً بخش قانون اهم.
خوشحالیم که براتون مفید بوده شیرین جان. یادگیری اصطلاحات پایه مثل Ohm’s Law زیربنای کارهای تخصصیتر هست.
آیا کلمه Conduit هم در سیمکشی ساختمان کاربرد داره؟
بله پویا جان، Conduit به لولههایی (معمولاً پلاستیکی یا فلزی) گفته میشه که سیمها از داخل اونها رد میشن تا محافظت بشن.
واقعاً این لغات تخصصی برای مهاجرت کاری لازم هستن؟
صد در صد مونا جان. اگر قصد دارید به عنوان تکنسین برق در کشورهای انگلیسیزبان کار کنید، تسلط بر این Vocabulary نه تنها برای مصاحبه، بلکه برای ایمنی در محیط کار حیاتی هست.