سوالات فاعلی (Subject Questions): چرا Do/Does حذف می‌شود؟

• آیا تا به حال هنگام ساختن سوال در زبان انگلیسی، برایتان پیش آمده که ناگهان متوجه شوید `Do` یا `Does` از جمله حذف شده‌اند و نمی‌دانید چرا؟
• آیا تفکیک بین **سوالات فاعلی (Subject Questions)** و **سوالات مفعولی (Object Questions)** برایتان گیج‌کننده است؟
• آیا می‌دانید ندانستن تفاوت این دو نوع سوال، می‌تواند باعث اشتباهات رایج و کاهش اعتماد به نفستان هنگام مکالمه شود؟
• آیا مایلید با درک عمیق این گرامر، نه تنها کمتر اشتباه کنید، بلکه با اطمینان بیشتری انگلیسی صحبت کنید؟

در این راهنمای جامع و کاربردی، ما به طور ساده و گام به گام **سوالات فاعلی و مفعولی** را تشریح می‌کنیم و رمز و راز حذف `Do/Does` در سوالات فاعلی را برای همیشه فاش خواهیم کرد، تا دیگر هرگز دچار این اشتباه رایج نشوید.

پاسخ سریع: تفاوت کلیدی سوالات فاعلی و مفعولی
نوع سوال	ویژگی اصلی	مثال
سوال فاعلی (Subject Question)	پرسیدن درباره انجام‌دهنده کار (فاعل). فاعل همان کلمه پرسشی (Who, What). Do/Does/Did حذف می‌شود.	✅ Who called you? (فاعل = Who)
سوال مفعولی (Object Question)	پرسیدن درباره دریافت‌کننده کار (مفعول). فاعل در جمله حضور دارد. Do/Does/Did نیاز است.	✅ Who did you call? (مفعول = Who)

سوالات فاعلی (Subject Questions): وقتی کلمه پرسشی خودش فاعل است

سوالات فاعلی، همانطور که از نامشان پیداست، سوالاتی هستند که ما در آن‌ها در مورد فاعل جمله می‌پرسیم؛ یعنی کسی یا چیزی که عمل را انجام داده است. در این نوع سوالات، خودِ کلمه پرسشی (مانند Who, What, Which) نقش فاعل جمله را ایفا می‌کند. اینجاست که نکته کلیدی و شاید گیج‌کننده ماجرا ظاهر می‌شود: در سوالات فاعلی، دیگر نیازی به استفاده از افعال کمکی do ، does ، یا did نیست.

چرا Do/Does/Did در سوالات فاعلی حذف می‌شود؟

برای درک بهتر این موضوع، باید به ساختار جمله خبری ساده برگردیم. در یک جمله خبری، فاعل + فعل اصلی داریم. وقتی می‌خواهیم در مورد فاعل سوال کنیم، به سادگی فاعل را با کلمه پرسشی مناسب جایگزین می‌کنیم. از آنجایی که در این ساختار، کلمه پرسشی خودش نقش فاعل را بازی می‌کند، ساختار جمله تقریباً مانند یک جمله خبری باقی می‌ماند و نیازی به جابه‌جایی فاعل و فعل کمکی (که مشخصه سوالات مفعولی و بسیاری دیگر از سوالات است) وجود ندارد.

به عبارت دیگر، کلمه پرسشی مستقیماً جای فاعل را می‌گیرد و فعل به همان شکل فعلی که در جمله خبری برای آن فاعل استفاده می‌شد، به دنبالش می‌آید.

فرمول ساده سوالات فاعلی:

کلمه پرسشی (Who/What/Which) + فعل اصلی (همراه با S برای سوم شخص مفرد در زمان حال) + بقیه جمله؟

مثال‌هایی برای سوالات فاعلی:

بیایید این موضوع را با چند مثال روشن‌تر کنیم:

• جمله خبری: The dog ate my homework. (فاعل: The dog)
• سوال فاعلی: ✅ What ate my homework? (کلمه پرسشی “What” مستقیماً جای “The dog” را گرفته است.)
• ❌ What did eat my homework? (غلط است، نیازی به did نیست.)

• جمله خبری: Sarah lives next door. (فاعل: Sarah)
• سوال فاعلی: ✅ Who lives next door? (کلمه پرسشی “Who” مستقیماً جای “Sarah” را گرفته و فعل “lives” با ‘s’ سوم شخص آمده است.)
• ❌ Who does live next door? (غلط است، نیازی به does نیست.)

• جمله خبری: Many students enjoyed the concert. (فاعل: Many students)
• سوال فاعلی: ✅ Who enjoyed the concert? (کلمه پرسشی “Who” جای “Many students” را گرفته است.)
• ❌ Who did enjoy the concert? (غلط است، نیازی به did نیست.)

نکات مهم درباره سوالات فاعلی:

• چه افعالی: این قاعده بیشتر برای زمان حال ساده (Simple Present) و گذشته ساده (Simple Past) صدق می‌کند، یعنی زمانی که از افعال کمکی do/does/did استفاده می‌شود.
• همیشه فعل سوم شخص مفرد؟ اگر کلمه پرسشی Who یا What فاعل باشد، معمولاً فعل را به صورت سوم شخص مفرد (مثلاً likes یا wants ) می‌آوریم، مگر اینکه از context مشخص باشد که فاعل جمع است یا ما انتظار پاسخ جمع داریم.
  • ✅ Who wants coffee? (معمولاً انتظار یک نفر را داریم یا به صورت کلی می‌پرسیم)
  • ✅ Who helped you? (کمکی در زمان گذشته، بدون s)

سوالات مفعولی (Object Questions): وقتی درباره مفعول می‌پرسیم

در مقابل سوالات فاعلی، سوالات مفعولی قرار دارند. در این نوع سوالات، ما در مورد مفعول جمله می‌پرسیم؛ یعنی کسی یا چیزی که عمل بر روی آن انجام شده است. در اینجا، کلمه پرسشی (Who/Whom, What, Which) نقش مفعول را ایفا می‌کند و فاعل جمله در جای خود باقی می‌ماند.

تفاوت کلیدی اینجاست که در سوالات مفعولی، ما به افعال کمکی do ، does یا did (در زمان‌های حال ساده و گذشته ساده) نیاز داریم و باید آن‌ها را قبل از فاعل بیاوریم.

فرمول ساده سوالات مفعولی:

کلمه پرسشی (Who/Whom/What/Which) + Do/Does/Did + فاعل + فعل اصلی (به شکل پایه) + بقیه جمله؟

مثال‌هایی برای سوالات مفعولی:

برای روشن شدن تفاوت، به این مثال‌ها دقت کنید:

• جمله خبری: John called Sarah. (مفعول: Sarah)
• سوال مفعولی: ✅ Who did John call? (کلمه پرسشی “Who” جای “Sarah” را گرفته است و “did” قبل از فاعل “John” آمده است.)
• ❌ Who John called? (غلط است، نیاز به did داریم.)

• جمله خبری: You like chocolate. (مفعول: chocolate)
• سوال مفعولی: ✅ What do you like? (کلمه پرسشی “What” جای “chocolate” را گرفته و “do” قبل از فاعل “you” آمده است.)
• ❌ What you like? (غلط است، نیاز به do داریم.)

• جمله خبری: They watched a movie last night. (مفعول: a movie)
• سوال مفعولی: ✅ What did they watch last night? (کلمه پرسشی “What” جای “a movie” را گرفته و “did” قبل از فاعل “they” آمده است.)
• ❌ What they watched last night? (غلط است، نیاز به did داریم.)

نکته‌ای درباره Whom:

در انگلیسی مدرن و محاوره، استفاده از Whom به عنوان مفعول مستقیم یا پس از حرف اضافه کمتر رایج شده و معمولاً Who جایگزین آن می‌شود. با این حال، در متون رسمی یا انگلیسی سنتی‌تر، ممکن است Whom را ببینید.

• ✅ To whom did you give the book? (رسمی)
• ✅ Who did you give the book to? (محاوره‌ای و رایج‌تر)

مقایسه سوالات فاعلی و مفعولی در کنار هم

برای تثبیت یادگیری، جدول زیر تفاوت‌های اصلی این دو نوع سوال را به خوبی نشان می‌دهد:

ویژگی	سوالات فاعلی (Subject Questions)	سوالات مفعولی (Object Questions)
درباره چه می‌پرسیم؟	فاعل (انجام‌دهنده عمل)	مفعول (دریافت‌کننده عمل)
نقش کلمه پرسشی	خودش فاعل است	مفعول است
استفاده از Do/Does/Did	❌ حذف می‌شود.	✅ لازم است.
ترتیب کلمات	کلمه پرسشی + فعل اصلی + بقیه جمله	کلمه پرسشی + Do/Does/Did + فاعل + فعل اصلی
مثال با Who	✅ Who wrote this book?	✅ Who did you write to?
مثال با What	✅ What happened?	✅ What do you want?

اشتباهات رایج و چگونه از آن‌ها دوری کنیم

بسیاری از زبان‌آموزان با این مبحث دست و پنجه نرم می‌کنند، پس اگر در ابتدا برایتان دشوار به نظر می‌رسد، نگران نباشید. با درک صحیح و تمرین، به زودی بر آن مسلط خواهید شد. در اینجا به برخی از اشتباهات رایج اشاره می‌کنیم:

1. اضافه کردن Do/Does/Did به سوالات فاعلی:

این رایج‌ترین اشتباه است که بسیاری از زبان‌آموزان مرتکب می‌شوند.

• ❌ Who did break the window?
• ✅ Who broke the window?

2. حذف Do/Does/Did از سوالات مفعولی:

این اشتباه نیز به همان اندازه رایج است و باعث می‌شود جمله شما نادرست و غیرطبیعی به نظر برسد.

• ❌ What you like to do in your free time?
• ✅ What do you like to do in your free time?

3. عدم تغییر فعل برای سوم شخص مفرد در سوالات فاعلی:

فراموش نکنید که در زمان حال ساده، اگر کلمه پرسشی فاعل باشد (و به سوم شخص مفرد اشاره کند)، فعل اصلی باید با ‘s’ بیاید.

• ❌ Who want coffee?
• ✅ Who wants coffee?

4. اشتباه گرفتن فاعل و مفعول در جمله:

کلید اصلی، شناسایی دقیق فاعل (انجام‌دهنده کار) و مفعول (دریافت‌کننده کار) در جمله است. از خود بپرسید: “چه کسی/چیزی این عمل را انجام داد؟” و “این عمل بر روی چه کسی/چیزی انجام شد؟”.

راهکارهای کاربردی برای یادگیری و تمرین

1. تحلیل جملات: هر وقت جمله‌ای را خواندید، فاعل و مفعول آن را مشخص کنید. سپس سعی کنید هم یک سوال فاعلی و هم یک سوال مفعولی از آن جمله بسازید.
2. بازی با کارت‌ها: کارت‌هایی بسازید که روی یکی “Subject Question” و روی دیگری “Object Question” نوشته شده باشد. سپس جمله‌ای بنویسید و سعی کنید برای هر دو نوع سوال، یک نمونه درست بنویسید.
3. پاسخ دادن به سوالات: سعی کنید به سوالات انگلیسی پاسخ دهید. اگر سوالی با “Who/What” شروع شده بود، به ساختارش دقت کنید. آیا فعل کمکی دارد یا خیر؟ این به شما کمک می‌کند تا نوع سوال را تشخیص دهید.
4. گوش دادن فعال: به پادکست‌ها، فیلم‌ها و مکالمات انگلیسی با دقت گوش دهید. به نحوه ساخت سوالات فاعلی و مفعولی توسط بومی‌زبانان توجه کنید. خواهید دید که آن‌ها به طور طبیعی از این قواعد پیروی می‌کنند.

سوالات متداول (FAQ)

آیا این قانون برای همه زمان‌ها (Tenses) صدق می‌کند؟

این قاعده عمدتاً برای زمان حال ساده (Simple Present) و گذشته ساده (Simple Past) صدق می‌کند که در آن‌ها از do/does/did استفاده می‌شود. در زمان‌های دیگر (مانند حال استمراری، حال کامل)، افعال کمکی دیگری مانند is/are/am ، has/have یا افعال مدال ( can, will, should ) وجود دارند که در سوالات فاعلی نیز حذف نمی‌شوند. برای مثال:

• ✅ Who is coming to the party? (فاعل: Who)
• ✅ What has happened? (فاعل: What)

اگر فاعل جمع باشد، آیا باز هم فعل در سوالات فاعلی به صورت سوم شخص مفرد می‌آید؟

اگر کلمه پرسشی (مانند Who/What) فاعل سوال باشد و از نظر معنایی به یک جمع اشاره داشته باشد، یا انتظار پاسخ جمع را داشته باشیم، فعل می‌تواند به صورت جمع نیز بیاید، اما در اغلب موارد استاندارد، به صورت مفرد استفاده می‌شود مگر اینکه کاملاً واضح باشد.

• ✅ Who wants coffee? (معمولاً مفرد)
• ✅ Which students come from Iran? (فاعل جمع: Which students)

فرق Who و Whom در سوالات مفعولی چیست؟

Who و Whom هر دو کلمات پرسشی برای افراد هستند. Who برای فاعل و Whom برای مفعول استفاده می‌شود. اما در انگلیسی محاوره امروزی، Who به طور فزاینده‌ای به جای Whom نیز استفاده می‌شود، به خصوص وقتی مفعول مستقیم فعل باشد. Whom بیشتر در موقعیت‌های رسمی یا پس از حرف اضافه کاربرد دارد.

• ✅ Who did you see? (رایج‌تر)
• ✅ Whom did you see? (رسمی‌تر)
• ✅ To whom did you speak? (بعد از حرف اضافه، معمولاً Whom استفاده می‌شود.)

نتیجه‌گیری: با اطمینان، روان‌تر صحبت کنید!

تسلط بر تفاوت میان **سوالات فاعلی و مفعولی**، نه تنها گامی بزرگ در جهت گرامر صحیح است، بلکه به شما کمک می‌کند تا با اعتماد به نفس بیشتری در مکالمات انگلیسی شرکت کنید. درک اینکه چرا Do/Does/Did در سوالات فاعلی حذف می‌شود و در سوالات مفعولی حضور دارد، یکی از آن نقاط عطف مهم در یادگیری زبان است که به شما اجازه می‌دهد از ساختارهای تکراری و اشتباه رایج بومی‌زبانان پرهیز کنید.

به یاد داشته باشید که یادگیری زبان یک سفر است، نه یک مسابقه. با تمرین منظم، دقت در جزئیات، و مواجهه فعال با زبان، هر روز گامی به سوی تسلط بیشتر برمی‌دارید. پس نگران اشتباهات گذشته نباشید و با دانش جدیدی که کسب کرده‌اید، با انگیزه و قدرت ادامه دهید!