- آیا تا به حال هنگام استفاده از افعالی مثل Turn on یا Look after مردد شدهاید که مفعول را کجای جمله قرار دهید؟
- آیا برایتان پیش آمده که در آزمونهای آیلتس یا تافل، به خاطر قرار دادن اشتباه ضمیر در بین اجزای فعل، نمره از دست بدهید؟
- آیا از حفظ کردن لیستهای طولانی افعال دو کلمه ای جدا شدنی و جدانشدنی خسته شدهاید و به دنبال یک راه حل منطقی میگردید؟
- آیا احساس میکنید یادگیری این افعال باعث “اضطراب زبانی” در شما میشود و ترجیح میدهید از کلمات سادهتر استفاده کنید؟
یادگیری افعال عبارتی یا Phrasal Verbs یکی از حیاتیترین قدمها برای رسیدن به سطح تسلط در زبان انگلیسی است. بسیاری از زبانآموزان در تشخیص اینکه چه زمانی میتوانند اجزای فعل را از هم جدا کنند، دچار سردرگمی میشوند. در این راهنمای جامع، ما ساختار افعال دو کلمه ای جدا شدنی و جدانشدنی را به زبان بسیار ساده و کاربردی کالبدشکافی میکنیم تا یک بار برای همیشه این چالش را پشت سر بگذارید.
| نوع فعل عبارتی | ویژگی اصلی | مثال کاربردی |
|---|---|---|
| جداشدنی (Separable) | مفعول میتواند بین فعل و حرف اضافه قرار بگیرد. | Turn the radio off / Turn off the radio |
| جدانشدنی (Inseparable) | مفعول حتماً باید بعد از کل عبارت فعلی بیاید. | Look after the baby |
| با ضمیر (Pronoun) | در افعال جداشدنی، ضمیر حتماً باید در وسط بیاید. | Turn it off (Correct) |
افعال عبارتی (Phrasal Verbs) دقیقاً چیستند؟
از نگاه زبانشناسی، فعل عبارتی ترکیبی از یک فعل اصلی (مانند get, put, turn) و یک یا دو جزء دیگر (Particle) است. این جزء میتواند حرف اضافه (Preposition) یا قید (Adverb) باشد. نکته طلایی اینجاست: معنای فعل عبارتی معمولاً هیچ شباهتی به معنای تکتک کلمات تشکیلدهنده آن ندارد. برای مثال، فعل Look به معنای “نگاه کردن” است، اما Look after به معنای “مراقبت کردن” است.
بسیاری از زبانآموزان به دلیل همین تغییر معنایی دچار اضطراب میشوند. اما نگران نباشید؛ این افعال روح زبان انگلیسی هستند و استفاده درست از آنها، لهجه و ساختار کلام شما را به نیتیو (Native) نزدیکتر میکند.
ساختار و گرامر افعال دو کلمه ای جدا شدنی
افعال دو کلمه ای جدا شدنی به افعالی گفته میشود که مفعول جمله میتواند در دو جایگاه مختلف قرار بگیرد. این انعطافپذیری دست شما را در جمله سازی باز میگذارد، اما یک قانون بسیار مهم دارد که نادیده گرفتن آن، متداولترین اشتباه زبانآموزان است.
فرمولهای ساختاری افعال جداشدنی
برای این افعال دو حالت کلی وجود دارد:
- حالت اول: مفعول بعد از فعل و حرف اضافه میآید. (Subject + Verb + Particle + Object)
- حالت دوم: مفعول بین فعل و حرف اضافه قرار میگیرد. (Subject + Verb + Object + Particle)
به این مثالها دقت کنید:
- ✅ .Please turn off the light (لطفاً چراغ را خاموش کن)
- ✅ .Please turn the light off (لطفاً چراغ را خاموش کن)
هر دو جمله بالا از نظر گرامری کاملاً صحیح هستند و معنای یکسانی دارند.
قانون طلایی ضمیر (The Pronoun Rule)
اینجاست که اکثر زبانآموزان اشتباه میکنند! اگر مفعول شما یک ضمیر مفعولی (me, you, him, her, it, us, them) باشد، در افعال دو کلمه ای جدا شدنی، شما هیچ انتخابی ندارید: ضمیر حتماً و قطعاً باید در وسط فعل قرار بگیرد.
| ✅ ساختار درست | ❌ ساختار نادرست |
|---|---|
| .I picked it up | .I picked up it |
| .Please fill them out | .Please fill out them |
| .Call him back | .Call back him |
افعال عبارتی جدانشدنی (Inseparable Phrasal Verbs)
برخلاف گروه قبلی، برخی افعال هستند که اجزای آنها مانند چسب به هم چسبیدهاند و تحت هیچ شرایطی (حتی با وجود ضمیر) نمیتوان بین آنها فاصلهای انداخت. در این افعال، مفعول همیشه بعد از حرف اضافه میآید.
فرمول: Subject + Verb + Particle + Object
مثالهای رایج افعال جدانشدنی
- Look after: .She looks after her mother (او از مادرش مراقبت میکند)
- Run into: .I ran into an old friend (من اتفاقی یک دوست قدیمی را دیدم)
- Get on/off: .We got on the bus (ما سوار اتوبوس شدیم)
نکته مهم: حتی اگر از ضمیر استفاده کنید، باز هم نمیتوانید این افعال را جدا کنید:
- ✅ .I ran into him
- ❌ .I ran him into
تفاوت در تعداد اجزاء: افعال سه کلمهای
در زبان انگلیسی افعالی داریم که از سه بخش تشکیل شدهاند (فعل + قید + حرف اضافه). یک خبر خوب برای شما دارم: تقریباً تمام افعال سه کلمهای جدانشدنی هستند. یعنی شما نباید نگران جایگاه مفعول باشید؛ مفعول همیشه در انتهای کل عبارت میآید.
- Get periods with: کنار آمدن با چیزی/کسی
- Look forward to: مشتاقانه منتظر بودن
- Cut down on: کاهش دادن مصرف چیزی
مثال: .I am looking forward to the weekend (من مشتاقانه منتظر آخر هفته هستم)
تفاوتهای لهجهای: آمریکایی (US) در مقابل بریتانیایی (UK)
از دیدگاه زبانشناسی کاربردی، اکثر افعال عبارتی در هر دو لهجه معنای یکسانی دارند. اما در برخی موارد جزیی، تمایل به استفاده از یکی بر دیگری بیشتر است. برای مثال، در بریتانیا فعل Fill in a form رایجتر است، در حالی که در آمریکا Fill out a form بیشتر شنیده میشود. هر دو فعل جداشدنی هستند و قوانین ذکر شده برای هر دو صدق میکند.
روانشناسی یادگیری: چگونه بر ترس از اشتباه غلبه کنیم؟
بسیاری از زبانآموزان به دلیل ترس از اشتباه در جایگذاری مفعول، دچار “فلج مکالمه” میشوند. پیشنهاد ما به عنوان متخصصان آموزش زبان این است:
- ساختار امن را انتخاب کنید: اگر شک دارید که فعلی جداشدنی است یا نه، و مفعول شما یک اسم (نه ضمیر) است، همیشه آن را بعد از فعل بیاورید. اکثر افعال در این حالت صحیح هستند.
- به صورت خوشهای یاد بگیرید: به جای حفظ کردن لیستهای الفبایی، افعال را در قالب موضوعی (مثلاً افعال مربوط به کار، سفر یا خانه) یاد بگیرید.
- گوش دادن فعال: وقتی یک فیلم میبینید، به جای تمرکز بر کل جمله، فقط روی افعال عبارتی و جایگاه مفعول آنها زوم کنید.
اشتباهات رایج و باورهای غلط (Common Myths & Mistakes)
- باور غلط: همه افعال عبارتی که حرف اضافه “Up” دارند جداشدنی هستند.
واقعیت: اگرچه بسیاری از آنها جداشدنیاند (مثل Clean up)، اما برخی مانند Come up with جدانشدنی هستند. - اشتباه رایج: استفاده از ضمیر در انتهای فعل جداشدنی. (مانند: Take off it)
اصلاح: ضمیر در افعال جداشدنی حکم یک میانجی را دارد که باید در وسط قرار بگیرد (Take it off). - اشتباه در افعال ناگذر: برخی افعال عبارتی اصلاً مفعول نمیگیرند (Intransitive). مثلاً فعل Grow up (بزرگ شدن). شما نمیتوانید بگویید I grew up my children؛ در اینجا باید از فعل جداشدنی Bring up استفاده کنید.
سوالات متداول (FAQ)
1. از کجا بفهمم یک فعل جداشدنی است یا جدانشدنی؟
متأسفانه قاعده ۱۰۰ درصدی برای تشخیص از روی ظاهر فعل وجود ندارد. بهترین راه، چک کردن دیکشنری است. در دیکشنریهای معتبر، افعال جداشدنی معمولاً با ساختار [something] یا [somebody] در بین فعل و حرف اضافه نمایش داده میشوند (مثل: Put something on).
2. آیا افعال عبارتی غیررسمی هستند؟
بسیاری از آنها در مکالمات روزمره استفاده میشوند، اما این به معنای غیررسمی بودن همه آنها نیست. در متون آکادمیک و بیزینسی نیز بسیاری از افعال عبارتی (مانند Carry out یا Set up) به وفور به کار میروند.
3. اگر مفعول جمله خیلی طولانی باشد، باز هم میتوان آن را وسط فعل آورد؟
خیر. از نظر زیباییشناسی زبان و روانی کلام، اگر مفعول شامل چندین کلمه باشد (مثلاً: Turn off the light that is in the kitchen)، بهتر است مفعول را به انتهای فعل منتقل کنید تا رشته کلام از هم نگسلد.
نتیجهگیری
تسلط بر افعال دو کلمه ای جدا شدنی و جدانشدنی مهارتی است که با تمرین و تکرار به دست میآید. به یاد داشته باشید که حتی نیتیو اسپیکرها هم گاهی در جملات پیچیده مکث میکنند. کلید اصلی در یادگیری این ساختار، درک “قانون ضمیر” و تمرین با مثالهای واقعی است. از امروز سعی کنید در هر مکالمه حداقل از دو فعل عبارتی استفاده کنید. با این کار، اضطراب شما کاهش یافته و اعتماد به نفستان در صحبت کردن به طرز چشمگیری افزایش مییابد. به یاد داشته باشید، اشتباه کردن بخشی از فرآیند یادگیری است؛ پس با شجاعت از این افعال استفاده کنید!
مرسی از مقاله عالی و خیلی کاربردی! همیشه تو این قسمت phrasal verbs مشکل داشتم. الان فهمیدم برای separable verbs، اگه مفعول ضمیر باشه حتماً باید بین فعل و حرف اضافه بیاد، درسته؟
سلام سارا خانم! بله، کاملاً درست متوجه شدید. این نکته برای ضمیرها (مثل it, him, her, them) بسیار حیاتیه و اشتباهش خیلی رایجه. به خاطر داشته باشید: Turn it on، نه Turn on it.
سلام. من همیشه با ‘pick up’ مشکل دارم. مثلاً ‘pick him up’ درسته یا ‘pick up him’؟ حس میکنم هر دو رو شنیدم.
سلام علی جان. ‘Pick up’ یک فعل عبارتی جداشدنی (separable) است. بنابراین، وقتی مفعول یک ضمیر باشد، حتماً باید بین فعل و حرف اضافه قرار بگیرد. پس ‘pick him up’ صحیح است. در مورد اسم، هر دو حالت ‘pick up John’ یا ‘pick John up’ درست است، اما با ضمیر فقط حالت اول.
وای دقیقاً! چند بار تو رایتینگ آیلتس به خاطر همین اشتباهات نمره کم کردم. این توضیح ‘کالبدشکافی’ خیلی مفید بود.
خوشحالیم که این مقاله تونسته بهتون کمک کنه مریم جان. این جزئیات در آزمونهای آیلتس و تافل اهمیت زیادی دارن و تسلط بر اونها نمره شما رو بالا میبره. ادامه بدید و تمرین کنید!
ممنون بابت این مقاله شفاف. میشه چند تا مثال دیگه از افعال جدانشدنی مثل ‘look after’ بگید که بیشتر جا بیفته؟
حتماً رضا جان. چند مثال از افعال جدانشدنی: 1. ‘Run into’ (برخورد کردن با): I ran into an old friend yesterday. (نمیشه I ran an old friend into) 2. ‘Look for’ (دنبال چیزی گشتن): She’s looking for her keys. 3. ‘Go over’ (مرور کردن): Let’s go over the plan one more time. دقت کنید که مفعول همیشه بعد از کل عبارت فعلی میاد.
این ‘اضطراب زبانی’ که گفتید رو واقعاً درک میکنم! چقدر خوبه که یه راه حل منطقی ارائه دادید. من قبلاً فقط حفظ میکردم و بعد یادم میرفت.
دقیقاً! هدف ما هم رفع همین ‘اضطراب زبانی’ و ارائه روشهای کاربردیتره. وقتی ساختار رو درک کنید، دیگه نیازی به حفظ کردن خشک و خالی نیست و یادگیری پایدارتر میشه. موفق باشید!
فوقالعاده بود! بالاخره یه نفر این موضوع پیچیده رو به این سادگی توضیح داد. دمتون گرم!
پس مثلاً ‘put on your shoes’ درسته یا ‘put your shoes on’؟ هر دو رو دیدم.
فاطمه جان، ‘put on’ یک فعل عبارتی جداشدنی است. بنابراین هر دو حالت ‘put on your shoes’ و ‘put your shoes on’ صحیح هستند. اما اگر به جای ‘your shoes’ ضمیر ‘them’ را استفاده کنید، فقط حالت ‘put them on’ درست است.
به نظرم یه راه خوب برای به خاطر سپردن، اینه که به معنای حرف اضافه فکر کنیم. مثلاً ‘on’ یه چیزو روشن میکنه، میشه ‘turn it on’.
نکته خوبی گفتی حسین جان! برای بعضی از افعال عبارتی، معنی حرف اضافه (particle) میتونه یه سرنخ باشه. اما مراقب باشید که این همیشه صدق نمیکنه، چون بعضی phrasal verbs معنی کاملاً متفاوتی دارن که از اجزاشون قابل حدس نیست. بهترین راه، تمرین و مشاهده در متنه.
آیا استفاده از phrasal verbs به جای یک کلمه تک، مثلاً ‘put off’ به جای ‘postpone’، رسمیتره یا غیررسمیتر؟
سوال خیلی خوبیه ندا! به طور کلی، phrasal verbs (مثل put off) معمولاً غیررسمیتر یا محاورهایتر از معادلهای تککلمهای لاتینتبارشون (مثل postpone) هستند. در مکالمات روزمره بسیار رایجاند، اما در نوشتار آکادمیک یا رسمیتر، اغلب از کلمات تک استفاده میشود.
این بحث prepositional verbs هم شبیه اینه؟ یا کلاً فرق داره؟ خیلی گیجکنندهست!
پویا جان، تفاوتهای ظریفی دارند که گاهی اوقات گیجکننده میشه. Phrasal verbs (مثل ‘turn on’) از فعل + particle تشکیل شدن و particle میتونه یک قید باشه. Prepositional verbs (مثل ‘look at’) از فعل + حرف اضافه (preposition) تشکیل شدن و حرف اضافه همیشه بعد از فعل میاد و هرگز از مفعول جدا نمیشه. گاهی اوقات هم فعل سه جزئی داریم مثل ‘look forward to’ که بهش phrasal-prepositional verb میگن و همیشه جدانشدنیه. در مقالات بعدی بیشتر به این تفاوتها میپردازیم.
آیا واقعاً هیچ راهی به جز حفظ کردن برای تشخیص جدانشدنیها نیست؟ من همیشه امید داشتم یه قانونی باشه!
الناز عزیز، متأسفانه برای تعداد زیادی از افعال عبارتی، قاعده ثابت و صد در صدی برای تشخیص جدانشدنیها وجود نداره. بهترین راه، یادگیری از طریق مواجهه مداوم با زبان (خواندن، گوش دادن)، استفاده در عمل و تمرینهای منظم است. با گذشت زمان و تجربه، به صورت ناخودآگاه این الگوها در ذهنتون جا میفتن.
ممنون از مقاله خوبتون. خیلی مفید بود.
بعضی phrasal verbs سه تا کلمه دارن، مثلاً ‘look forward to’. اینا چطورین؟ جدانشدنی محسوب میشن؟
بله مژگان جان، سوال عالی پرسیدید! افعال عبارتی که دو حرف اضافه (یا particle و حرف اضافه) دارند، مثل ‘look forward to’ یا ‘put up with’، بهشون phrasal-prepositional verbs میگن و همیشه جدانشدنی (inseparable) هستند. یعنی مفعول همیشه بعد از کل عبارت میاد. مثلاً: ‘I look forward to seeing you.’ (نه I look forward you to seeing).
من ‘put up with’ رو زیاد تو فیلمها شنیدم. این جزو کدوم دسته میشه؟
کیان عزیز، ‘put up with’ (به معنی تحمل کردن) یک phrasal-prepositional verb است و در دسته افعال جدانشدنی قرار میگیرد. به این معنی که مفعول همیشه باید بعد از تمام اجزای فعل بیاید: ‘I can’t put up with his behavior.’ (نمیتوانیم ‘I can’t put his behavior up with’ بگوییم).
به نظرم بهترین راه، شنیدن و خوندن زیاده. کمکم دست آدم میاد.
کاملاً باهاتون موافقیم یاسمن! غرق شدن در زبان (immersion) و مواجهه مداوم باهاش، به خصوص از طریق منابع معتبر و نیتیو، بهترین روش برای درونی کردن این الگوهاست. هر چقدر بیشتر بشنوید و بخونید، ناخودآگاه درستترین حالت رو به کار میبرید.
میشه یه لیست از اشتباهات رایج زبانآموزان ایرانی در مورد این phrasal verbs بذارید؟
سعید جان، حتماً سعی میکنیم در آینده یک مقاله جامع در مورد اشتباهات رایج زبانآموزان در استفاده از phrasal verbs منتشر کنیم. اما تا اون موقع، تمرکز بر روی همین قوانین جداشدنی و جدانشدنی و تمرین با مثالها میتونه خیلی مفید باشه.