- ضمیر در زبان انگلیسی چیست و چرا یادگیری آن حیاتی است؟
- تفاوت بین ضمایر فاعلی (I, he, she) و مفعولی (me, him, her) دقیقاً چیست؟
- چگونه ضمایر ملکی (mine, yours) را با صفات ملکی (my, your) اشتباه نگیریم؟
- ضمایر انعکاسی (myself, yourself) در چه مواقعی به کار میروند؟
- آیا میدانید ضمایر اشاره (this, that, these, those) چه کاربردهای متنوعی دارند؟
در این مقاله جامع، به تمام این سوالات و بیشتر از آن پاسخ خواهیم داد. یادگیری صحیح ضمیر در زبان انگلیسی یکی از پایههای اساسی برای ساخت جملات روان، طبیعی و بدون تکرار است. بدون ضمایر، مکالمات ما بسیار خشک و تکراری میشد و مجبور بودیم مدام اسمها را تکرار کنیم. این راهنما به شما کمک میکند تا با انواع مختلف ضمایر، از فاعلی و مفعولی گرفته تا ملکی و انعکاسی، به طور کامل آشنا شوید و کاربرد دقیق هرکدام را با مثالهای متعدد بیاموزید. با تسلط بر این مبحث، گام بزرگی در جهت روان صحبت کردن و نوشتن به زبان انگلیسی برخواهید داشت.
ضمیر (Pronoun) چیست و چه اهمیتی دارد؟
به زبان ساده، ضمیر کلمهای است که به جای یک اسم (Noun) یا عبارت اسمی در جمله قرار میگیرد. مهمترین دلیل استفاده از ضمیر در زبان انگلیسی، جلوگیری از تکرار بیمورد اسمها است. تصور کنید میخواهید در مورد دوست خود «علی» صحبت کنید. بدون ضمایر، جملات شما اینگونه خواهد بود:
Ali is my friend. Ali is a doctor. Ali lives in Tehran. I saw Ali yesterday.
این جملات صحیح هستند اما طبیعی به نظر نمیرسند. با استفاده از ضمایر، این جملات بسیار روانتر میشوند:
Ali is my friend. He is a doctor. He lives in Tehran. I saw him yesterday.
همانطور که میبینید، ضمایر (He و him) به جملات زیبایی و روانی بخشیدهاند. ضمایر به ما کمک میکنند جملات کوتاهتر، زیباتر و حرفهایتری بسازیم و به همین دلیل، درک انواع و کاربرد آنها برای هر زبانآموزی ضروری است.
انواع اصلی ضمیر در زبان انگلیسی
ضمایر در زبان انگلیسی به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند. شناخت این دستهها به شما کمک میکند تا در هر موقعیتی، ضمیر مناسب را انتخاب کنید. در این مقاله به بررسی مهمترین و پرکاربردترین انواع ضمیر میپرداززیم:
- ضمایر شخصی (Personal Pronouns): که خود به دو دسته فاعلی و مفعولی تقسیم میشوند.
- ضمایر ملکی (Possessive Pronouns): که برای نشان دادن مالکیت به کار میروند.
- ضمایر انعکاسی (Reflexive Pronouns): که به خود فاعل جمله اشاره دارند.
- ضمایر اشاره (Demonstrative Pronouns): که برای اشاره به افراد یا اشیاء استفاده میشوند.
در ادامه هر یک از این موارد را با جزئیات و مثالهای کاربردی بررسی خواهیم کرد.
۱. ضمایر شخصی: فاعلی (Subject) و مفعولی (Object)
ضمایر شخصی، همانطور که از نامشان پیداست، به شخص یا اشیاء خاصی اشاره دارند و به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: ضمایر فاعلی و ضمایر مفعولی. تفاوت اصلی این دو در نقش آنها در جمله است.
ضمایر فاعلی (Subject Pronouns)
ضمیر فاعلی، همانطور که از نامش پیداست، نقش فاعل یا انجامدهنده فعل را در جمله ایفا میکند. این ضمایر همیشه قبل از فعل اصلی جمله قرار میگیرند. به عبارت دیگر، ضمیر فاعلی به ما میگوید «چه کسی» یا «چه چیزی» کار را انجام داده است.
لیست ضمایر فاعلی در زبان انگلیسی عبارتند از:
- I (من)
- You (تو، شما)
- He (او – مذکر)
- She (او – مونث)
- It (آن – برای اشیاء، حیوانات و مفاهیم)
- We (ما)
- They (آنها)
به مثالهای زیر توجه کنید تا با کاربرد این ضمایر بهتر آشنا شوید:
-
I am a teacher. (من یک معلم هستم.)
-
You speak English very well. (تو انگلیسی را خیلی خوب صحبت میکنی.)
-
He works in a bank. (او در یک بانک کار میکند.)
-
She is reading a book. (او در حال خواندن یک کتاب است.)
-
It is cold today. (امروز هوا سرد است.)
-
We are going to the cinema. (ما قصد داریم به سینما برویم.)
-
They live in a big house. (آنها در یک خانه بزرگ زندگی میکنند.)
ضمایر مفعولی (Object Pronouns)
ضمیر مفعولی نقش مفعول را در جمله دارد؛ یعنی کسی یا چیزی که فعل روی آن انجام میشود. این ضمایر معمولاً بعد از فعل اصلی یا بعد از حروف اضافه (مانند for, to, with, at) قرار میگیرند. ضمیر مفعولی به ما میگوید که کار بر روی «چه کسی» یا «چه چیزی» انجام شده است.
لیست ضمایر مفعولی در زبان انگلیسی به شرح زیر است:
- Me (مرا، به من)
- You (تو را، به تو، شما را، به شما)
- Him (او را، به او – مذکر)
- Her (او را، به او – مونث)
- It (آن را، به آن)
- Us (ما را، به ما)
- Them (آنها را، به آنها)
برای درک بهتر، به مثالهای زیر دقت کنید:
-
John saw me at the park. (جان مرا در پارک دید.)
-
I will give the book to you tomorrow. (من کتاب را فردا به تو خواهم داد.)
-
She called him last night. (او دیشب با او تماس گرفت.)
-
Please give this letter to her. (لطفاً این نامه را به او بدهید.)
-
I don’t like this movie. I want to stop it. (من این فیلم را دوست ندارم. میخواهم آن را متوقف کنم.)
-
They invited us to their party. (آنها ما را به مهمانیشان دعوت کردند.)
-
The teacher helped them with their homework. (معلم به آنها در تکالیفشان کمک کرد.)
جدول مقایسه ضمایر فاعلی و مفعولی
برای خلاصه کردن و مقایسه بهتر، جدول زیر را آماده کردهایم. این جدول به شما کمک میکند تا معادل هر ضمیر فاعلی را در حالت مفعولی به راحتی پیدا کنید.
| ضمیر فاعلی (Subject Pronoun) | ضمیر مفعولی (Object Pronoun) | مثال (فاعل) | مثال (مفعول) |
|---|---|---|---|
| I | Me | I like coffee. | He gave the coffee to me. |
| You | You | You are smart. | I will call you. |
| He | Him | He is my brother. | I know him. |
| She | Her | She has a car. | I talked to her. |
| It | It | It is raining. | I bought it. |
| We | Us | We studied hard. | The teacher praised us. |
| They | Them | They won the game. | The coach trained them. |
۲. ضمایر ملکی (Possessive Pronouns)
نوع دیگری از ضمیر در زبان انگلیسی، ضمایر ملکی هستند که برای نشان دادن مالکیت به کار میروند. این ضمایر به ما میگویند که چیزی به چه کسی تعلق دارد. نکته بسیار مهم این است که ضمایر ملکی جایگزین اسم میشوند و هرگز قبل از اسم نمیآیند.
لیست ضمایر ملکی عبارتند از:
- Mine (مال من)
- Yours (مال تو / مال شما)
- His (مال او – مذکر)
- Hers (مال او – مونث)
- Ours (مال ما)
- Theirs (مال آنها)
نکته: ضمیر It حالت ملکی (Its) دارد اما معمولاً به عنوان ضمیر ملکی مستقل استفاده نمیشود.
تفاوت ضمایر ملکی و صفات ملکی (Possessive Adjectives)
یکی از اشتباهات رایج زبانآموزان، عدم تمایز بین ضمایر ملکی و صفات ملکی است. صفات ملکی (My, Your, His, Her, Its, Our, Their) همیشه قبل از یک اسم میآیند و آن را توصیف میکنند. اما ضمایر ملکی (Mine, Yours, His, Hers, Ours, Theirs) به تنهایی میآیند و خودشان جای اسم مینشینند.
به این مقایسه دقت کنید:
- صفت ملکی: This is my book. (این کتاب من است.)
- ضمیر ملکی: This book is mine. (این کتاب مال من است.)
- صفت ملکی: That is her car. (آن ماشین او است.)
- ضمیر ملکی: That car is hers. (آن ماشین مال او است.)
همانطور که میبینید، بعد از صفت ملکی (my, her) حتماً یک اسم (book, car) آمده است، اما ضمیر ملکی (mine, hers) به تنهایی و در انتهای جمله قرار گرفته و نیازی به تکرار اسم ندارد.
۳. ضمایر انعکاسی (Reflexive Pronouns)
ضمایر انعکاسی کلماتی هستند که به -self (برای مفرد) یا -selves (برای جمع) ختم میشوند و زمانی استفاده میشوند که فاعل و مفعول جمله یکسان باشند. به عبارت دیگر، این ضمایر نشان میدهند که فاعل، کاری را روی «خودش» انجام داده است.
لیست ضمایر انعکاسی به این شرح است:
- Myself (خودم)
- Yourself (خودت – مفرد)
- Himself (خودش – مذکر)
- Herself (خودش – مونث)
- Itself (خودش – اشیاء و حیوانات)
- Ourselves (خودمان)
- Yourselves (خودتان – جمع)
- Themselves (خودشان)
کاربردهای ضمایر انعکاسی
۱. زمانی که فاعل و مفعول یکی هستند: این اصلیترین کاربرد ضمایر انعکاسی است.
-
I cut myself with the knife. (من با چاقو خودم را بریدم.) – فاعل (I) و مفعول (myself) یک نفر هستند.
-
She taught herself to play the piano. (او به خودش یاد داد که پیانو بنوازد.)
-
They prepared themselves for the exam. (آنها خودشان را برای امتحان آماده کردند.)
۲. برای تأکید: گاهی از ضمایر انعکاسی برای تأکید بر اینکه فاعل، شخصاً و بدون کمک دیگران کاری را انجام داده است، استفاده میشود. در این حالت، ضمیر انعکاسی معمولاً بلافاصله بعد از فاعل یا در انتهای جمله میآید.
-
I myself built this house. (من شخصاً این خانه را ساختم.)
-
The manager spoke to me himself. (مدیر شخصاً با من صحبت کرد.)
۴. ضمایر اشاره (Demonstrative Pronouns)
آخرین نوع ضمیر در زبان انگلیسی که در این مقاله بررسی میکنیم، ضمایر اشاره هستند. این ضمایر برای اشاره به افراد، اشیاء یا مکانهای خاصی به کار میروند و به نزدیکی یا دوری آنها از گوینده بستگی دارند.
چهار ضمیر اشاره اصلی عبارتند از:
- This (این): برای اشاره به یک چیز مفرد که نزدیک است.
- That (آن): برای اشاره به یک چیز مفرد که دور است.
- These (اینها): برای اشاره به چند چیز جمع که نزدیک هستند.
- Those (آنها): برای اشاره به چند چیز جمع که دور هستند.
به مثالهای زیر دقت کنید:
-
This is my favorite book. (این کتاب مورد علاقه من است. – کتاب نزدیک است)
-
What is that? (آن چیست؟ – شیء دور است)
-
These are my keys. (اینها کلیدهای من هستند. – کلیدها نزدیک هستند)
-
Those houses are beautiful. (آن خانهها زیبا هستند. – خانهها دور هستند)
دقت کنید که این کلمات میتوانند به عنوان صفت اشاره نیز به کار روند، یعنی قبل از یک اسم قرار بگیرند. اما وقتی به تنهایی و به جای اسم استفاده شوند، ضمیر اشاره محسوب میشوند.
- ضمیر اشاره: This is expensive. (این گران است.)
- صفت اشاره: This car is expensive. (این ماشین گران است.)
جمعبندی نهایی
درک و استفاده صحیح از ضمیر در زبان انگلیسی برای دستیابی به تسلط و روانی در این زبان ضروری است. ضمایر نه تنها از تکرار جلوگیری میکنند، بلکه به جملات شما ساختار و وضوح میبخشند. در این مقاله، ما چهار نوع اصلی ضمایر را پوشش دادیم: ضمایر شخصی (فاعلی و مفعولی) که نقشهای مختلفی در جمله دارند، ضمایر ملکی برای بیان مالکیت، ضمایر انعکاسی برای اشاره به خود فاعل و ضمایر اشاره برای مشخص کردن اشیاء. با تمرین مستمر و توجه به مثالها، میتوانید به راحتی بر استفاده از این قهرمانان گمنام گرامر مسلط شوید و سطح زبان انگلیسی خود را به طور چشمگیری ارتقا دهید.




ممنون از مقاله عالیتون. یه سوال داشتم، تفاوت اصلی بین My و Mine دقیقا چیه؟ من همیشه توی جملاتم این دوتا رو با هم قاطی میکنم.
سلام علیرضا جان! نکته کلیدی اینجاست: بعد از My (صفت ملکی) حتما باید یک اسم بیاد، مثل My car. اما Mine (ضمیر ملکی) به تنهایی میاد و جایگزین اسم میشه، مثل This car is mine. در واقع Mine یعنی ‘مال من’.
توی فیلمها خیلی شنیدم که میگن It’s me. چرا از It’s I استفاده نمیکنن؟ مگه I ضمیر فاعلی نیست؟
سارای عزیز، سوال هوشمندانهای بود! از نظر گرامر سنتی و خیلی رسمی، It is I درسته. اما در انگلیسی محاورهای و مدرن، همه از It’s me استفاده میکنن و It is I خیلی خشک و عصاقورتداده به نظر میرسه.
بسیار کاربردی بود. مخصوصا بخش ضمایر انعکاسی مثل Myself. آیا میتونیم برای تاکید هم ازشون استفاده کنیم؟ مثلا I did it myself؟
دقیقا مهدی عزیز! به این کاربرد میگن Emphatic Pronoun. وقتی میگی I did it myself یعنی ‘خودم تنهایی انجامش دادم’ و روی فاعل تاکید داری.
سلام، من همیشه توی تشخیص These و Those مشکل دارم. راهی هست که راحتتر یادشون بگیرم؟
سلام مریم جان. سادهترین راه اینه: These برای چند تا چیز هست که بهت نزدیکه (اینها)، و Those برای چند تا چیز که ازت دوره (آنها). فاصله فیزیکی ملاک اصلیه!
خیلی مقاله کاملی بود. کاش درباره ضمیر Whom هم کمی توضیح میدادید، چون هنوز برام مبهمه.
نیما جان، Whom ضمیر مفعولی هست. یه ترفند ساده: اگه جواب سوالت با Him یا Her بود، از Whom استفاده کن. مثلا To whom should I speak? (I should speak to him).
توی متن نوشته بودید ضمایر برای جلوگیری از تکرار هستن. واقعا انگلیسی بدون ضمیر چقدر سخت و خستهکننده میشد!
کاملا درسته نازنین! تصور کن مدام بگیم: ‘علی کتاب علی را برداشت و علی به مدرسه رفت’. ضمیر به زبان روح و سرعت میده.
تلفظ This و These خیلی شبیه هم هست، چطوری تشخیص بدیم کدوم به کدومه؟
نکته ظریفیه امیرحسین. This صدای ‘ای’ کوتاه و سریع داره (مثل کلمه دِه)، اما These صدای ‘ای’ کشیده داره (مثل کلمه سیب). با تمرین شنیداری حل میشه.
آیا ضمیر It همیشه برای اشیا به کار میره؟ شنیدم برای نوزاد هم گاهی استفاده میشه.
بله فاطمه جان، اگر جنسیت نوزاد مشخص نباشه یا گوینده ندونه، از It استفاده میکنه. همچنین برای حیوانات خانگی اگر جنسیتشون برامون مهم نباشه هم کاربرد داره.
واقعا عالی بود، من همیشه فرق بین Your و Yours رو اشتباه میکردم. الان کاملا متوجه شدم.
سلام. ضمیر You هم برای مفرد به کار میره و هم جمع؟ یعنی تفاوتی در فعلشون ایجاد نمیشه؟
سلام هانیه عزیز. بله، You هم برای ‘تو’ و هم برای ‘شما’ استفاده میشه و فعلش همیشه به صورت جمع میاد (You are)، چه مخاطبت یک نفر باشه چه صد نفر.
یه سوال فنی: کلمه Each other هم جزو ضمایر حساب میشه؟ توی این دسته قرار میگیره؟
بله پویا جان، به Each other و One another میگن Reciprocal Pronouns یا ضمایر متقابل. وقتی کاری دوطرفه انجام میشه ازشون استفاده میکنیم.
من توی کلاس زبان شنیدم که ضمیر They رو برای یک نفر هم استفاده میکنن. درسته؟
بله فرشته عزیز، بهش میگن Singular They. وقتی جنسیت کسی رو نمیدونیم یا نمیخوایم مشخص کنیم، به جای He یا She از They استفاده میکنیم که خیلی هم رایج شده.
ممنون از توضیحات شفافتون. بخش ضمایر اشاره برای من خیلی مفید بود.
تفاوت Him و Himself در جملهای مثل He saw him/himself چیه؟
سوال عالی بود الناز! He saw him یعنی او یک مرد دیگر را دید. اما He saw himself یعنی او خودش را (مثلا در آینه) دید. ضمیر انعکاسی وقتی میاد که فاعل و مفعول یکی باشن.
من هنوز توی ضمایر ملکی مشکل دارم، کاش مثالهای بیشتری بزنید.
حتما کامران جان. مثلا: This is my pen (صفت ملکی + اسم) تبدیل میشه به This pen is mine (ضمیر ملکی تنها). در واقع ضمیر ملکی کار صفت و اسم رو با هم انجام میده.
مطالب سایت شما همیشه دسته اول و کاربردی هستن. خسته نباشید.
آیا کلماتی مثل Someone یا Everybody هم ضمیر هستن؟
بله سعید عزیز، به اینها میگن Indefinite Pronouns یا ضمایر نامعین. چون به شخص یا چیز خاص و مشخصی اشاره نمیکنن.
چرا توی انگلیسی ضمیر ‘من’ یا همان I همیشه با حروف بزرگ نوشته میشه؟ حتی وسط جمله؟
مونا جان، این یک قانون نگارشی در انگلیسیه. ضمیر I همیشه و در هر کجای جمله باید با حرف بزرگ (Capital) نوشته بشه تا با حروف دیگه اشتباه نشه و اهمیت فاعل حفظ بشه.
خیلی خوب توضیح دادید. من تازه یادگیری رو شروع کردم و این مقاله خیلی به دردم خورد.
توی جمله Between you and me، چرا از I استفاده نمیکنیم؟
نکته کنکوری بود نرگس جان! چون Between یک حرف اضافه (Preposition) هست و بعد از حروف اضافه همیشه باید از ضمیر مفعولی (Me) استفاده کنیم، نه فاعلی (I).