- آیا تا به حال در انتخاب بین make و do هنگام صحبت از “انجام دادن کار” یا “ساختن چیزی” سردرگم شدهاید؟
- آیا میدانید چرا میگوییم “make a mistake” اما “do homework”؟ آیا این تفاوت برای شما واضح نیست؟
- چند بار خواستهاید جملهای بگویید و لحظهای مکث کردهاید که کدام فعل را به کار ببرید؟
- آیا در مکالمات روزمره یا هنگام نوشتن، نگران استفاده نادرست از این دو فعل پرکاربرد هستید؟
در این راهنمای جامع، ما تفاوت make و do را به سادگی و قدم به قدم برای شما تشریح میکنیم تا دیگر هرگز در استفاده از این دو فعل پرکاربرد دچار اشتباه نشوید و با اعتماد به نفس کامل صحبت کنید.
| فعل | کاربرد اصلی (به فارسی) | مثال (توضیح) |
|---|---|---|
| DO | انجام دادن کارها، فعالیتها، وظایف، کارهای روزمره | I do my homework every evening. (من هر شب تکالیفم را انجام میدهم.) |
| MAKE | ساختن، تولید کردن، خلق کردن، ایجاد نتایج یا واکنشها | She made a beautiful cake for the party. (او برای مهمانی یک کیک زیبا پخت.) |
فعل “DO”: برای انجام دادن و وظایف
فعل “do” یکی از رایجترین افعال در زبان انگلیسی است و عمدتاً به معنای “انجام دادن” یا “اجرا کردن” یک عمل، فعالیت یا وظیفه است. این فعل بر روی خودِ فرایند یا عمل تمرکز دارد و معمولاً به خلق یا تولید چیز جدیدی اشاره نمیکند.
کاربردهای اصلی DO
برای درک بهتر کاربرد فعل “do”، به موارد زیر دقت کنید:
- فعالیتها و کارهای عمومی: “Do” برای اشاره به فعالیتهای روزمره، وظایف، یا کارهایی که نتیجه ملموس و فیزیکی جدیدی از خود به جا نمیگذارند، استفاده میشود.
- وظایف و مسئولیتها: برای کارهایی که باید انجام شوند یا مسئولیتهایی که به عهده داریم.
- صحبت در مورد کیفیت کار: وقتی میخواهیم بگوییم کاری خوب، بد یا به نحو خاصی انجام شده است.
- فعالیتهای ورزشی و بدنی: به خصوص برای ورزشهای بدون توپ یا فعالیتهای عمومیتر.
فرمولها و مثالهای DO
ساختار کلی برای استفاده از “do” معمولاً به صورت
Subject + do + Noun/Phrase
است. بیایید با چند مثال صحیح و غلط این مفهوم را روشنتر کنیم:
- ✅ صحیح: I always do my best. (من همیشه بهترین تلاشم را میکنم.)
(اشاره به انجام دادن یک کار مشخص به بهترین نحو) - ❌ غلط: I always make my best.
- ✅ صحیح: Could you please do me a favor? (ممکن است لطفی در حق من بکنید؟)
(اشاره به انجام دادن یک لطفا) - ❌ غلط: Could you please make me a favor?
- ✅ صحیح: She does a lot of charity work. (او کارهای خیریه زیادی انجام میدهد.)
(اشاره به انجام فعالیتهای خیریه) - ❌ غلط: She makes a lot of charity work.
- ✅ صحیح: I need to do some shopping. (باید کمی خرید کنم.)
(اشاره به فعالیت خرید) - ❌ غلط: I need to make some shopping.
عبارات رایج (Collocations) با DO
یکی از بهترین راهها برای یادگیری و تثبیت تفاوت “do” و “make”، حفظ کردن “collocations” یا همان عبارات رایج است. در اینجا برخی از پرکاربردترین عبارات با “do” آورده شده است:
- Do the dishes: ظرف شستن
- Do homework: تکالیف انجام دادن
- Do business: تجارت کردن، معامله کردن
- Do a good/bad job: کار را خوب/بد انجام دادن
- Do your hair/nails: موها/ناخنها را مرتب کردن
- Do exercise: ورزش کردن
- Do research: تحقیق کردن
- Do a course: یک دوره آموزشی را گذراندن
- Do the laundry: لباس شستن
- Do wonders: معجزه کردن، تاثیر شگرف داشتن
- Do damage: آسیب رساندن
- Do well/badly: خوب/بد عمل کردن
- Do your duty: وظیفه خود را انجام دادن
فراموش نکنید که حفظ کردن این عبارات به شما کمک میکند تا به صورت طبیعیتر صحبت کنید و از اشتباهات رایج جلوگیری کنید.
فعل “MAKE”: برای ساختن، خلق کردن و تولید نتایج
فعل “make” نیز مانند “do” بسیار پرکاربرد است، اما معنا و کاربرد اصلی آن متفاوت است. “Make” عمدتاً به معنای “ساختن”، “خلق کردن”، “تولید کردن”، یا “ایجاد یک نتیجه یا محصول” است. این فعل بر روی نتیجه یا محصول نهایی عمل تمرکز دارد.
کاربردهای اصلی MAKE
برای درک بهتر کاربرد فعل “make”، به موارد زیر دقت کنید:
- خلق کردن یا ساختن چیزی جدید: وقتی چیزی را از مواد اولیه یا از هیچ میسازیم.
- تولید صدا، بو یا احساسات: وقتی چیزی باعث ایجاد یک واکنش حسی یا عاطفی میشود.
- تصمیمات و برنامهها: برای بیان تصمیمگیری یا برنامهریزی.
- اجبار کردن یا وادار کردن کسی به انجام کاری: در ساختار
make someone do something. - نشان دادن منشأ یا مواد تشکیلدهنده: برای اشاره به اینکه چیزی از چه چیزی ساخته شده است.
فرمولها و مثالهای MAKE
ساختار کلی برای استفاده از “make” معمولاً به صورت
Subject + make + Noun/Object
است. بیایید با چند مثال صحیح و غلط این تفاوت را ملموستر کنیم:
- ✅ صحیح: She made a delicious dinner. (او یک شام خوشمزه درست کرد.)
(اشاره به خلق یک غذای جدید) - ❌ غلط: She did a delicious dinner.
- ✅ صحیح: Please don’t make so much noise. (لطفاً اینقدر سر و صدا نکن.)
(اشاره به تولید صدا) - ❌ غلط: Please don’t do so much noise.
- ✅ صحیح: We need to make a decision soon. (ما باید به زودی تصمیمی بگیریم.)
(اشاره به خلق یک تصمیم) - ❌ غلط: We need to do a decision soon.
- ✅ صحیح: The movie made me cry. (فیلم باعث شد گریه کنم.)
(اشاره به ایجاد یک واکنش/احساس) - ❌ غلط: The movie did me cry.
نگران نباشید اگر در ابتدا این تفاوتها کمی گیجکننده به نظر میرسند. بسیاری از زبانآموزان با این موضوع دست و پنجه نرم میکنند. با تمرین و استفاده مکرر، این تفاوتها برای شما طبیعی خواهند شد.
عبارات رایج (Collocations) با MAKE
همانند “do”، برای “make” نیز عبارات رایج زیادی وجود دارد که یادگیری آنها ضروری است:
- Make a plan: برنامهریزی کردن
- Make a decision: تصمیم گرفتن
- Make a mistake: اشتباه کردن
- Make money: پول درآوردن
- Make friends: دوست پیدا کردن
- Make a promise: قول دادن
- Make an effort: تلاش کردن
- Make a phone call: تماس تلفنی گرفتن
- Make progress: پیشرفت کردن
- Make a fuss: سروصدا راه انداختن، هیاهو کردن
- Make an excuse: بهانه آوردن
- Make trouble: دردسر درست کردن
- Make peace: صلح برقرار کردن
- Make a wish: آرزو کردن
- Make a bed: تختخواب را مرتب کردن (این یک استثنا است که “make” به جای “do” استفاده میشود.)
کلید تفاوت: DO یا MAKE؟ (خلاصه و مقایسه)
تا اینجا با کاربردهای اصلی و عبارات رایج هر دو فعل آشنا شدید. اما چگونه میتوانیم این تفاوتها را در ذهن خود دستهبندی کنیم و هر بار فعل صحیح را انتخاب کنیم؟
نکات طلایی برای انتخاب صحیح
- “DO” برای عمل، “MAKE” برای نتیجه:
- اگر بر روی خودِ فعالیت یا فرایند تمرکز دارید و نتیجه ملموس جدیدی تولید نمیشود، از DO استفاده کنید. (مثال: do homework – فقط انجام دادن کار است.)
- اگر بر روی خلق کردن، تولید کردن، ساختن چیزی جدید یا ایجاد یک نتیجه/تاثیر تمرکز دارید، از MAKE استفاده کنید. (مثال: make a cake – یک چیز جدید خلق میشود.)
- “DO” برای کارهای روتین و “MAKE” برای خلق:
- DO اغلب برای کارهای روتین، وظایف روزانه و فعالیتهایی که تکرار میشوند کاربرد دارد.
- MAKE برای موقعیتهایی است که چیزی جدید، چه فیزیکی و چه انتزاعی (مثل تصمیم)، به وجود میآید.
برای خلاصهتر شدن مطلب، به جدول مقایسهای زیر توجه کنید:
| زمینه / تمرکز | فعل DO | فعل MAKE |
|---|---|---|
| نوع عمل | انجام دادن یک فعالیت، وظیفه یا کار | خلق کردن، تولید کردن، ساختن چیزی جدید |
| تمرکز بر | خودِ فرایند یا عمل | نتیجه، محصول نهایی، یا تاثیر |
| مثالهای کلیدی | Do laundry, do homework, do a favor, do business | Make a cake, make a decision, make noise, make money |
| شامل چه مواردی میشود؟ | فعالیتها، وظایف، کارهای روزمره، کارهای عمومی | خلق اشیاء، تولید صدا/بو، تصمیمات، برنامهها، اثرات و واکنشها |
این یک راهنمای بسیار خوب برای شروع است، اما همیشه به یاد داشته باشید که زبان پر از استثنائات و عبارات اصطلاحی است. بهترین راه برای مسلط شدن، خواندن و شنیدن زیاد و تمرین فعال است.
افسانهها و اشتباهات رایج (Common Myths & Mistakes)
در یادگیری تفاوت “make” و “do”، برخی اشتباهات و سوءتفاهمات رایج وجود دارد که زبانآموزان فارسیزبان اغلب با آنها مواجه میشوند:
- اشتباه اول: ترجمه لغت به لغت از فارسی
- در فارسی، برای بسیاری از فعالیتها میتوان از “انجام دادن” یا “ساختن” استفاده کرد و گاهی تفکیک دقیق بین آنها وجود ندارد. مثلاً “کار انجام دادن” یا “غذا ساختن”. این باعث میشود زبانآموزان سعی کنند دقیقاً همان ساختار را به انگلیسی ترجمه کنند که معمولاً منجر به اشتباه میشود. به جای ترجمه، به مفهوم و “collocation” توجه کنید.
- اشتباه دوم: فکر کردن که “make” فقط برای اشیاء فیزیکی است
- درست است که “make” برای ساختن کیک یا میز استفاده میشود، اما برای چیزهای انتزاعی مانند “make a decision” (تصمیم گرفتن) یا “make a promise” (قول دادن) نیز به کار میرود. این “خلق” یک مفهوم انتزاعی است.
- اشتباه سوم: استفاده از “do” برای “money” و “mistake”
- بسیار رایج است که زبانآموزان به اشتباه بگویند “do money” (درآمد کردن) یا “do a mistake” (اشتباه کردن). همیشه به یاد داشته باشید که اینها با “make” به کار میروند: “make money” و “make a mistake”.
- اشتباه چهارم: گیج شدن با “do” به عنوان فعل کمکی
- گاهی فعل “do” به عنوان فعل کمکی در سوالات و جملات منفی استفاده میشود (مثلاً “Do you like it?”, “I don’t know”). این کاربرد کاملاً متفاوت از “do” به عنوان یک فعل اصلی (انجام دادن) است و نباید با آن اشتباه گرفته شود.
هدف از این بخش، برجسته کردن نقاط ضعف رایج است تا بتوانید آگاهانه از آنها دوری کنید. با تمرین و دقت، این اشتباهات به حداقل خواهند رسید.
پرسشهای متداول (FAQ)
- س: آیا قانونی ثابت و بدون استثنا برای “make” و “do” وجود دارد؟
- خیر، متأسفانه هیچ قانون ۱۰۰٪ بدون استثنایی وجود ندارد. بهترین راه، یادگیری “collocations” و درک مفاهیم کلی است. با این حال، قوانین کلی که در بالا ذکر شد، راهنمای بسیار خوبی هستند.
- س: چگونه میتوانم این تفاوتها را بهتر درونی کنم؟
- خواندن متون انگلیسی (کتاب، مقاله، اخبار)، گوش دادن به پادکستها یا تماشای فیلمها و سریالها (با زیرنویس و بدون زیرنویس) به شما کمک میکند تا کاربرد صحیح را در بافت طبیعی زبان ببینید و بشنوید. همچنین، تمرین جملهسازی و استفاده فعال از این افعال ضروری است.
- س: آیا این تفاوتها در انگلیسی بریتانیایی و آمریکایی متفاوت است؟
- در مورد افعال “make” و “do”، تفاوتهای عمدهای بین انگلیسی بریتانیایی و آمریکایی در کاربردهای اصلی و “collocations” وجود ندارد. این افعال تقریباً به صورت یکسان در هر دو گویش استفاده میشوند.
- س: اگر در موقعیتی شک داشتم، چه کاری باید انجام دهم؟
- اگر در یک موقعیت خاص شک داشتید، به معنای کلی که توضیح داده شد (عمل vs. نتیجه) فکر کنید. اگر هنوز مطمئن نیستید، میتوانید از منابع آنلاین معتبر یا دیکشنریهای Collocation استفاده کنید یا جمله را به گونهای بازنویسی کنید که از این افعال استفاده نکنید.
نتیجهگیری
تبریک میگویم! اکنون درک عمیقتری از تفاوت make و do دارید و میدانید هر کدام در چه زمینههایی به کار میروند. به خاطر داشته باشید که تسلط بر این افعال زمانبر است و نیاز به تمرین مداوم دارد. هر بار که این مقاله را مرور میکنید یا به یک عبارت جدید برخورد میکنید، درک شما دقیقتر و قویتر خواهد شد.
مهمترین نکته این است که از اشتباه کردن نترسید. هر اشتباه فرصتی برای یادگیری است. با تمرین منظم، خواندن زیاد و توجه به بافت جملات، به زودی قادر خواهید بود با اعتماد به نفس کامل از “make” و “do” به درستی استفاده کنید. این یک گام بزرگ در مسیر تسلط شما بر زبان انگلیسی است. ادامه دهید و از پیشرفت خود لذت ببرید!
واقعاً عالی بود! من همیشه توی انتخاب بین make a decision و do a decision شک داشتم. الان طبق توضیحات شما فهمیدم چون تصمیم گرفتن منجر به یک نتیجه میشه، باید از make استفاده کنم. درست متوجه شدم؟
کاملاً درسته امیررضا جان! دقیقاً به نکته خوبی اشاره کردی. چون ‘تصمیم’ محصول نهایی فکر کردن شماست و یک نتیجه ایجاد میکنه، از فعل make استفاده میکنیم. خوشحالم که این دستهبندی برات مفید بوده.
ممنون از مقاله خوبتون. یه سوال داشتم، برای کارهای مربوط به آشپزخانه مثل شستن ظرفها کدوم درسته؟ Do the dishes یا Make the dishes؟
سارای عزیز، برای کارهای روزمره و وظایف خانه (chores) معمولاً از فعل Do استفاده میکنیم. پس عبارت درست Do the dishes است. فقط یادت باشه ‘مرتب کردن تختخواب’ یک استثناست که میگیم Make the bed.
من توی فیلمهای زبان اصلی خیلی شنیدم که میگن make a phone call. چرا do نمیگن؟ مگه تماس گرفتن یک فعالیت و عمل نیست؟
نیلوفر عزیز، سوال هوشمندانهای بود! با اینکه تماس گرفتن یک فعالیت است، اما در انگلیسی جزو Collocationهایی محسوب میشود که با Make میآیند؛ چون شما دارید یک ارتباط یا موقعیت جدید ایجاد میکنید. این از آن مواردی است که باید به صورت عبارتی یاد بگیرید.
برای ورزش کردن چطور؟ من شنیدم هم do exercise میگن هم do sports. آیا جایی هست که make exercise استفاده بشه؟
خیر حسین جان، برای فعالیتهای بدنی و ورزش اصلاً از make استفاده نمیکنیم. همیشه do exercise یا do sport درسته. به یاد داشته باش که فعالیتهای بدون تولید محصول فیزیکی معمولاً با do میان.
توی بحث بیزنس و تجارت، کدوم پرکاربردتره؟ مثلاً برای معامله کردن چی بگیم؟
مریم جان، در دنیای بیزنس هر دو کاربرد دارن اما در جای متفاوت. برای ‘تجارت کردن’ میگیم do business، اما برای ‘قرار داد بستن’ یا ‘معامله کردن’ میگیم make a deal. چون معامله یک توافق جدید ایجاد میکنه.
تفاوت make money و earn money چیه؟ من توی یک پادکست شنیدم که میگفت هر دو استفاده میشن.
آرمان عزیز، نکته ظریفی بود. Make money بیشتر به معنی ‘پول درآوردن و ثروتمند شدن’ از طریق بیزنس یا سرمایهگذاریه، اما Earn money یعنی در قبال کاری که انجام دادی حقوق و ‘دستمزد’ بگیری. هر دو درستن ولی بار معناییشون کمی فرق داره.
واقعاً دستهبندی «ایجاد نتیجه» برای make خیلی به من کمک کرد تا بفهمم چرا میگیم make a mistake. چون اشتباه چیزیه که ما تولیدش میکنیم!
دقیقاً مهسا جان! خوشحالم که این منطق برات جا افتاده. وقتی اشتباهی از ما سر میزنه، در واقع یک ‘نتیجه’ یا ‘خطا’ رو ایجاد کردیم، پس make a mistake کاملاً منطقیه.
یه سوال فنی: برای قهوه درست کردن یا غذا پختن همیشه make به کار میره؟ مثلاً Do lunch اشتباهه؟
رضا جان، برای آمادهسازی غذا و نوشیدنی چون دارید چیزی رو خلق میکنید، Make coffee یا Make lunch درسته. اما جالبه بدونی در انگلیسی عامیانه عبارت ‘Let’s do lunch’ به معنی ‘بیا با هم ناهار بخوریم’ (قرار ملاقات) استفاده میشه، نه پختن ناهار!
من همیشه این دوتا رو قاطی میکردم، مخصوصاً توی امتحانهای تافل. این لیست خیلی به دادم رسید. ممنون از تیم خوبتون.
آیا عبارت make progress هم به خاطر همون بحث ‘ایجاد نتیجه’ هست؟ چون داریم پیشرفت رو خلق میکنیم؟
بله فرهاد عزیز، دقیقاً. پیشرفت یک حالت یا نتیجه جدید هست که قبلاً وجود نداشته، به همین خاطر با فعل make میاد. عالی بود!
برای ‘لطف کردن’ کدوم درسته؟ Do me a favor یا Make me a favor؟
الناز جان، عبارت صحیح Do me a favor هست. چون لطف کردن در واقع انجام دادن یک کار یا سرویس برای یک نفر دیگه است، از فعل do استفاده میکنیم.
ممنون، خیلی کاربردی بود. لطفاً در مورد افعال ترکیبی (Phrasal verbs) که با make و do ساخته میشن هم مطلب بذارید، مثل make up یا do over.
حتماً بابک جان، پیشنهاد خیلی خوبی بود. Phrasal verbها دنیای متفاوتی دارن و حتماً در مقالات بعدی به طور کامل بهشون میپردازیم.
من شنیدم که برای آرایش کردن میگن do my makeup. این درسته؟ چون داریم یه چیزی رو روی صورتمون ایجاد میکنیم، نباید make باشه؟
هانیه عزیز، نکته خیلی جالبی بود! کلمه Makeup خودش اسم هست. وقتی میخوایم بگیم ‘آرایش کردن’، فعل do رو به کار میبریم (do my makeup). اما خودِ لوازم آرایش رو میگیم makeup. این از استثناهاییه که باید به خاطر سپرد.
بسیار عالی. استفاده از مثالهای ساده باعث میشه مطالب توی ذهن تثبیت بشه. خسته نباشید.
ببخشید، برای ‘تحقیق کردن’ باید بگیم do research یا make research؟ توی مقالات علمی کدومش رسمیتره؟
پریناز عزیز، در محیطهای آکادمیک و علمی همیشه از Do research استفاده میکنیم. عبارت Make research کاملاً اشتباهه. به یاد داشته باش که تحقیق یک فعالیت و پروسه است.