تفاوت Either… or… (یا این یا آن) و تطابق فعل

• آیا تا به حال هنگام نوشتن یک جمله با گرامر either or، بر سر انتخاب فعل مفرد یا جمع دچار تردید شده‌اید؟
• آیا نمی‌دانید وقتی یکی از فاعل‌ها مفرد و دیگری جمع است، فعل جمله باید با کدام‌یک هماهنگ شود؟
• آیا نگران این هستید که در آزمون‌های بین‌المللی مثل آیلتس یا تافل، نمره بخش گرامر را به خاطر یک اشتباه کوچک در تطابق فعل از دست بدهید؟

بسیاری از زبان‌آموزان، حتی در سطوح پیشرفته، هنگام استفاده از ساختار «یا این… یا آن…» دچار سردرگمی می‌شوند. دلیل این موضوع، وجود قواعدی است که شاید در نگاه اول کمی پیچیده به نظر برسند، اما در واقعیت بسیار منطقی و ساده هستند. در این مقاله جامع، قصد داریم گرامر either or را به زبانی ساده و با جزئیات کامل بررسی کنیم تا یک‌بار برای همیشه این چالش را پشت سر بگذارید و با اعتمادبه‌نفس کامل از آن در مکالمات و نوشته‌های خود استفاده کنید.

موضوع اصلی	قاعده کلیدی	مثال کوتاه
ساختار کلی	Either + A + or + B	Either coffee or tea.
تطابق فعل (قاعده مجاورت)	فعل با نزدیک‌ترین فاعل مطابقت می‌کند.	Either Ali or his friends are going.
کاربرد	انتخاب بین دو گزینه یا احتمال.	You can either stay or leave.

ساختار Either… or… دقیقاً چیست؟

در زبان انگلیسی، به کلماتی مانند either… or اصطلاحاً «Correlative Conjunctions» یا حروف ربط جفتی می‌گویند. وظیفه اصلی این کلمات، متصل کردن دو بخش از جمله است که از نظر ارزش دستوری با هم برابر هستند. این دو بخش می‌توانند اسم، صفت، فعل یا حتی دو عبارت کامل باشند.

معنای تحت‌اللفظی این ساختار در فارسی «یا… یا…» است. ما زمانی از این گرامر استفاده می‌کنیم که بخواهیم بر روی انتخاب بین دو گزینه تأکید کنیم یا نشان دهیم که تنها یکی از دو حالت ممکن است رخ دهد.

قاعده طلایی تطابق فعل در گرامر either or

بزرگ‌ترین چالش در گرامر either or زمانی رخ می‌دهد که این ساختار در جایگاه فاعل جمله قرار می‌گیرد. سوال اینجاست: اگر یکی از گزینه‌ها مفرد (مثل He) و دیگری جمع (مثل They) باشد، فعل باید چگونه باشد؟

قاعده مجاورت (The Proximity Rule)

در انگلیسی استاندارد، قانونی به نام «قاعده مجاورت» وجود دارد. طبق این قاعده، فعل جمله باید با نزدیک‌ترین اسم یا ضمیر قبل از خود مطابقت داشته باشد. یعنی شما باید به کلمه‌ای که دقیقاً بعد از کلمه or می‌آید نگاه کنید.

• اگر اسم بعد از or مفرد باشد -> فعل مفرد است.
• اگر اسم بعد از or جمع باشد -> فعل جمع است.

بیایید به چند مثال دقیق نگاه کنیم:

• ✅ Correct: Either the teacher or the students are responsible. (چون students جمع است و به فعل نزدیک‌تر است، فعل جمع are استفاده شد.)
• ✅ Correct: Either the students or the teacher is responsible. (در اینجا teacher مفرد است و به فعل نزدیک‌تر است، پس فعل مفرد is استفاده شد.)

استفاده از Either… or… برای اتصال اجزای مختلف جمله

این ساختار فقط مخصوص فاعل نیست. ما می‌توانیم از آن برای ایجاد تنوع در جمله‌بندی و جلوگیری از تکرار استفاده کنیم. مهم‌ترین نکته در اینجا «موازی‌سازی» (Parallelism) است؛ یعنی کلماتی که بعد از either و or می‌آیند باید از یک نوع باشند.

1. اتصال دو اسم یا ضمیر (Objects)

زمانی که می‌خواهید بین دو مفعول انتخاب کنید:

• You can have either juice or soda.
• I will invite either Maryam or her sister.

2. اتصال دو فعل

وقتی شخصی باید بین دو کار یکی را انجام دهد:

• We can either eat out or cook at home.
• He will either call you or send an email.

3. اتصال دو صفت

برای توصیف یک ویژگی از بین دو حالت:

• The movie was either boring or too long.
• The car is either red or dark blue.

تفاوت‌های لهجه‌ای و رسمی بودن (US vs. UK)

از نظر زبان‌شناسی کاربردی، تفاوت‌های ظریفی در استفاده از گرامر either or بین انگلیسی رسمی و محاوره‌ای وجود دارد. در انگلیسی بسیار رسمی (Academic English)، رعایت قاعده مجاورت الزامی است. اما در مکالمات روزمره، به خصوص در انگلیسی بریتانیایی، گاهی اوقات زبان‌آموزان و حتی بومی‌زبانان تمایل دارند وقتی هر دو فاعل جاندار هستند، از فعل جمع استفاده کنند، حتی اگر فاعل دوم مفرد باشد.

توصیه پروفسور: اگر در حال آماده شدن برای آزمونی مثل IELTS هستید، همیشه از قاعده مجاورت پیروی کنید. این ایمن‌ترین راه برای کسب نمره کامل در بخش گرامر است. هرگز اجازه ندهید اضطراب زبان باعث شود در امتحان شک کنید؛ فقط به کلمه بعد از or نگاه کنید!

اشتباهات رایج در گرامر either or

بسیاری از زبان‌آموزان به دلیل شباهت‌های ساختاری، این گرامر را با موارد دیگر اشتباه می‌گیرند. در اینجا به برخی از رایج‌ترین خطاها اشاره می‌کنیم:

• اشتباه در موازی‌سازی:
  
  ❌ Incorrect: You can either go by bus or taking a taxi.
  
  ✅ Correct: You can either go by bus or take a taxi. (هر دو باید فعل ساده باشند.)
• استفاده اشتباه از either به جای neither:
  
  ❌ Incorrect: Either Ali or Reza didn’t come. (برای جملات منفی با مفهوم “نه این و نه آن” از neither استفاده می‌کنیم.)
  
  ✅ Correct: Neither Ali nor Reza came.
• فراموش کردن or:
  
  ❌ Incorrect: Either you stay and I leave.
  
  ✅ Correct: Either you stay or I leave.

نکاتی برای کاهش اضطراب زبان (Educational Psychology Perspective)

یادگیری قواعدی مثل تطابق فعل در گرامر either or ممکن است در ابتدا استرس‌زا باشد. مغز انسان تمایل دارد به کل فاعل نگاه کند و چون دو نفر یا دو چیز در جمله حضور دارند، ناخودآگاه به سمت فعل جمع می‌رود. اگر این اشتباه را مرتکب شدید، نگران نباشید! این یک خطای تکاملی در یادگیری زبان است.

برای تسلط بر این موضوع، جملات را با صدای بلند تمرین کنید. گوش شما باید به شنیدن ترکیب “Subject (singular) + is” یا “Subject (plural) + are” در انتهای ساختار either/or عادت کند. هر چه بیشتر تمرین کنید، این قاعده از حافظه خودآگاه به حافظه ناخودآگاه شما منتقل می‌شود.

Common Myths & Mistakes (باورهای غلط و اشتباهات)

در این بخش به برخی از باورهای نادرست که در کلاس‌های زبان شنیده می‌شود، پاسخ می‌دهیم:

• باور غلط: همیشه باید بعد از either/or از فعل جمع استفاده کنیم چون در مورد دو چیز صحبت می‌کنیم.
  
  واقعیت: خیر، فعل فقط تابع فاعلِ نزدیک‌تر است.
• باور غلط: ساختار either… or فقط برای جملات مثبت است.
  
  واقعیت: این ساختار می‌تواند در جملات سوالی نیز به کار رود (مثلاً: Do you want either tea or coffee?). اما برای منفی کردن کامل هر دو گزینه، neither/nor اولویت دارد.
• باور غلط: کلمه either همیشه باید در ابتدای جمله بیاید.
  
  واقعیت: خیر، این کلمه می‌تواند در وسط جمله برای اتصال مفعول‌ها، فعل‌ها یا صفت‌ها نیز قرار بگیرد.

Common FAQ (سوالات متداول)

1. اگر ضمیر I بعد از or بیاید، فعل چیست؟

طبق قاعده مجاورت، فعل باید با I مطابقت کند. مثال: Either you or I am going to finish this project. (هرچند ممکن است در مکالمه غیررسمی عجیب به نظر برسد، اما از نظر گرامری صحیح است).

2. آیا می‌توانیم از either به تنهایی استفاده کنیم؟

بله، either می‌تواند به عنوان ضمیر یا صفت به معنای «هر کدام از این دو» به کار رود. در این حالت، فعل همیشه مفرد است. مثال: Either of the books is fine. (هر کدام از دو کتاب خوب است).

3. تفاوت either… or با whether… or چیست؟

ساختار either… or برای بیان انتخاب یا جایگزین است، در حالی که whether… or معمولاً برای بیان شک، تردید یا شرطی بودن بین دو حالت استفاده می‌شود (مثلاً: I don’t know whether he will come or not).

4. آیا می‌توانیم بیش از دو گزینه با either… or بیاوریم؟

در انگلیسی استاندارد، این ساختار برای دو گزینه است. برای گزینه‌های بیشتر، معمولاً فقط از کلمه or استفاده می‌شود یا ساختار جمله تغییر می‌کند، هرچند در متون ادبی گاهی استفاده از سه گزینه هم دیده شده است.

نتیجه‌گیری

تسلط بر گرامر either or یکی از گام‌های مهم در رسیدن به سطح پیشرفته در زبان انگلیسی است. کلید اصلی موفقیت در این مبحث، درک «قاعده مجاورت» و رعایت «ساختار موازی» است. به یاد داشته باشید که زبان یک ابزار برای ارتباط است و اشتباهات کوچک بخشی از مسیر یادگیری هستند. با تمرین مستمر و نوشتن جملات متنوع، به زودی متوجه خواهید شد که انتخاب فعل صحیح برای شما به یک امر بدیهی تبدیل شده است.

امیدواریم این مقاله از سری آموزش‌های EnglishVocabulary.ir برای شما مفید بوده باشد. فراموش نکنید که یادگیری گرامر، مثل ساختن یک ساختمان است؛ هر قاعده یک آجر محکم برای تقویت مهارت‌های ارتباطی شماست. به تلاش خود ادامه دهید!