- آیا تا به حال احساس کردهاید که هنگام صحبت به انگلیسی، جملاتتان «تخت» و بیروح هستند و نمیتوانید منظور اصلی خود را به درستی برجسته کنید؟
- آیا میخواهید بدانید چطور بدون بلند کردن صدا یا استفاده از علامت تعجب، روی یک کلمه خاص در جمله تاکید کنید؟
- آیا با ساختارهایی مثل It was John who… برخورد کردهاید اما نمیدانید دقیقاً چه تفاوتی با جملات معمولی دارند؟
- آیا به دنبال راهی هستید تا در آزمونهای بینالمللی مثل آیلتس یا تافل، سطح گرامری خود را با استفاده از جمله های تاکیدی در انگلیسی نشان دهید؟
بسیاری از زبانآموزان تصور میکنند که برای تاکید بر یک بخش از جمله، فقط باید لحن خود را تغییر دهند؛ اما در گرامر پیشرفته، ساختاری به نام جمله های تاکیدی در انگلیسی یا همان Cleft Sentences وجود دارد که به شما اجازه میدهد هوشمندانه تمرکز مخاطب را به بخش دلخواه خود معطوف کنید. در این مقاله جامع، ما این ساختار را به سادهترین شکل ممکن کالبدشکافی میکنیم تا یکبار برای همیشه بر آن مسلط شوید.
| نام ساختار | فرمول ساده | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| It-cleft | It + be + بخش مورد تاکید + relative clause | تاکید بر فاعل، مفعول یا قید زمان و مکان |
| Wh-cleft | What + عبارت + be + بخش مورد تاکید | تاکید بر کل یک فعالیت یا ایده |
| تغییر لحن | استفاده از Stress در گفتار | تاکید غیررسمی در مکالمات روزمره |
جمله های تاکیدی یا Cleft Sentences دقیقاً چیست؟
واژه Cleft در لغت به معنای «شکافته شده» یا «دو نیم شده» است. در دستور زبان، وقتی یک جمله ساده را میشکنیم و آن را به دو بخش تقسیم میکنیم تا روی یک قسمت خاص تمرکز کنیم، در واقع یک جمله تاکیدی در انگلیسی ساختهایم. هدف از این کار بسیار ساده است: جدا کردن اطلاعاتی که مخاطب از قبل میداند (اطلاعات کهنه) از اطلاعاتی که میخواهیم روی آنها تاکید کنیم (اطلاعات نو).
تصور کنید جملهی سادهی ما این است: “علی دیروز پنجره را شکست.” (Ali broke the window yesterday). حالا اگر بخواهیم تاکید کنیم که دقیقاً «علی» این کار را کرده (نه شخص دیگری)، یا «پنجره» شکسته شده (نه چیز دیگری)، یا این اتفاق «دیروز» افتاده (نه روز دیگری)، باید از ساختارهای تاکیدی استفاده کنیم.
ساختار اول: It-Cleft (پرکاربردترین نوع تاکید)
این ساختار محبوبترین روش برای ایجاد جمله های تاکیدی در انگلیسی است. فرمول کلی آن به شرح زیر است:
It + is/was + [اسم/ضمیر/عبارت قیدی] + who/that/which + [ادامه جمله]
۱. تاکید بر فاعل (Subject Emphasis)
اگر بخواهید بگویید «این جان بود که…» (نه مریم یا شخص دیگری)، از این حالت استفاده میکنید.
- جمله معمولی: John fixed the car. (جان ماشین را تعمیر کرد.)
- ✅ جمله تاکیدی: It was John who fixed the car. (این جان بود که ماشین را تعمیر کرد.)
۲. تاکید بر مفعول (Object Emphasis)
وقتی میخواهید بگویید «این ماشین بود که…» (نه دوچرخه یا چیز دیگری).
- جمله معمولی: I bought a new laptop. (من یک لپتاپ جدید خریدم.)
- ✅ جمله تاکیدی: It was a new laptop that I bought. (این یک لپتاپ جدید بود که من خریدم.)
۳. تاکید بر عبارات قیدی (Adverbial Emphasis)
برای تاکید بر زمان، مکان یا روش انجام کار.
- جمله معمولی: We met in Paris. (ما در پاریس ملاقات کردیم.)
- ✅ جمله تاکیدی: It was in Paris that we met. (در پاریس بود که ما همدیگر را ملاقات کردیم.)
چرا باید از این ساختارها استفاده کنیم؟ (دیدگاه روانشناسی یادگیری)
از منظر روانشناسی آموزشی، مغز انسان به دنبال الگوهای متفاوت میگردد. وقتی شما همیشه از ساختار Subject + Verb + Object استفاده میکنید، شنونده ممکن است دچار «خستگی شناختی» شود. استفاده از جمله های تاکیدی در انگلیسی به مخاطب سیگنال میدهد که: «دقت کن! این بخش از حرف من بسیار حیاتی است.» این کار باعث کاهش سوءتفاهمها و افزایش اعتماد به نفس شما در هنگام صحبت میشود.
تفاوتهای لهجه و رسمیت: آمریکا در مقابل بریتانیا
در دنیای زبانشناسی کاربردی، تفاوتهای ظریفی در استفاده از این جملات وجود دارد:
- در انگلیسی بریتانیایی (UK): تمایل بیشتری به استفاده از ساختارهای بسیار رسمی وجود دارد. مثلاً استفاده از whom در جملات تاکیدی مفعولی هنوز در متون ادبی بریتانیا دیده میشود.
- در انگلیسی آمریکایی (US): تمایل به سادگی بیشتر است. آمریکاییها در مکالمات روزمره بیشتر از that به جای who استفاده میکنند، حتی برای انسان.
- سطح رسمیت: به یاد داشته باشید که It-cleft در هر دو حالت رسمی (نوشتار) و غیررسمی (گفتار) کاربرد دارد، اما Wh-cleft (که در ادامه توضیح میدهیم) در گفتار صمیمیتر شنیده میشود.
یک نکته ظریف گرامری:
در ساختار It was me who… در مقابل It was I who…، حالت اول (me) در مکالمات رایجتر است، در حالی که حالت دوم (I) بسیار رسمی و آکادمیک تلقی میشود. اگر برای آزمون آیلتس آماده میشوید، استفاده از ضمیر فاعلی (I, he, she) بعد از It was امتیاز دقت گرامری بالایی دارد، اما در خیابانهای لندن یا نیویورک ممکن است کمی «عصا قورت داده» به نظر برسید!
ساختار دوم: Wh-Cleft (تمرکز بر روی کل مفهوم)
این نوع از جمله های تاکیدی در انگلیسی که به آن Pseudo-cleft نیز میگویند، معمولاً با کلمه What شروع میشود. این ساختار زمانی عالی است که میخواهید روی «یک عمل» یا «یک خواسته» تاکید کنید.
فرمول: What + فاعل + فعل + be + [بخش مورد تاکید]
- جمله معمولی: I need a glass of water. (من یک لیوان آب نیاز دارم.)
- ✅ جمله تاکیدی: What I need is a glass of water. (آنچه من نیاز دارم، یک لیوان آب است.)
- جمله معمولی: She wants to travel the world. (او میخواهد به دور جهان سفر کند.)
- ✅ جمله تاکیدی: What she wants to do is travel the world. (کاری که او میخواهد انجام دهد، سفر به دور جهان است.)
جدول مقایسهای: جملات معمولی در برابر جملات تاکیدی
| جمله ساده (Neutral) | جمله تاکیدی (Cleft) | تمرکز روی… |
|---|---|---|
| I love your smile. | It is your smile that I love. | لبخند (نه چیز دیگر) |
| He needs a vacation. | What he needs is a vacation. | نیاز واقعی (تعطیلات) |
| They arrived at midnight. | It was at midnight that they arrived. | زمان دقیق (نیمهشب) |
اشتباهات رایج در استفاده از جمله های تاکیدی در انگلیسی
بسیاری از زبانآموزان به دلیل تداخل زبان مادری یا عدم تسلط کافی، دچار اشتباهاتی میشوند که میتواند معنا را تغییر دهد یا جمله را غیرطبیعی کند:
- استفاده نادرست از زمان فعل (Tense): زمان فعل در بخش اول (It is/was) باید با زمان کل جمله هماهنگ باشد.
❌ Incorrect: It is John who stole the money yesterday.
✅ Correct: It was John who stole the money yesterday. - فراموش کردن That یا Who: این کلمات پل ارتباطی دو بخش جمله هستند و نباید حذف شوند.
❌ Incorrect: It was my mother called me.
✅ Correct: It was my mother who called me. - استفاده بیش از حد (Overuse): به عنوان یک متخصص سئو و محتوا، توصیه میکنم در هر پاراگراف بیش از یک بار از این ساختار استفاده نکنید. استفاده زیاد باعث میشود متن شما سنگین و خستهکننده به نظر برسد.
باورهای غلط و سوالات متداول (Common Myths & FAQ)
۱. آیا جملات تاکیدی فقط مخصوص نوشتار هستند؟
خیر! اگرچه در مقالات آکادمیک بسیار محبوب هستند، اما در مکالمات روزمره برای رفع سوءتفاهمها به شدت استفاده میشوند. مثلاً وقتی کسی به اشتباه میگوید “شنیدم فردا میری سفر”، شما پاسخ میدهید: “No, it’s next week that I’m leaving.”
۲. آیا میتوان از Which به جای That استفاده کرد؟
در ساختار It-cleft، استفاده از that بسیار رایجتر و طبیعیتر است، حتی زمانی که در مورد اشیاء صحبت میکنیم. Which در این ساختار کمی قدیمی یا خیلی رسمی به نظر میرسد.
۳. آیا همیشه باید از What در جملات Wh-cleft استفاده کرد؟
خیر، میتوان از کلماتی مثل The person who, The place where, The reason why نیز استفاده کرد.
مثال: The place where I live is very quiet. (تاکید بر روی مکان)
جمعبندی و گام نهایی
مسلط شدن بر جمله های تاکیدی در انگلیسی یکی از آن مهارتهایی است که مرز بین یک زبانآموز متوسط و یک سخنور حرفهای را مشخص میکند. به یاد داشته باشید که یادگیری گرامر نباید باعث اضطراب شما شود. هدف اصلی، ارتباط موثرتر است.
برای شروع، پیشنهاد میکنیم از همین امروز در مکالمات خود، حداقل یک بار از ساختار It was… that… استفاده کنید. مثلاً وقتی میخواهید از غذای خاصی تعریف کنید، به جای “I like this pizza”، بگویید “It is the crust of this pizza that I really like”. این تغییرات کوچک، نتایج بزرگی در کیفیت زبان شما خواهد داشت.
نتیجهگیری
در این مقاله آموختیم که چگونه با استفاده از ساختارهای شکافته (Cleft)، روح تازهای به جملاتمان ببخشیم. از تاکید بر فاعل و مفعول با استفاده از It گرفته تا برجسته کردن فعالیتها با What، همگی ابزارهایی هستند تا منظور شما دقیقتر و تاثیرگذارتر به گوش مخاطب برسد. فراموش نکنید که تمرین مداوم و گوش دادن به پادکستهای انگلیسی به شما کمک میکند تا ضربآهنگ طبیعی این جملات را بهتر درک کنید.
خیلی ممنون از این توضیح واضح و کامل. همیشه با Cleft sentences مشکل داشتم و نمیدونستم کجا باید استفاده کنم، الان خیلی بهتر متوجه شدم.
واقعا مقالهی عالی بود. من همیشه فکر میکردم فقط با تغییر لحن میشه تاکید کرد؛ این ساختار خیلی کاربردیه و حس میکنم جملاتم رو حرفهایتر میکنه.
خوشحالیم که مقاله براتون مفید بوده، علی جان. دقیقاً همینطوره، استفاده درست از Cleft Sentences باعث میشه صحبت و نوشتارتون هم طبیعیتر و هم پیشرفتهتر به نظر برسه. موفق باشید!
میشه چند مثال دیگه از It-cleft برای تاکید روی قید زمان و مکان بذارید؟ حس میکنم هنوز تو این بخش نیاز به تمرین دارم.
حتماً مریم عزیز. برای تاکید روی زمان: ‘It was yesterday that I saw him.’ (دیروز بود که او را دیدم.) و برای مکان: ‘It was in Paris that they met for the first time.’ (در پاریس بود که آنها برای اولین بار همدیگر را ملاقات کردند.) امیدوارم این مثالها کمک کننده باشند.
توی آزمون آیلتس چقدر استفاده از این ساختار میتونه نمرهی رایتینگ رو بالا ببره؟ آیا برای Speaking هم کاربرد داره؟
رضا جان، استفاده صحیح و به جا از Cleft Sentences میتونه به طور قابل توجهی نمره شما رو در بخش Grammatical Range and Accuracy رایتینگ و اسپیکینگ آیلتس ارتقا بده. این ساختارها نشاندهنده تسلط شما بر گرامر پیچیدهتر هستند و گفتار شما را طبیعیتر و روانتر میکنند. البته مهم استفاده طبیعی و عدم زیادهروی است.
من قبلاً فقط ‘What I want is…’ رو شنیده بودم. این همون Wh-cleft هست؟ ممنون میشم توضیح بدید که چطور با اون ساختار جمله بسازم.
بله فاطمه عزیز، ‘What I want is…’ یک نمونه عالی از Wh-cleft است که روی مفعول (What I want) تاکید میکند. فرمول کلی آن ‘What + subject + verb + be’ یا ‘What + verb + be’ است. مثلاً: ‘What surprised me was his sudden departure.’ (چیزی که من را غافلگیر کرد، رفتن ناگهانی او بود.)
چه فرقی بین ‘It was John who came’ و ‘John came’ هست؟ منظورم اینه که تو محاوره زیاد استفاده میشه یا بیشتر تو رایتینگهای رسمی؟
سوال بسیار خوبی است امیر. هر دو جمله از نظر معنای اصلی یکسانند، اما ‘It was John who came’ بر ‘John’ تاکید میکند، یعنی از بین همه کسانی که میتوانستند بیایند، ‘جان’ آمد. این ساختار هم در محاوره (برای تاکید) و هم در نوشتار (برای برجسته کردن اطلاعات کلیدی) استفاده میشود، اما در نوشتار رسمی میتواند نشاندهنده مهارت بالاتر باشد.
ممنون از توضیحات عالی. واقعاً نیاز به این مقاله داشتم. میشه لطفا در مورد تفاوت Cleft sentences با Inversion هم یه مقاله بنویسید؟ اون هم برای تاکید کاربرد داره ولی حس میکنم فرق میکنه.
خواهش میکنم زهرا جان، خوشحالیم که مفید بوده. پیشنهاد شما بسیار عالی است و حتماً در برنامهریزی مطالب آینده سایت قرار میگیرد. Inversion هم یکی دیگر از راههای تاکید است و تفاوتهای ظریفی با Cleft Sentences دارد که بررسی آنها بسیار آموزنده خواهد بود.
من دیدم گاهی اوقات به جای who از that استفاده میشه تو It-cleft. این درسته؟ مثلا ‘It was John that came’.
بله حسین جان، کاملاً درست است. در It-cleft، زمانی که روی فاعل یا مفعول انسان تاکید میکنیم، میتوانیم هم از ‘who’ و هم از ‘that’ استفاده کنیم. هر دو صحیح هستند و ‘that’ کمی رایجتر و جنرالتر محسوب میشود.
به نظرم این ساختار خیلی برای طبیعیتر صحبت کردن به انگلیسی کمک میکنه. حس میکنم جملههام دیگه تخت نیستن. مرسی!
یک مثال از Wh-cleft با فاعل بدید لطفا. مثلا چطور میگیم ‘آنچه باعث شد من خوشحال شوم، دیدن او بود’؟
محمد جان، برای جملهای که شما فرمودید: ‘What made me happy was seeing her.’ در اینجا ‘What made me happy’ خودش فاعل کل جمله است. مثال دیگر: ‘What bothers me is the noise.’ (چیزی که آزارم میدهد، سر و صداست.)
It + be + بخش مورد تاکید + relative clause … این فرمول رو باید حفظ کنیم؟ یا بیشتر با تمرین جا میفته؟
شیما عزیز، درک منطق و کاربرد آن مهمتر از حفظ طوطیوار فرمول است. با مطالعه مثالهای متعدد و سعی در ساخت جملات خودتان، این ساختار به تدریج برایتان جا میافتد و نیازی به حفظ کردن نخواهید داشت. تمرین، کلید اصلی است.
اگر بخش مورد تاکید یک صفت باشه، باز هم میشه از It-cleft استفاده کرد؟ مثلاً ‘It was beautiful that…’؟
سوال هوشمندانهای است پوریا. خیر، Cleft Sentences معمولاً برای تاکید بر اسم (فاعل، مفعول)، قید زمان، قید مکان یا عبارت قیدی استفاده میشوند، نه صفت تنها. برای تاکید بر صفت، ساختارهای دیگری مثل Inversion یا شدتبخشها (intensifiers) کاربرد دارند.
خیلی عالی بود، بالاخره این مفهوم رو کامل درک کردم. فکر میکردم خیلی پیچیدهست و همیشه ازش فرار میکردم.
این جمله ‘It was my car that was stolen.’ معنیش با ‘My car was stolen.’ دقیقا چیه؟ به نظر میاد خیلی شبیه هم هستند.
سمانه عزیز، تفاوت در تاکید است. ‘My car was stolen’ یک واقعیت را بیان میکند. اما ‘It was my car that was stolen’ تاکید دارد که این ماشینِ ‘من’ بود که دزدیده شد (شاید نه ماشین شخص دیگری، یا نه کیف پولم، بلکه دقیقاً ماشینم). این ساختار احساسات گوینده یا اهمیت موضوع را برجستهتر میکند.
ممنون که اینقدر ساده توضیح دادید. من همیشه فکر میکردم اینا فقط جملات پیچیده هستن و نیازی نیست یاد بگیرم.
خواهش میکنم مهدی جان. خوشحالیم که تونستیم مفهوم رو ساده و کاربردی توضیح بدیم. اتفاقاً این ساختارها ابزارهای قدرتمندی برای روانتر و طبیعیتر صحبت کردن هستند و یادگیریشان برای پیشرفت در انگلیسی بسیار مهم است.
آیا Cleft sentences همیشه مثبت هستند یا میشه در جملات منفی هم استفاده کرد؟
آناهیتا عزیز، بله، کاملاً میتوانید از Cleft Sentences در جملات منفی هم استفاده کنید. مثلاً: ‘It wasn’t John who broke the vase.’ (جان نبود که گلدان را شکست.) یا ‘What I don’t like is his attitude.’ (چیزی که دوست ندارم، رفتار اوست.)
ممنون از مقاله خوبتون. فکر میکنم این ساختار برای نوشتن مقالات دانشگاهی هم خیلی میتونه مفید باشه.
چه منابعی رو برای تمرین بیشتر Cleft sentences پیشنهاد میکنید؟
افسانه جان، برای تمرین بیشتر میتوانید از کتابهای گرامر پیشرفته مثل Cambridge Advanced Grammar in Use یا Oxford English Grammar Course Advanced استفاده کنید. همچنین جستجو در وبسایتهای آموزش زبان با عباراتی مثل ‘Cleft sentences exercises’ هم منابع خوبی را در اختیارتان قرار میدهد.