تاحالا شده این ضربالمثل معروف رو برای یه دوست خارجی ترجمه کنید و بعد از دیدن قیافهاش، از خنده رودهبر بشید؟ کاملاً حق دارید! ترجمه کلمه به کلمه این اصطلاح، یکی از خندهدارترین چیزاییه که یک انگلیسیزبان میتونه بشنوه.
بذارید روراست باشیم، «Don’t die goat, spring is coming with melons and cucumbers» بیشتر شبیه یه دیالوگ تو کارتونهاست تا یه اصطلاح معنیدار! اما نگران نباشید، امروز قراره با معادلهای دقیق و باحالش تو انگلیسی آشنا بشیم تا دیگه مجبور نشید برای بز بیچاره آرزوی زنده موندن کنید!
وعده سر خرمن به زبان خارجیها: Pie in the sky
خب، اصل مطلب. وقتی ما میگیم «بزک نمیر بهار میاد»، منظورمون یه وعده خوب اما خیلی دور و درازه. وعدهای که شاید هیچوقت عملی نشه. دقیقترین و رایجترین معادل برای این مفهوم در انگلیسی اینه:
- Pie in the sky
یعنی چی؟ «کیک/پای سیب در آسمان». خیلی شاعرانه و باحال نیست؟ تصور کنید یه پای سیب خوشمزه تو آسمون شناوره. خیلی عالیه، ولی چجوری میخوای بهش برسی؟ دقیقاً! این اصطلاح به یک امید یا نقشه خیلی خوشایند ولی غیرواقعی و دستنیافتنی اشاره داره.
ریشه این اصطلاح از کجا اومده؟
شاید باورتون نشه ولی این اصطلاح از یه آهنگ اعتراضی در سال ۱۹۱۱ توسط یک فعال کارگری به اسم جو هیل (Joe Hill) اومده. اون این آهنگ رو در نقد کسانی ساخت که به کارگرهای گرسنه به جای غذای واقعی، وعده خوشبختی در بهشت رو میدادند. به عبارت دیگه: «الان سختی بکش، بعداً یه پای سیب تو آسمونها گیرت میاد!»
چطوری ازش استفاده کنیم؟
- A: “My boss said if I work 12 hours a day, I might get a big promotion next year.”
(رئیسم گفته اگه روزی ۱۲ ساعت کار کنم، شاید سال دیگه یه ترفیع بزرگ بگیرم.) - B: “Honestly, that sounds like pie in the sky. Don’t overwork yourself.”
(راستش، این بیشتر شبیه وعده سر خرمنه. خودتو از کار ننداز.)
یه اصطلاح دیگه که باید بلد باشی: Don’t hold your breath
این یکی یه مقدار کنایهآمیزتر و مستقیمتره و وقتی به کار میره که میخوایم به کسی بگیم «الکی منتظر نمون!» یا «خیلی دلتو صابون نزن!».
- Don’t hold your breath
ترجمه تحتاللفظیش میشه «نفست رو حبس نکن». منطقش هم جالبه. وقتی منتظر یه اتفاق هیجانانگیز هستیم، ناخودآگاه نفسمون رو حبس میکنیم. این اصطلاح به شوخی میگه اون اتفاق اینقدر طول میکشه (یا اصلاً قرار نیست بیفته) که اگه نفست رو حبس کنی، خفه میشی!
چه موقع ازش استفاده کنیم؟
این اصطلاح برای موقعیتهای غیررسمی و دوستانه عالیه و نشون میده شما به قول و قرار طرف مقابل شک دارید.
- A: “He promised he would call me back in 5 minutes.”
(قول داد ۵ دقیقهای بهم زنگ میزنه.)
- B: “Yeah, right. Don’t hold your breath.”
(آره، حتماً. خیلی منتظر نمون!)
پس دفعه بعدی که کسی خواست بهتون وعده سر خرمن بده، لازم نیست به بز و بهار فکر کنید. خیلی شیک و امروزی از این دوتا اصطلاح استفاده کنید و مثل یه نیتیو به نظر برسید!
حرف آخر: از بزک تا پای سیب!
دیدید چقدر دنیای اصطلاحات انگلیسی میتونه جذاب و بامزه باشه؟ با یاد گرفتن معادلهای درست، نه تنها حرفهایتر صحبت میکنید، بلکه فرهنگ و طرز فکر انگلیسیزبانها رو هم بهتر درک میکنید. حالا شما بگید، چه ضربالمثل فارسی دیگهای هست که ترجمهاش خندهدار میشه؟ تو کامنتها برامون بنویسید!
سوالات متداول (FAQ)
آیا “Pie in the sky” یک اصطلاح رسمی است؟
خیر، این اصطلاح بیشتر در مکالمات غیررسمی و روزمره استفاده میشه. در محیطهای خیلی رسمی یا نوشتارهای آکادمیک بهتره از عبارتهایی مثل “an unrealistic hope” یا “a false promise” استفاده کنید.
آیا “Don’t hold your breath” بیادبانه است؟
بستگی به لحن و موقعیت داره. بین دوستان نزدیک، کاملاً عادی و شوخطبعانه است. اما اگه به رئیستون یا یه غریبه این رو بگید، ممکنه کمی بیادبانه یا کنایهآمیز به نظر برسه. پس حواستون به موقعیت باشه!
معادلهای دیگهای هم برای «وعده سر خرمن» وجود داره؟
بله، اصطلاحات دیگهای هم هستن. مثلاً “Jam tomorrow” که از کتاب «آلیس در سرزمین عجایب» اومده و به وعدهای اشاره داره که هیچوقت زمانش نمیرسه. یا “Promise someone the moon” که یعنی قول انجام کاری غیرممکن رو به کسی دادن.
خیلی جالب بود! ولی یه سوال، آیا Pie in the sky رو میتونیم برای آدمهایی که خیلی رویاپرداز هستن هم استفاده کنیم؟ مثلاً بگیم He is a pie in the sky person؟
سارای عزیز، سوال بسیار هوشمندانهای بود. در واقع Pie in the sky معمولاً برای توصیف یک ایده، نقشه یا وعده (Plan/Promise) به کار میره. برای اشاره به فردی که خیلی رویاپردازه و از واقعیت دوره، اصطلاح ‘He has his head in the clouds’ انتخاب دقیقتری هست.
دمتون گرم! من اینو تو یه سریال بریتانیایی شنیدم ولی فکر میکردم منظورش واقعاً غذاست. فقط یه سوال، عبارت Jam tomorrow هم همین معنی رو میده؟ چون انگار اونم درباره وعده توخالیه.
آفرین رضا جان! بله، ‘Jam tomorrow’ هم دقیقاً همین مفهوم رو داره و بیشتر در انگلیسی بریتانیایی (British) رایجه. ریشهاش هم از کتاب ‘آلیس در سرزمین عجایب’ میاد و به وعدهای اشاره داره که هیچوقت امروز محقق نمیشه.
وای من دقیقاً اون ترجمه خندهدار Melon and cucumber رو یه بار جلوی استادم گفتم و کل کلاس رفت رو هوا! ای کاش زودتر این پست رو میدیدم که اینقدر ضایع نشم. Pie in the sky خیلی شیکتره.
ممنون از مقاله عالیتون. یه سوال داشتم، اصطلاح Pie in the sky در محیطهای رسمی و کاری هم کاربرد داره یا ممکنه توهینآمیز به نظر برسه؟
امیرحسین عزیز، این اصطلاح جزو عبارات ‘Informal’ یا غیررسمی دستهبندی میشه. در جلسات خیلی رسمی، بهتره به جای اون از کلماتی مثل ‘Unrealistic’ یا ‘Unattainable’ استفاده کنی تا لحن حرفهایت حفظ بشه.
ممنون از توضیحات خوبتون. من قبلاً جایی شنیده بودم که When pigs fly هم معادل بزک نمیر هست. درسته؟
زهرا جان، تفاوت ظریفی بینشون هست. ‘When pigs fly’ معادل ‘وقت گل نی’ هست و به چیزی اشاره داره که غیرممکنه اتفاق بیفته. اما ‘Pie in the sky’ به وعده یا نقشهای اشاره داره که جذابه ولی رسیدن بهش غیرممکنه.
این بخش ریشه تاریخی که از یه آهنگ اعتراضی اومده خیلی برام جذاب بود. همیشه فکر میکردم اینا فقط ساخته ذهن مردم عادیه. لطفاً بازم از این ریشهشناسیها بذارید.
آیا میشه برای وعدههای سیاسی هم از این اصطلاح استفاده کرد؟ مثلاً بگیم: The candidate’s promises are just pie in the sky.
دقیقاً نیلوفر جان! اتفاقاً یکی از رایجترین کاربردهای این اصطلاح در دنیای سیاست و نقد کردن وعدههای انتخاباتی هست که پایه و اساس واقعی ندارن. مثال خیلی خوبی زدی!
خیلی پست باحالی بود. من همیشه دنبال معادل این میگشتم. راستی عبارت ‘Live on hope’ هم میتونه به این مفهوم نزدیک باشه؟
وای چقدر این معادل Pie in the sky باحاله! من همیشه فکر میکردم باید از کلمه Promise استفاده کنم. آیا این اصطلاح توی محیطهای کاری هم استفاده میشه یا خیلی دوستانهست؟
سلام سارا جان، سوال خیلی خوبی بود. این اصطلاح بیشتر جنبه غیررسمی (Informal) داره. توی محیطهای کاری اگه بخوای مودبانهتر بگی که یه نقشه خیلی رویایی و دور از دسترسه، میتونی از عبارت ‘Unrealistic’ یا ‘Overly ambitious’ استفاده کنی.
من یه بار به دوستم که استرالیایی بود گفتم Don’t die goat، بنده خدا تا نیم ساعت داشت فکر میکرد چرا باید بز پدربزرگش بمیره! واقعا ترجمه کلمه به کلمه فاجعهست.
تفاوت Pie in the sky با اصطلاح When pigs fly چیه؟ هر دو به معنی اتفاق نیفتادن چیزی هستن دیگه؟
نیلوفر عزیز، تفاوت ظریفی دارن. Pie in the sky به وعده یا نقشهای اشاره داره که خیلی خوبه ولی بعیده عملی بشه (مثل بزک نمیر خودمان). اما When pigs fly یعنی ‘وقت گل نی’، یعنی اصلاً و ابداً امکان نداره اون اتفاق بیفته.
توی سریال Suits فکر کنم شنیدم که یکی گفت It’s just a pie in the sky. اون موقع نفهمیدم منظورش چیه ولی الان با این مقاله کاملاً برام جا افتاد. ممنون از تیم خوبتون.
آیا میتونیم برای این مفهوم از عبارت Don’t hold your breath هم استفاده کنیم؟ حس میکنم بار معناییشون نزدیک به همه.
دقیقاً فاطمه جان! Don’t hold your breath یعنی ‘نفست رو حبس نکن’ (چون انتظار طولانی میشه)، که دقیقاً همون مفهومِ انتظار برای یه وعده دور و دراز رو میرسونه. آفرین به نکتهسنجی شما!
کلمه Melon و Cucumber که توی ترجمه تحتاللفظی اومده خیلی خندهداره. واقعا انگلیسیزبانها اصلاً از این میوهها توی ضربالمثلهاشون استفاده نمیکنن؟
من شنیدم که بریتانیاییها به جای Pie in the sky از عبارت Jam tomorrow استفاده میکنن. درسته؟
بله زهرا جان، کاملاً درسته. Jam tomorrow یک اصطلاح بریتانیایی (British) هست که به وعدههایی اشاره داره که همیشه برای آیندهست و هیچوقت امروز به دستت نمیرسه. عالی بود!
واقعا ترجمه کلمه به کلمه بزک نمیر… یه جوریه که انگار داری طلسم جادوگری میخونی! Pie in the sky خیلی شیکتره.
ببخشید، تلفظ دقیق Pie چطوریه؟ شبیه Pay هست یا فرق داره؟
هستی عزیز، تلفظ Pie به صورت /paɪ/ هست، یعنی صدای ‘آی’ میده (مثل ‘پای’ در فارسی). کلمه Pay صدای ‘اِی’ میده /peɪ/. پس حواست باشه که این دوتا رو با هم اشتباه نگیری.
میشه بگیم Wishful thinking هم هم معنی این اصطلاحه؟ یا کاربردش فرق داره؟
سینا جان، Wishful thinking یعنی ‘دلخوشکنک’ یا فکر کردن به چیزی که دوست داریم اتفاق بیفته ولی واقعبینانه نیست. Pie in the sky بیشتر روی ‘وعده خالی’ تاکید داره، ولی Wishful thinking روی ‘خیالپردازی خود شخص’ تمرکز میکنه.
من همیشه دنبال معادل انگلیسی وعده سر خرمن بودم. Pie in the sky بهترین گزینهای بود که دیدم. کاش مثالهای بیشتری توی جمله میزدید.
خیلی مقاله کاربردی بود. من همیشه فکر میکردم اصطلاحات فارسی رو نمیشه ترجمه کرد، ولی میبینم که چقدر معادلهای نابی دارن.
این اصطلاح Pie in the sky منفی محسوب میشه؟ یعنی اگه به کسی بگیم توهینآمیزه؟
سپیده جان، توهینآمیز نیست ولی نشوندهنده شک و تردیده. یعنی شما به اون نقشه یا وعده اعتماد ندارید و فکر میکنید غیرواقعی هست. بستگی به لحن شما داره که چقدر انتقادی باشه.
من توی دیکشنری دیدم نوشته بود این اصطلاح از یه آهنگ قدیمی اومده. درسته؟
بله بابک جان، چقدر اطلاعاتت دقیقه! این اصطلاح ریشه در ترانهای از ‘جو هیل’ در سال ۱۹۱۱ داره که به وعدههای واهی اشاره میکرد. خوشحالیم که خوانندههای با اطلاعاتی مثل شما داریم.
استفاده از عبارت ‘A pipe dream’ هم برای این موقعیت درسته؟ من توی یه پادکست شنیدم.
مقاله خیلی کوتاهی بود ولی واقعا نکتهای رو گفت که همیشه برام سوال بود. ممنون.
لطفاً درباره اصطلاحات مربوط به حیوانات دیگه هم مطلب بذارید، مثلاً ‘خر ما از کرگی دم نداشت’ معادل انگلیسی داره؟
حتماً نازنین عزیز! پیشنهاد خیلی خوبی بود. به زودی یه مقاله کامل درباره اصطلاحات فارسی که توش اسم حیوانات هست و معادلهای باحالشون در انگلیسی منتشر میکنیم.
معادل Promises, promises که اول مقاله اشاره کردید، بیشتر لحن تمسخرآمیز داره دیگه؟
دقیقاً کیوان جان. وقتی کسی مدام وعده میده و عمل نمیکنه، با گفتن ‘Promises, promises’ در واقع داریم بهش کنایه میزنیم که ‘آره جون خودت، باز هم فقط حرف زدی’.
واقعا Pie in the sky چقدر تصویرسازی قشنگی داره. کیک در آسمان! خیلی شاعرانهتر از بز و خیار و خربزه است.
دمتون گرم. من دانشجو هستم و این مطالب کوتاه و کاربردی خیلی به تقویت Vocabulary من کمک میکنه.