تاحالا شده از کسی یا چیزی بدتون بیاد و هی جلو چشمتون سبز بشه؟ انگار قانون مورفی دست به کار شده تا فقط حرص شما رو دربیاره! ما ایرانیها یک ضربالمثل عالی برای این موقعیت داریم که هممون بلدیم. اما فکر کردی معادل انگلیسی این تیکه معروف چی میتونه باشه؟
خب، بذارید روراست باشیم، اگه تو یه مکالمه انگلیسی از ترجمه کلمه به کلمه این ضربالمثل استفاده کنید، طرف مقابلتون فقط با تعجب نگاهتون میکنه! پس بیایید ببینیم خودِ نیتیوها تو این موقعیت چی میگن.
اول از همه: ماجرای مار و پونه چیه؟
این اصطلاح بامزه وقتی استفاده میشه که شما از کسی یا چیزی دل خوشی ندارید، اما انگار دنیا دست به دست هم داده تا مدام باهاش روبرو بشید. مثلا از همکارتون خوشتون نمیاد و درست همون روز که میخواید ازش دوری کنید، تو آسانسور باهاش گیر میافتید! اینجاست که زیر لب میگید: “عجب! مار از پونه بدش میاد…”
معادل انگلیسی که باید بلد باشی: Speak of the devil!
خب، بریم سر اصل مطلب. پرکاربردترین و نزدیکترین معادل برای این حالت، اصطلاح “Speak of the devil” هست. این اصطلاح زمانی به کار میره که شما دارید در مورد شخصی صحبت میکنید و همون لحظه، اون شخص به طور غیرمنتظرهای پیداش میشه.
- تلفظش چطوره؟ (اسپیک آو دِ دِویل)
- مثال در مکالمه:
“I haven’t seen Sara all day. I hope she’s okay… Oh, speak of the devil, here she comes now!”
ترجمه: “من امروز اصلا سارا رو ندیدم. امیدوارم حالش خوب باشه… اوه، چه حلالزاده! خودش اومد!”
ریشه این اصطلاح از کجا میاد؟
این اصطلاح در واقع کوتاه شدهی یک ضربالمثل قدیمیتره: “Speak of the devil and he doth appear” (از شیطان حرف بزن تا ظاهر بشه). در گذشته مردم معتقد بودند که اگر اسم شیطان یا افراد شرور رو به زبون بیاری، اونها واقعاً ظاهر میشن! البته امروز این اصطلاح اون بار منفی و ترسناک رو نداره و بیشتر جنبه شوخی و تعجب داره.
تفاوت کلیدی: بار منفی در مقابل تعجب!
اینجاست که باید حواستون رو جمع کنید! یک تفاوت فرهنگی بزرگ بین این دو اصطلاح وجود داره:
- ضربالمثل ما “مار از پونه بدش میاد” همیشه یک بار منفی داره. یعنی شما از دیدن اون شخص یا قرار گرفتن در اون موقعیت، حس بدی دارید و کلافه میشید.
- اما اصطلاح انگلیسی “Speak of the devil” لزوماً منفی نیست! این اصطلاح بیشتر برای ابراز تعجب از یک اتفاق همزمان به کار میره. شما ممکنه حتی از دیدن اون شخص خوشحال هم بشید.
بذارید با یه مثال واضحترش کنم:
فرض کنید دارید با دوستتون در مورد موفقیتهای همکارتون، “جین”، صحبت میکنید و ازش تعریف میکنید. اگه همون لحظه “جین” وارد بشه، میتونید با لبخند بگید: “Well, speak of the devil! We were just saying how great your presentation was.” (خب، چه حلالزاده! داشتیم میگفتیم که ارائهات چقدر عالی بود).
پس یادتون باشه، هرچند “Speak of the devil” نزدیکترین معادل هست، اما همیشه حس و حال منفیِ “مار و پونه” رو منتقل نمیکنه.
خب، از این به بعد چی بگیم؟
حالا شما یک ابزار قدرتمند و “نیتیو-لایک” برای مکالماتتون دارید. به جای ترجمه کلمه به کلمه، میتونید با اعتماد به نفس از Speak of the devil استفاده کنید و منظورتون رو خیلی حرفهایتر برسونید. فقط حواستون به تفاوت حس و حالش باشه!
حالا نوبت شماست! تاحالا شده این اصطلاح رو تو فیلمی شنیده باشید یا تو موقعیتی قرار بگیرید که دلتون بخواد ازش استفاده کنید؟ تو کامنتها برامون بنویسید!
سوالات متداول (FAQ)
آیا استفاده از “Speak of the devil” بیادبانه است؟</ه>
اصلاً! این یک اصطلاح کاملاً رایج و غیررسمی در مکالمات روزمره است و بار منفی یا توهینآمیزی نداره. البته در موقعیتهای بسیار رسمی مثل یک جلسه کاری مهم، بهتره از اصطلاحات عامیانه استفاده نکنید.
آیا در انگلیسی بریتانیایی هم همینو میگن؟
بله، اما در انگلیسی بریتانیایی گاهی از عبارت “Talk of the devil” هم استفاده میشه که دقیقاً همون معنی رو میده. “Speak of the devil” در انگلیسی آمریکایی رایجتره.
اگر بخواهیم دقیقاً حس منفی “مار از پونه بدش میاد” رو منتقل کنیم چی؟
در این حالت، هیچ اصطلاح تککلمهای دقیقی وجود نداره. شما باید با استفاده از جملات، حس خودتون رو بیان کنید. مثلا میتونید بگید: “Oh no, not him again. I was trying to avoid him all day.” (اوه نه، دوباره این! تمام روز داشتم سعی میکردم ازش دوری کنم).




چقدر جالب بود! همیشه برام سوال بود که چطوری این رو به انگلیسی بگم که مسخره به نظر نیاد. مرسی از آموزش کاربردیتون.
خواهش میکنم سپیده عزیز، خوشحالم که برات مفید بوده و از این به بعد میتونی با اعتماد به نفس بیشتری ازش استفاده کنی.
ولی به نظرم Speak of the devil بیشتر برای وقتیه که داریم درباره کسی حرف میزنیم و یهو ظاهر میشه. آیا واسه اون جنبه «بد اومدن» از یک چیز و مدام دیدنش، اصطلاح دیگهای نداریم که دقیقتر باشه؟
نکته خیلی ظریفی بود آرش جان. درسته، Speak of the devil دقیقاً معادل «حلالزاده است» هم هست. اما وقتی جنبه بدشانسی مد نظر باشه، معمولاً نیتیوها از عباراتی مثل ‘Just my luck’ استفاده میکنن.
کاش مثالهای صوتی یا ویدئویی هم میذاشتید. یاد گرفتن اصطلاحات با شنیدن تلفظ نیتیوها خیلی موندگارتره. در کل محتوای مفیدی بود.
دقیقا همین دیروز برای من اتفاق افتاد! داشتم پشت سر مدیرم غر میزدم که یهو در باز شد اومد تو. واقعا مار از پونه بدش میاد… ممنون بابت این معادل باکلاسی که یاد دادید.
ای وای! واقعاً مصداق بارز همین اصطلاح بودید کامران جان. امیدوارم دفعه بعد قبل از غرزدن، اول چک کنید کسی پشت در نباشه!
من شنیده بودم که میگن Talk of the angel و این یعنی Speak of the devil بار منفی داره. درسته؟ یعنی اگه از کسی بدمون بیاد حتماً باید از ورژن شیطان (devil) استفاده کنیم؟
به نظرم پستهای این مدلی که ضربالمثلهای فارسی رو معادلسازی میکنن خیلی کمه. اگه ممکنه در مورد «دندان اسب پیشکشی رو نمیشمارند» هم بنویسید.
ممنون، ولی به نظر من این معادل ۱۰۰ درصد حق مطلب «مار از پونه بدش میاد» رو ادا نمیکنه. چون توی ضربالمثل ما، تمرکز روی اون «نفرت و بیزاری» هست، ولی در Speak of the devil بیشتر بحث همزمانی حضور فرد مطرحه.
چقدر این معادلها جالب بودن! من همیشه فکر میکردم باید کلمه به کلمه ترجمه کنم و میگفتم snake and mint! راستی، عبارت Just my luck هم همین معنی رو میده یا بار منفیش کمتره؟
سارا جان، Just my luck بیشتر زمانی استفاده میشه که یک بدشانسی کلی میاری (مثلاً بارون میاد و چتر نداری)، اما اصطلاحی که تو مقاله گفتیم دقیقا روی اون ‘ناخوشایند بودنِ’ روبرو شدن با چیزی که ازش فراری هستی تاکید داره.
دمتون گرم. من تو سریال Suits شنیدم که یکی گفت Speak of the devil، اینم معادل همین مار و پونه است؟ چون طرف داشت از یکی بد میگفت و اون یهو اومد.
امیرحسین عزیز، Speak of the devil دقیقاً معادل ‘حلالزاده است’ خودمونه. یعنی وقتی داری در مورد کسی حرف میزنی و یهو ظاهر میشه. ولی ‘مار و پونه’ برای وقتیه که شما لزوماً در حال حرف زدن در موردش نیستی، اما چون ازش بدت میاد، مدام سر راهت سبز میشه!
کاش معادلهای رسمیتر رو هم بگید. اگه تو یه جلسه کاری یا یه محیط خیلی رسمی بخوایم این مفهوم رو برسونیم که یه اتفاق ناخواسته مدام تکرار میشه، چی باید بگیم؟
خیلی کاربردی بود. من همیشه دنبال معادل Murphy’s Law بودم ولی نمیدونستم چطور تو جمله به کار ببرمش. میشه یه مثال بزنید که چطور تو مکالمه روزمره ازش استفاده کنیم؟
حتما نیما جان؛ مثلاً وقتی ماشینت درست روزی که امتحان داری خراب میشه، میتونی بگی: It’s just Murphy’s Law! Everything that could go wrong, did go wrong.
واااای چقدر دنبال این بودم! یه بار به رفیق خارجیم به شوخی گفتم Snakes hate mint، کلاً با تعجب نگام کرد! الان فهمیدم که اصلاً متوجه منظورم نشده بوده.
آیا عبارت Irony of fate هم میتونه معادل خوبی برای این ضربالمثل باشه؟ یا این بیشتر برای سرنوشتهای تلخ ادبی به کار میره؟
دقیقا بابک جان، Irony of fate بیشتر جنبه ادبی و دراماتیک داره و برای موقعیتهای طنزآمیز روزمره مثل ‘مار و پونه’ شاید خیلی سنگین باشه.
من تو یه پادکست شنیدم که از اصطلاح What you resist, persists استفاده کردن. به نظرتون این به مفهوم ‘مار از پونه بدش میاد…’ نزدیک نیست؟
تلفظ کلمه Murphy رو ممکنه چک کنید؟ مِرفی درسته یا مورفی؟ چون شنیدم بعضیها خیلی غلیظ میگن.
علی عزیز، تلفظ صحیح /ˈmɜːrfi/ هست. چیزی بین ‘مِرفی’ و ‘مُرفی’، اما صدای ‘ر’ در لهجه آمریکایی کاملاً شنیده میشه.
مرسی از سایت خوبتون. ای کاش برای این اصطلاحات فایل صوتی هم بذارید که تلفظ نیتیو و لحنِ گفتنش رو هم یاد بگیریم.
به نظرم اصطلاح The universe is conspiring against me هم خیلی نزدیکه به حس این ضربالمثل وقتی که واقعاً کلافه هستیم، درسته؟
بله فرزاد جان! این جمله یه کم دراماتیکتره و وقتی استفاده میشه که انگار کل دنیا دست به دست هم داده تا شما رو اذیت کنه. برای وقتی که از ته دل شاکی هستی عالیه!
من همیشه فکر میکردم معادلش میشه Like attracts like ولی الان فهمیدم اون برای جذب چیزهاییه که دوست داریم، نه لزوماً چیزی که ازش متنفریم!
ممنون از مقاله. یه سوال: عبارت As luck would have it رو میشه به جای مار و پونه به کار برد؟
سینا جان، As luck would have it هم برای شانس خوب و هم برای شانس بد (به صورت طعنهآمیز) به کار میره. پس بله، میتونه در این سیاق استفاده بشه.
واقعا یاد گرفتن اصطلاحات از نون شب واجبتره! من یه بار تو محیط کار میخواستم همینو بگم ولی فقط تونستم بگم I hate this situation. چقدر خوبه که الان معادل باکلاسش رو یاد گرفتم.
استفاده از عبارت Small world هم اینجا کاربرد داره؟ مثلاً وقتی از یکی بدمون میاد و یهو تو یه شهر دیگه میبینیمش؟
حسین عزیز، Small world بیشتر جنبه خنثی یا مثبت داره برای تعجب از یک تصادف. اگه بخوای اون حس ‘حرص خوردن’ رو نشون بدی، بهتره از همون اصطلاحات داخل مقاله استفاده کنی.
بسیار عالی و کاربردی. لطفا در مورد اصطلاحات مربوط به ‘از زیر کار در رفتن’ هم مطلب بذارید.
وای چقدر مطلب مفید و به موقع! دقیقاً دنبال معادل این ضربالمثل بودم. Speak of the devil رو قبلاً شنیده بودم ولی ربطشو با مار و پونه نمیدونستم. ممنون از توضیح کاملتون.
خواهش میکنیم سارا جان! خوشحالیم که براتون مفید بوده. هدفمون دقیقاً همینه که اصطلاحات رایج رو با معادلهای دقیق و کاربردی آموزش بدیم تا دیگه لازم نباشه کلمهبهکلمه ترجمه کنید.
خیلی خوب بود! همیشه وقتی دوستام از چیزی بدشون میومد و همون لحظه ظاهر میشد، به شوخی میگفتم ‘مار از پونه…’ ولی نمیدونستم انگلیسیش چی میشه. حالا Speak of the devil رو میگم!
دقیقاً! حالا دیگه میتونید به انگلیسی هم این شوخی رو بکنید. این اصطلاح خیلی پرکاربرده و به خوبی منظور رو میرسونه.
یه سوال! این اصطلاح Speak of the devil یه بار مثبت داره یا منفی؟ یعنی اگه درباره یه آدم خوب بگیم هم اشکالی نداره؟
سوال خیلی خوبی پرسیدید فاطمه خانم. ‘Speak of the devil’ معمولاً بار معنایی خاصی نداره و هم برای افراد خوب و هم برای افرادی که شاید ازشون دل خوشی نداریم، به کار میره. صرفاً به معنی ‘صحبت از کسی کردن و همون لحظه سر و کلهاش پیدا شدن’ هست و به خودی خود مثبت یا منفی نیست.
ممنون از این پست جذاب. من فکر میکردم ‘Speak of the devil’ فقط برای موقعیتهای بد استفاده میشه! پس میشه برای دوست صمیمیم هم استفاده کنم؟
بله علی آقا، کاملاً درسته. میتونید برای دوست صمیمیتون هم ازش استفاده کنید. این اصطلاح فقط به پدیدار شدن غیرمنتظره شخص مورد بحث اشاره داره، نه لزوماً ماهیت بد اون شخص یا موقعیت.
این اصطلاح رو تو سریال فرندز زیاد شنیدم! همیشه فکر میکردم یه جور کنایه به شیطون بودنشونه. این توضیح خیلی کمک کرد.
کاملاً درسته مریم جان! در سریالها و فیلمهای آمریکایی خیلی رایجه. معنی تحتاللفظی ‘شیطان’ در اینجا بیشتر جنبه طنزآمیز و کنایهای داره تا معنای واقعی.
پس اگه یکی از همکارامون که خیلی هم دوستش نداریم، یهو بیاد، میتونیم بگیم Speak of the devil؟ فکر نمیکنن داریم بهشون توهین میکنیم؟
حسین آقا، این اصطلاح در فرهنگ انگلیسیزبانها معمولاً توهینآمیز تلقی نمیشه و بیشتر جنبه شوخی و غیررسمی داره. اما برای اینکه سوءتفاهمی پیش نیاد، بهتره در موقعیتهای دوستانه و غیررسمیتر به کار ببریدش.
چه جالب! من یه استاد داشتم که همیشه از اصطلاحات اینجوری استفاده میکرد. حالا میفهمم منظورش چی بوده. کاش زودتر این مطلب رو میدیدم.
خوشحالیم که این مطلب تونسته به شما کمک کنه زینب جان! در آینده هم مطالب مشابه زیادی خواهیم داشت که به درک بهتر زبان انگلیسی کمک میکنه.
میشه لطفاً تلفظ صحیح devil رو هم بگید؟ همیشه تو این کلمه مشکل دارم.
حتماً مهدی عزیز. تلفظ ‘devil’ به این صورت است: /ˈdɛvəl/ (دِوِل). بخش اولش (dev) شبیه ‘دِو’ در ‘دوست’ و بخش دومش (il) شبیه ‘اِل’ در ‘الگو’ تلفظ میشه. سعی کنید با گوش دادن به دیکشنریهای آنلاین بیشتر تمرین کنید.
این خیلی جالبه که یه اصطلاح فارسی به این شکل، یه معادل مستقیم تو انگلیسی نداره و باید مفهوم رو منتقل کرد. به نظرم یادگیری این مدل اصطلاحات خیلی مهمتر از صرفاً حفظ کردن کلمات جدیده.
دقیقاً همینطوره ندا جان. یکی از مهمترین چالشها و در عین حال زیباییهای یادگیری زبان دوم، درک همین تفاوتهای فرهنگی و زبانی در بیان مفاهیم مشترکه. ترجمه کلمهبهکلمه اغلب جواب نمیده.
میشه در مورد اصطلاحات مشابه دیگه هم مطلب بذارید؟ مثلاً برای ضربالمثل ‘از چاله به چاه افتادن’ معادل انگلیسیش چیه؟
حتماً پویا جان. پیشنهاد شما رو یادداشت میکنیم و در آینده حتماً مطلبی در مورد ‘از چاله به چاه افتادن’ و معادلهای انگلیسیش (مثل out of the frying pan and into the fire) آماده خواهیم کرد.
من شنیدم گاهی اوقات میگن ‘Speak of the angel’. این درسته یا اشتباهه؟
سوال خیلی خوبی پرسیدید ریحانه. اصطلاح رایج و صحیح ‘Speak of the devil’ هست. ‘Speak of the angel’ به عنوان یک اصطلاح شناختهشده یا جایگزین معمول به کار نمیره. اگرچه ممکنه افراد به شوخی یا با تغییر شخصی از اون استفاده کنن، ولی اصطلاح استاندارد نیست.
ممنون از مقاله عالی. این قسمت ‘ماجرای مار و پونه چیه؟’ هم خیلی خوب بود و کاملاً توضیح داد که چه موقعی باید از این ضربالمثل استفاده کنیم.
خواهش میکنم کاوه جان. سعی کردیم با مثالهای ملموس، کاربرد اصطلاحات فارسی رو هم واضح کنیم تا مخاطبان بهتر بتونن معادل انگلیسیش رو درک کنند.
این موضوع که ترجمه کلمه به کلمه جواب نمیده، خیلی نکته مهمیه. کاش همه اینو بدونن. خیلیا فقط ترجمه گوگل ترنسلیت رو قبول دارن.
دقیقاً مینا جان. ترجمه ماشینی در بسیاری از موارد برای اصطلاحات و ضربالمثلها کارایی نداره و ممکنه به سوءتفاهمهای جدی منجر بشه. هدف ما آموزش همین تفاوتهای ظریفه.
واقعاً این جمله ‘انگار قانون مورفی دست به کار شده’ برای این موقعیت خیلی بامزه و درسته! ترکیب خوبی از طنز و آموزش بود.
ممنون از بازخوردتون آیدا جان! سعی میکنیم مطالب رو با چاشنی طنز و مثالهای روزمره جذابتر کنیم.
من این اصطلاح رو وقتی که دارم با یکی تلفنی صحبت میکنم و همون لحظه اون شخص رو میبینم هم میتونم استفاده کنم؟
بله محسن جان، کاملاً میتونید! دقیقاً یکی از موقعیتهای رایج استفاده از ‘Speak of the devil’ همین هست که دارید با کسی تلفنی صحبت میکنید یا دربارهاش حرف میزنید و همون لحظه اون شخص رو میبینید.
میشه یه مثال دیگه از Speak of the devil تو یه جمله کامل انگلیسی بزنید؟
حتماً پریسا جان. مثلاً: ‘We were just talking about John, and speak of the devil, here he comes!’ (داشتیم دقیقاً در مورد جان صحبت میکردیم و تا حرفشو زدیم، خودش اومد!)
این اصطلاحات واقعاً زبان آدم رو طبیعیتر میکنه. مرسی از مطالب خوبتون.
دقیقاً رضا جان. استفاده از اصطلاحات و عبارات رایج، نشانه تسلط و طبیعی بودن صحبت کردنه. خوشحالیم که مطلب براتون مفیده.