اصطلاح «هتریک» رو تو فوتبال زیاد شنیدیم، ولی خداییش چند نفرمون میدونیم داستانش از کجا اومده؟ شاید باورتون نشه ولی ربطی به شعبدهبازی و درآوردن خرگوش از کلاه نداره! قضیه خیلی قدیمیتر و جالبتر از این حرفهاست.
داستان واقعی هتریک: از کریکت تا فوتبال!
بذارید روراست باشیم، اولین بار که این کلمه استفاده شد اصلاً تو فوتبال نبود. برمیگرده به سال ۱۸۵۸ و ورزش جنتلمنیِ کریکت در انگلیس. یه بازیکن به اسم «اچاچ استفنسن» (H.H. Stephenson) کار خیلی خفنی انجام داد و موفق شد سه تا بازیکن حریف رو پشت سر هم حذف کنه.
اون زمان رسم بود که برای همچین شاهکاری، تماشاچیها پول جمع میکردن و برای اون بازیکن یک کلاه (Hat) نو به عنوان جایزه میخریدن. این کار بزرگ و «تریک» (Trick) یا همون حرکت خفن، در نهایت شد: Hat-trick!
- ریشه کلمه: ورزش کریکت
- معنی اولیه: جایزه گرفتن یک کلاه برای یک حرکت بزرگ و سهتایی.
- نتیجه: این اصطلاح کمکم وارد ورزشهای دیگه مثل هاکی و فوتبال شد.
قبل از هتریک، «Brace» رو یاد بگیر!
خب، همه منتظرن بازیکن سه تا گل بزنه تا داد بزنن «هتریک»! ولی وقتی یه بازیکن دو تا گل میزنه چی؟ خیلی از ماها به اشتباه میگیم «دبل کرده». درسته که تو فارسی جا افتاده، ولی اصطلاح اصلی و نیتیو اون یه چیز دیگهست!
اصطلاح حرفهایها: Brace (تلفظ: بِرِیس)
اگه میخواید انگلیسیتون یه لول بالاتر بره، از کلمه Brace استفاده کنید. وقتی یه بازیکن توی یه بازی دو تا گل میزونه، در واقع “scores a brace” کرده.
ریشه این کلمه هم جالبه! در انگلیسی قدیمی، کلمه “Brace” به معنی «یک جفت» (a pair of something) استفاده میشد، مخصوصاً برای شکار. مثلاً شکارچی میگفت: “a brace of ducks” یعنی «یک جفت اردک». این اصطلاح همونجوری وارد فوتبال شد!
- دو گل در یک بازی: Brace (بِرِیس)
- مثال در جمله:
“Cristiano Ronaldo scored a brace in yesterday’s match.”
(کریستیانو رونالدو در بازی دیشب دو گل زد.) - نکته فرهنگی: استفاده از Brace خیلی حرفهایتر از گفتن “he scored two goals” هست و نشون میده شما با اصطلاحات واقعی فوتبال آشنایید.
یه هتریک معمولی؟ یا یه هتریک بینقص؟
فکر کردید هتریک فقط زدن سه تا گله؟ سخت در اشتباهید! خودِ هتریک هم انواع مختلفی داره که خفنترینش «هتریک بینقص» یا Perfect Hat-trick هست.
این مدل هتریک، اوج مهارت یک بازیکن رو نشون میده و هر کسی از پسش برنمیاد.
شرایط یه Perfect Hat-trick چیه؟
یه بازیکن زمانی «هتریک بینقص» میکنه که سه تا گلش رو به سه روش مختلف بزنه:
- ⚽ یک گل با پای راست (Right Foot)
- ⚽ یک گل با پای چپ (Left Foot)
- ⚽ یک گل با ضربه سر (Header)
انجام این کار نشون میده که بازیکن در تمام جنبههای گلزنی — دقت با هر دو پا و قدرت سرزنی — به تسلط کامل رسیده. بازیکنانی مثل کریستیانو رونالدو و هری کین از سلاطین ثبت این نوع هتریک هستن.
خب، دیگه داستان خرگوش و کلاه رو فراموش کن!
حالا دیگه میدونید که «هتریک» از کجا اومده و فقط یه اصطلاح فوتبالی ساده نیست. از این به بعد میتونید با دونستن اصطلاح Brace برای دو گل و Perfect Hat-trick برای هتریک کامل، دوستاتون رو موقع دیدن فوتبال تحت تأثیر قرار بدید!
شما چطور؟ تا حالا اصطلاح Brace رو شنیده بودید یا مثل بقیه میگفتید «دبل»؟ تو کامنتها برامون بنویسید!
سوالات متداول (FAQ)
آیا ترتیب گلها در Perfect Hat-trick مهمه؟
نه، ترتیبش اصلاً مهم نیست. فقط کافیه که در طول یک بازی، یک گل با پای راست، یکی با پای چپ و یکی با سر زده بشه.
سریعترین هتریک تاریخ فوتبال رو کی زده؟
سریعترین هتریک ثبت شده در تاریخ لیگ برتر انگلیس توسط «سادیو مانه» (Sadio Mané) در سال ۲۰۱۵ برای تیم ساوتهمپتون مقابل استون ویلا فقط در عرض ۲ دقیقه و ۵۶ ثانیه زده شد.
اگه یه بازیکن ۴ تا گل بزنه بهش چی میگن؟
زدن چهار گل در یک بازی در انگلیسی بهش میگن “Haul” و برای پنج گل از اصطلاح “Glut” استفاده میشه، هرچند این دو مورد خیلی کمتر از هتریک و بریس رایج هستن.
خیلی جالب بود. من همیشه فکر میکردم چون مثل شعبدهبازی عجیبه بهش میگن هتریک. راستی تو جملات رسمی هم میشه ازش استفاده کرد یا فقط مخصوص زبان عامیانهست؟
سلام امیرحسین عزیز. Hat-trick یک اصطلاح کاملاً استاندارد و پذیرفته شده است. حتی در اخبار رسمی و گزارشهای تخصصی ورزشی هم از همین کلمه استفاده میشه و اصلاً غیررسمی یا اسلنگ (Slang) محسوب نمیشه.
آیا کلمه Trick اینجا معنی منفی نداره؟ مثلاً شبیه فریب دادن یا کلک زدن؟
سارای عزیز، نکته ظریفی بود. کلمه trick معانی مختلفی داره. در اینجا به معنی «شگرد»، «مهارت» یا یک «حرکت هوشمندانه» به کار رفته، نه لزوماً به معنی فریب دادن.
دمتون گرم. نمیدونستم ریشهاش از کریکت میاد. واسه چهار تا گل هم اصطلاح خاصی مثل هتریک داریم؟
I always thought it was related to magic and pulling a rabbit out of a hat! Thanks for clarifying the cricket origin. It’s much more logical now.
Glad you found it helpful, Niloofar! It’s a common misconception because ‘trick’ is so closely linked with magic in our minds.
تلفظ دقیق کلمه hat-trick چطوریه؟ هت-ریک یا هتریک؟ یعنی t آخر کلمه اول باید کامل تلفظ بشه؟
فرزاد عزیز، در تلفظ نیتیو (Native)، صدای /t/ در انتهای Hat معمولاً به صورت ‘Stop T’ ادا میشه؛ یعنی زبون میچسبه به سقف دهان ولی هوا ناگهانی رها نمیشه و بلافاصله کلمه Trick گفته میشه.
من این اصطلاح رو توی یه پادکست اقتصادی شنیدم که طرف گفت Hat-trick of successes. یعنی خارج از ورزش هم کاربرد داره؟
برای دو تا گل پشت سر هم کلمه Brace رو شنیدم. اون هم ریشه قدیمی داره؟
بله مریم جان، کلمه Brace در انگلیسی قدیمی به معنی «جفت» یا «یک جفت صید» (مثلاً دو تا مرغابی) بوده و حالا در فوتبال برای دو گل در یک بازی استفاده میشه.
اصطلاح Perfect Hat-trick یعنی چی؟ جایی شنیده بودم گزارشگر انگلیسی میگفت.
ممنون از توضیحات. میشه بگید فعل مناسب برای این کلمه چیه؟ مثلاً Score a hat-trick درسته؟
دقیقاً هانیه جان. رایجترین فعل برای آن score a hat-trick است. همچنین میتوانید از افعالی مثل get, net یا complete هم همراه با آن استفاده کنید.
ریشه کلمات واقعاً به یادگیری کمک میکنه. اگه ممکنه در مورد اصطلاح Clean sheet هم یک مطلب بنویسید.
آیا برای پنج تا گل هم کلمهای هست؟ مثلاً مثل هتریک؟
آرش عزیز، برای ۵ گل معمولاً از کلمه ‘Glut’ یا عبارت ‘Five-goal haul’ استفاده میکنن. البته در بعضی مناطق بهش ‘Nap-hand’ هم میگن که ریشه در بازیهای کارتی داره.
ببخشید، کلمه hat-trick اسم هست یا صفت؟ توی جمله چطور میاد؟
توی فوتبال ایران به سه بار قهرمانی پشت سر هم هم میگن هتریک قهرمانی. این از لحاظ گرامر انگلیسی درسته؟
بله الناز جان، در انگلیسی هم برای هر سه موفقیت متوالی (مثل قهرمانی یا حتی بردن جوایز سینمایی) عبارت ‘A hat-trick of titles’ کاملاً صحیح و رایج هست.
واقعاً فکر میکردم چون سخته و مثل جادوگریه بهش میگن هتریک! مرسی که این فکت جالب رو درباره کریکت گفتید.
آیا کلمه Hat-trick حتماً باید با خط تیره (Hyphen) نوشته بشه یا جدا هم درسته؟
زهرا جان، هر دو حالت استفاده میشه (hat trick یا hat-trick)، اما در انگلیسی بریتانیایی معمولاً با خط تیره یا حتی گاهی به صورت سرهم (hattrick) نوشته میشه.
توی بازیهای کامپیوتری مثل فیفا هم وقتی سه گل میزنی گزارشگر داد میزنه Hat-trick! خیلی حس خوبی به آدم میده.
ممنون از مقاله خوبتون. یک سوال: آیا به کسی که هتریک کرده میگن Hat-tricker؟
جالب بود که مردم براش پول جمع میکردن کلاه بخرن! الان که بازیکنها میلیاردر هستن، باید برای تماشاچیها کلاه بخرن :))
دقیقاً سینا جان! تفاوت زمانی و اقتصادی جالبی ایجاد شده. اون زمان کریکت یک ورزش آماتور بود و این جایزهها ارزش معنوی و مادی زیادی برای بازیکن داشت.
Does the term ‘Fluke’ have any relation to scoring a lucky hat-trick?
Interesting question, Farhad! A ‘fluke’ is indeed a lucky or accidental success. So, if someone scores three goals by pure luck, you could call it a ‘fluky hat-trick’.
من شنیدم به هتریکی که توی یک نیمه اتفاق بیفته میگن Natural Hat-trick. درسته؟
وای چقدر جالب! من فکر میکردم hat-trick حتماً یه ربطی به شعبدهبازی و کلاه شعبدهباز داره. ممنون از توضیح کاملتون.
خوشحالیم که براتون مفید بوده سارا جان. خیلی از اصطلاحات انگلیسی ریشههای تاریخی و جالبی دارن که با معنی ظاهریشون متفاوته. در واقع همونطور که اشاره کردین، اینجا ‘trick’ به معنی یک ‘حرکت ماهرانه’ یا ‘شاهکار’ هست، نه حقه شعبدهبازی.
این نکته brace رو واقعاً نمیدونستم! همیشه فکر میکردم double کردن دو گل هست. پس brace برای دو گل در ورزشه، درسته؟
دقیقاً علی جان! ‘Brace’ به طور خاص در ورزش به زدن دو گل یا کسب دو امتیاز توسط یک بازیکن در یک مسابقه اشاره داره. در مقابل ‘double’ معنی کلیتری داره و میتونه به دو برابر کردن هر چیزی اشاره کنه. پس از این به بعد میتونید با اطمینان از ‘brace’ استفاده کنید!
من این hat-trick رو تو محیط کار هم شنیدم. مثلاً وقتی یه نفر سه تا قرارداد بزرگ رو پشت سر هم میبنده، میگن ‘he pulled off a hat-trick of deals’. آیا تو این جور جاها هم درسته استفاده بشه؟
سوال خیلی خوبی رضا جان! بله، کاملاً درسته. اصطلاح ‘hat-trick’ از ریشه ورزشی خودش فراتر رفته و به هر سه موفقیت متوالی در هر زمینهای اطلاق میشه. استفاده شما در مورد ‘a hat-trick of deals’ یا مثلاً ‘a hat-trick of wins’ درسته و کاملاً رایجه.
ممنون بابت مقاله عالی! تلفظ ‘brace’ چطوریه؟ و اینکه ‘trick’ اینجا چجوری معنی میشه؟ مثل ‘skill’ یا ‘feat’؟
خواهش میکنم فاطمه عزیز! تلفظ ‘brace’ شبیه ‘بْرِیس’ (مثل ‘ریس’ با حرف ‘ب’ در اولش) هست. و در مورد ‘trick’ بله، شما درست حدس زدید! در اینجا ‘trick’ بیشتر به معنای یک ‘کار ماهرانه’، ‘شاهکار’ یا ‘feat’ (افتخارآفرینی) هست، نه به معنی فریب یا حقه.
خیلی جالب بود ریشه این اصطلاح. آیا اصطلاحات ورزشی دیگه ای هم هستن که ریشههای اینجوری غیرمنتظره داشته باشن؟ مثلاً ‘home run’ یا ‘touchdown’؟
امیر جان، سوال شما نقطه بسیار خوبی رو مطرح میکنه. بله، دنیای اصطلاحات ورزشی پر از ریشههای تاریخی و فرهنگی جالبه! مثلاً ‘home run’ در بیسبال از این ایده میاد که بازیکن باید به ‘خانه’ یا نقطه شروع خودش برگرده. ‘Touchdown’ در فوتبال آمریکایی هم به زمانی اشاره داره که بازیکن توپ رو به ‘زمین’ حریف (end zone) میرسونه و ‘touch’ میکنه. ممنون که کنجکاوی میکنید!
واقعا مقالههای شما اطلاعات عمومی انگلیسی رو خیلی بالا میبره. هیچوقت فکر نمیکردم پشت hat-trick این داستان باشه. دستتون درد نکنه!
میشه در مورد ‘brace’ بیشتر توضیح بدید؟ مثلاً فقط تو فوتبال استفاده میشه یا جاهای دیگه هم کاربرد داره؟
کیان عزیز، ‘brace’ عمدتاً در زمینههای ورزشی مثل فوتبال، هاکی، و حتی شکار (برای دو پرنده یا حیوان شکار شده) به کار میره. اما کاربردهای دیگهای هم داره، مثلاً به معنای ‘لولا’ یا ‘تکیهگاه’ (مانند dental braces) یا حتی ‘آماده شدن’ (brace yourself). در اینجا ما روی کاربرد ورزشی اون برای ‘دو گل’ تمرکز داشتیم.
من اصطلاح ‘brace’ رو تو گزارشهای فوتبال انگلیسی خیلی شنیده بودم ولی نمیدونستم دقیقا معنیش چیه. الان متوجه شدم. مرسی از این که شفاف سازی کردید.
جالبه که ریشهاش برمیگرده به کریکت! واقعاً فکر نمیکردم. اینجور دانستنیها آدم رو مشتاقتر میکنه.
دقیقا حسن جان! کریکت یکی از قدیمیترین و اصیلترین ورزشهای انگلیسیه و اصطلاحات زیادی از اون وارد زبان و سایر ورزشها شده. ‘Gentleman’s sport’ بودنش هم در آداب و رسوم اصطلاحاتش تاثیرگذار بوده.
ما تو فارسی همچین اصطلاحی برای دو گل نداریم، درسته؟ فقط میگیم دو تا گل زده.
زهرا جان، نکته خوبی رو اشاره کردی. در زبان فارسی اصطلاح خاص و رایجی که معادل دقیق ‘brace’ برای دو گل باشه نداریم و بیشتر از ‘دو گل’ یا ‘دوبل گل’ استفاده میکنیم (که دومی تحت تأثیر انگلیسیه). این یکی از تفاوتهای جالب بین زبانهاست!
مقالاتتون همیشه پر از نکتههای جدیده. حتماً اینو برای دوستام که علاقهمند به فوتبال و زبان هستن میفرستم. ممنون.
اگر یه بازیکن ۴ تا گل بزنه چی میگن؟ برای اون هم اصطلاح خاصی هست؟
سوال بسیار خوبی پروانه عزیز! برای ۴ گل به ندرت اصطلاح واحد و فراگیری مثل ‘hat-trick’ وجود داره. گاهی اوقات از ‘haul of four’ یا ‘poker’ (به خصوص در ایتالیایی و اسپانیایی) استفاده میشه، اما هیچکدام به اندازه ‘hat-trick’ یا ‘brace’ رایج نیستند. معمولاً به سادگی میگویند ‘he scored four goals’.
hat-trick رو تو انگلیسی عامیانه هم میتونیم برای موفقیتهای پشت سر هم تو هر کاری استفاده کنیم؟ یا فقط تو رسمیتره؟
آرش جان، بله، کاملاً میتونید! ‘Hat-trick’ یک اصطلاح بسیار رایج و پذیرفته شده در مکالمات روزمره و عامیانه انگلیسی هم هست و برای هر سه موفقیت متوالی در هر زمینهای به راحتی استفاده میشه. نیازی نیست که حتماً در محیط رسمی باشه.
ریشه کلمه brace خودش چیه؟ خیلی کنجکاو شدم.
شیوا عزیز، ‘brace’ ریشهای از فرانسوی قدیم و لاتین (brachium به معنای بازو) داره و در ابتدا به معنای ‘جفت’ یا ‘دوتایی’ بوده (مثل یک جفت بازو یا چیزی که دو چیز رو بهم وصل میکنه). به همین دلیل برای اشاره به دو گل یا دو مورد مشابه استفاده میشه. یک ریشه جالبه، نه؟
پس دیگه هیچ وقت نمیگم ‘دبل کرده’ وقتی دو گل زده. از این به بعد میگم ‘brace’! ممنون که یاد دادید.
من استاد زبانم همیشه تاکید داره که ریشه کلمات رو بدونیم چون کمک میکنه بهتر معنی رو درک کنیم. این مقاله واقعا مصداق این حرفه. ممنون از تیم خوب Englishvocabulary.ir
مریم عزیز، استاد شما کاملاً درست میگن! دانستن ریشهشناسی (etymology) کلمات نه تنها به فهم عمیقتر معنی کمک میکنه، بلکه به خاطر سپردن اونها رو هم آسونتر میکنه و دید وسیعتری نسبت به فرهنگ زبان مقصد بهتون میده. خوشحالیم که این مقاله هم در این راستا مفید بوده.
یادمه تو بازیهای هاکی هم شنیده بودم hat-trick. اونجا هم سه تا گل پشت سر هم رو میگن. دقیقا همین معنی رو داره پس.
این ‘trick’ که به معنی شاهکاره، از کجا اومده تو این کلمه؟ همیشه فکر میکردم فقط یعنی حقه.
لیلا جان، ‘trick’ در انگلیسی معانی متفاوتی داره. در اصل از لاتین (tricare) به معنی ‘پیچیدگی’ یا ‘فریب’ میاد، اما به مرور زمان به معنی ‘یک کار ماهرانه که با مهارت خاصی انجام میشه’ (مانند magic trick یا card trick) هم تکامل پیدا کرده. در ‘hat-trick’ هم منظور همون مهارت و شاهکار ورزشیه.
چقدر ریز و دقیق توضیح دادین. منبع اصلی کریکت بودن hat-trick واقعا برام شگفتانگیز بود.
آیا تو بسکتبال یا والیبال هم اصطلاحات اینجوری برای تعداد امتیازات داریم؟
سمیرا جان، در بسکتبال یا والیبال اصطلاحات مشابه ‘hat-trick’ یا ‘brace’ به این شکل رایج نیستند. در بسکتبال بیشتر روی ‘triple-double’ (کسب حداقل ۱۰ امتیاز در سه دسته آماری مختلف مثل امتیاز، ریباند، پاس گل) یا ‘quadruple-double’ تمرکز میشه. در والیبال هم بیشتر اصطلاحات مربوط به نوع حمله یا دفاع هست تا تعداد امتیازات متوالی.
عالی بود! از این به بعد دیگه موقع گزارش بازیها حواسم هست که برای دو گل بگم ‘brace’.
چقدر مقالههای این وبلاگ جذاب و مفید هستن. همیشه منتظر پستهای جدیدتونم.