تاحالا شده وسط یه بحث داغ، طرف مقابل یه جوری حرف بزنه که به عقل خودتون شک کنید؟ جوری که حس کنید دیوونه شدید و همه چیز تقصیر شماست؟ اگه آره، پس احتمالاً شما «گسلایت» شدید و حتی خبر هم نداشتید! بذارید روراست باشیم، این یکی از اون اصطلاحات انگلیسیه که امروز ندونستنش یعنی باخت!
ریشه این کلمه عجیب از کجا میاد؟ یک فیلم کلاسیک!
شاید باورتون نشه، ولی Gaslighting (گَس لایتینگ) از اسم یه فیلم قدیمی سیاه و سفید به اسم “Gaslight” محصول سال ۱۹۴۴ میاد. داستان فیلم درباره مردیه که سعی داره همسرش رو دیوونه نشون بده تا ثروتش رو بالا بکشه. چطوری؟
- چراغهای گازی خونه رو کم و زیاد میکنه.
- وقتی زنش به این موضوع اشاره میکنه، شوهره میگه: “عزیزم، توهم زدی! چراغها که تکون نخوردن!”
- اونقدر این کار رو تکرار میکنه که زن بیچاره واقعاً به سلامت عقلی خودش شک میکنه.
از اون موقع، این کلمه وارد زبان انگلیسی شد تا یک نوع سوءاستفاده روانی خیلی موذیانه رو توصیف کنه.
گسلایتینگ دقیقاً یعنی چی؟ بازی با روان شما!
خب، بریم سر اصل مطلب. Gaslighting یک تکنیک روانی برای دستکاری ذهنی یک فرده. کسی که این کار رو میکنه (بهش میگن Gaslighter) کاری میکنه که شما به حافظه، درک و قضاوت خودتون شک کنید. هدف اصلیش هم اینه که روی شما کنترل کامل داشته باشه و اعتماد به نفستون رو نابود کنه.
تفاوتش با دروغ معمولی چیه؟
دروغ گفتن یعنی پنهان کردن حقیقت. ولی گسلایتینگ یک مرحله فراتره. اینجا طرف مقابل فقط دروغ نمیگه، بلکه کاری میکنه که شما فکر کنید «حقیقت» اصلاً اون چیزی نیست که به یاد میارید.
- دروغگو: “من دیشب خونه بودم.” (درحالی که نبوده)
- گسلایتر: “ما دیشب با هم فیلم دیدیم، یادت نمیاد؟ حافظهت جدیداً خیلی ضعیف شدهها! نگرانتم!”
میبینید؟ گسلایتر نه تنها حقیقت رو انکار میکنه، بلکه مشکل رو گردن شما میندازه و نگرانتون هم میشه! اینجاست که خطرناک میشه.
ایلان ماسک و گسلایتینگ در توییتر (X)
ایلان ماسک، چه دوستش داشته باشید چه ازش متنفر باشید، استاد استفاده از کلمات برای کنترل بحثهاست. اون بارها در توییتهاش منتقدان یا رسانهها رو به گسلایتینگ متهم کرده. اون با این کار، به جای پاسخ دادن مستقیم به انتقاد، کل نیت و عقلانیت طرف مقابل رو زیر سؤال میبره.
چند مثال فرضی از توییتهای ماسک-طوری:
- وقتی رسانهها از مشکلات تولید تسلا مینویسن: “عجیبه که رسانههای جریان اصلی اینقدر روی چند تا مشکل جزئی زوم کردن، در حالی که ما داریم آینده حمل و نقل رو میسازیم. این یه نوع gaslighting رسانهایه تا شما رو از واقعیت بزرگتر غافل کنن.”
- در پاسخ به نگرانی کارمندان اخراجی: “روایتی که میشنوید کاملاً اشتباهه. بعضیها سعی دارن با gaslighting بگن شرکت در بحرانه، در حالی که ما از همیشه قویتریم و فقط نیروهای ناکارآمد رو حذف کردیم.”
با این کار، ماسک توپ رو به زمین طرف مقابل میندازه و اونها رو مجبور به دفاع از سلامت روانی و نیتشون میکنه، نه دفاع از اصل انتقادشون.
حرف آخر: گول نخورید!
دونستن معنی Gaslighting فقط برای فهمیدن توییتهای ایلان ماسک نیست. این یه ابزار مهمه برای محافظت از سلامت روانتون در روابط کاری، عاطفی و حتی دوستانه. از این به بعد اگه کسی سعی کرد شما رو نسبت به درکتون از واقعیت به شک بندازه، میدونید که اسم کارش چیه و چطور باید جلوش وایسید.
شما تاحالا تجربهای شبیه به گسلایتینگ داشتید؟ توی کامنتها برامون بنویسید!
آیا Gaslighting همیشه عمدی است؟
اغلب اوقات بله. گسلایتینگ یک تکنیک دستکاری آگاهانه برای به دست آوردن قدرته. اما گاهی اوقات افراد این کار را از روی عادت یا الگوهای رفتاری یاد گرفته شده و به صورت ناخودآگاه انجام میدهند.
چطور بفهمم کسی داره منو گسلایت میکنه؟
اگر بعد از صحبت با یک شخص خاص، مدام احساس سردرگمی میکنید، به حافظه خود شک دارید، دائماً در حال عذرخواهی هستید و حس میکنید زیادی حساس شدهاید، ممکن است قربانی گسلایتینگ باشید.
در مقابل Gaslighting چه کار باید بکنم؟
اولین قدم، تشخیص دادنه. به حس درونی خودتون اعتماد کنید. وقایع رو یادداشت کنید تا حافظهتون رو زیر سؤال نبرن. با یک دوست یا مشاور معتمد صحبت کنید تا یک دیدگاه بیرونی به شما بده. مهمتر از همه، برای خودتون مرز تعیین کنید و از بحثهای بینتیجه با فرد گسلایتر دوری کنید.
چقدر جالب بود! تلفظ دقیق این کلمه چطوریه؟ گَسلایتینگ یا گِسلایتینگ؟
سلام رضا جان، تلفظ درستش /ˈɡæs.laɪ.tɪŋ/ هست. یعنی صدای «آ» کوتاه مثل کلمه gas (بنزین/گاز). پس میگیم «گَسلایتینگ».
من این اصطلاح رو توی سریال Euphoria شنیده بودم ولی معنیش رو دقیق نمیفهمیدم. مرسی که ریشه فیلمش رو هم گفتید، خیلی کمک کرد.
آیا کلمهای مثل Manipulation مترادف این کلمه حساب میشه؟ یا تفاوت خاصی دارن؟
امیرحسین عزیز، Manipulation یک مفهوم کلیتر برای دستکاری ذهنیه. Gaslighting در واقع یک نوع خاص و شدید از Manipulation هست که هدفش به شک انداختن فرد نسبت به واقعیت و حافظه خودشه.
خیلی عالی توضیح دادید. میشه بگید صفتش چی میشه؟ مثلا بخوایم بگیم فلان آدم اینطوریه.
مهسا جان، به کسی که این کار رو انجام میده میگیم Gaslighter. همچنین میتونیم بگیم فلانی Gaslit شده (در حالت مجهول).
من شنیدم ایلان ماسک از این کلمه برای رسانهها هم استفاده میکنه. یعنی فقط برای روابط عاطفی نیست؟
مرسی از مطلب خوبتون. آیا این کلمه در محیطهای رسمی و آکادمیک هم کاربرد داره یا فقط یک اصطلاح عامیانه و Slang هست؟
نیلوفر عزیز، این کلمه قبلاً بیشتر در روانشناسی بالینی استفاده میشد، اما الان به یک اصطلاح بسیار رایج در مکالمات روزمره تبدیل شده. در مقالات تحلیلی و سیاسی هم زیاد دیده میشه، پس میتونی در محیطهای نیمهرسمی هم با خیال راحت استفاده کنی.
میشه یه مثال بزنید که چطوری در قالب یک جمله ازش استفاده کنیم؟
حتماً علی جان. مثلاً: “Stop gaslighting me! I know what I saw.” (بسه دیگه، منو دیوونه جلوه نده! من میدونم چی دیدم.)
واقعاً جالبه که اسم یک فیلم قدیمی وارد زبان روزمره شده. آیا اصطلاحات دیگهای هم داریم که از فیلمها اومده باشن؟
گذشتهی این فعل چی میشه؟ Gaslighted یا Gaslit؟ کدومش رایجتره؟
سینا جان، هر دو حالت استفاده میشه و درست هستن، اما در سالهای اخیر Gaslit محبوبیت بیشتری پیدا کرده و رایجتر شنیده میشه.
من فکر میکردم Gaslighting یعنی دروغ گفتن معمولی! چقدر خوب که تفاوتش رو توضیح دادید.
ایلان ماسک استاد استفاده از این واژههای ترند هست. ممنون که به این بهانه اصطلاح رو باز کردید.
آیا کلمه متضادی برای Gaslighting داریم؟ یعنی کسی که به جای شک، اعتماد به نفس آدم رو تقویت کنه؟
هانیه عزیز، کلمه مستقیمی به عنوان متضاد وجود نداره، اما مفاهیمی مثل Validating (تایید کردن احساسات و واقعیت فرد) دقیقا نقطه مقابل گسلایتینگ هستن.
واقعا یاد گرفتن این اصطلاحات برای فهمیدن پادکستهای انگلیسی ضروریه. خیلی ممنون.
من توی دیکشنری آکسفورد دیدم که Gaslighting به عنوان کلمه سال ۲۰۲۲ انتخاب شده بود. واقعا پرکاربرده.
دقیقاً رویا جان! دیکشنری مریام-وبستر (Merriam-Webster) اون رو به عنوان کلمه سال انتخاب کرد چون جستجوی این واژه ۱۷۴۰ درصد رشد داشت!
لطفا درباره Love Bombing هم مطلب بذارید، فکر کنم اونم به این بحثهای روانشناسی و ایلان ماسک ربط داشته باشه.
استفاده از عبارت You are crazy یا It’s all in your head هم جزئی از گسلایتینگ محسوب میشه؟
بله زهرا جان، اینها جملات کلاسیک یک Gaslighter هستن تا طرف مقابل رو به عقل خودش شکاک کنن.
توی لهجه بریتیش هم همین کاربرد رو داره؟
بله پیمان عزیز، این اصطلاح یک مفهوم جهانی در زبان انگلیسیه و در هر دو لهجه آمریکایی و بریتانیایی به یک معنا به کار میره.
چقدر متن جذابی بود. من همیشه فکر میکردم ریشه این کلمه به بنزین و گاز ربط داره، اصلا فکر نمیکردم مال یه فیلم سیاه و سفید باشه!
کلمه Brainwashing (شستشوی مغزی) هم به این کلمه نزدیکه؟
شباهتهایی دارن، اما Brainwashing معمولاً در ابعاد بزرگتر (مثل سیاست یا فرقهها) استفاده میشه، در حالی که Gaslighting بیشتر در روابط بین فردی و صمیمانه کاربرد داره.
من این رو تو توییتر زیاد میبینم. مرسی که شفافسازی کردید.
واقعا مقاله به موقعی بود! همیشه این اصطلاح رو میشنیدم ولی معنی دقیقش رو نمیدونستم. الان قشنگ فهمیدم Gaslighting یعنی چی.
خوشحالیم که این مقاله براتون مفید بوده و تونسته ابهام این اصطلاح رو برطرف کنه. یادگیری این نوع کلمات واقعاً کمک میکنه تا دنیا رو با دید بازتری ببینیم.
ممنون از توضیحات کاملتون. فقط میخواستم بپرسم تلفظ صحیح Gaslighting دقیقا چطوریه؟ گَس لایتینگ درسته یا گَز لایتینگ؟
سلام علی جان. تلفظ صحیح این کلمه ‘گَس لایتینگ’ (Gas-light-ing) هست. حرف ‘s’ در اینجا صدای ‘س’ میدهد، نه ‘ز’. امیدواریم که همیشه در یادگیری زبان موفق باشید!
وای خدای من! دقیقا این تجربه رو داشتم و نمیدونستم اسمی داره. چقدر بده این نوع manipulation. این اصطلاح واقعاً کاربردیه.
چقدر جالب بود که ریشه این کلمه از یه فیلم قدیمی میاد. این جور اطلاعات زبانشناسی رو خیلی دوست دارم. ممنون!
بله، خیلی از اصطلاحات انگلیسی ریشههای داستانی یا تاریخی جالبی دارند. آشنایی با این ریشهها، هم به یادگیری عمیقتر کمک میکنه و هم لذتبخشتره. خوشحالیم که براتون جذاب بود!
به نظر شما Gaslighting با emotional abuse فرق داره؟ یا بخشی از اونه؟ میشه توضیح بدین؟
سؤال بسیار خوبی پرسیدید نرگس خانم. Gaslighting یکی از اشکال بسیار موذیانه و رایج emotional abuse (سوءاستفاده عاطفی) است. در واقع، emotional abuse یک چتر بزرگتر است که Gaslighting یکی از تاکتیکهای زیرمجموعه آن محسوب میشود. Gaslighting به طور خاص بر دستکاری ادراک واقعیت فرد تمرکز دارد.
دمتون گرم بابت این پست عالی. همیشه از مطالب آموزندهتون استفاده میکنم. Gaslighting واقعا کلمه مهمیه.
من این اصطلاح رو توی یه پادکست انگلیسی شنیده بودم ولی معنیش رو نفهمیده بودم. مرسی که توضیح دادید.
این عالیه که شما به پادکستهای انگلیسی گوش میدید! این روش یکی از بهترین راهها برای بهبود مهارت شنیداری و آشنایی با اصطلاحات رایج است. خوشحالیم که ابهاماتتون برطرف شده.
حالا که ایلان ماسک ازش زیاد استفاده میکنه، یعنی خودش Gaslighter هست؟ 😂 سوال جالبیه! این اصطلاح خیلی ترند شده.
همانطور که در مقاله اشاره شد، این اصطلاح برای توصیف یک رفتار خاص به کار میرود. هدف ما در این پست صرفاً آموزش معنا و ریشه کلمه Gaslighting بود و قضاوتی در مورد افراد نداریم. نکته مهم یادگیری و کاربرد صحیح این واژه است.
برای کسایی که میخوان بیشتر بدونن، فیلم “Gaslight” محصول ۱۹۴۴ با بازی Ingrid Bergman رو حتما ببینید تا عمق این مفهوم رو حس کنید.
ممنون از پیشنهاد عالی و کاربردیتون ژاله خانم! دیدن فیلم اصلی واقعاً کمک میکنه تا مفهوم Gaslighting به شکل عمیقتر و ملموستری درک شود. این یک راه عالی برای یادگیری فعال است.
آیا Gaslighting یک اصطلاح رسمی محسوب میشه یا بیشتر جنبه غیررسمی و محاورهای داره؟ میشه در مکاتبات رسمی هم ازش استفاده کرد؟
سؤال مهمی است مجید جان. Gaslighting در حال حاضر در زبان انگلیسی به عنوان یک اصطلاح روانشناختی و اجتماعی کاملاً پذیرفته شده است. اگرچه ریشه محاورهای دارد، اما در محیطهای آکادمیک، روانشناسی و حتی گزارشهای خبری برای توصیف این نوع سوءاستفاده به کار میرود. بنابراین، استفاده از آن در متون رسمی و غیررسمی، در صورت لزوم و تناسب با متن، منعی ندارد.
اصطلاح فارسی دقیق برای Gaslighting داریم؟ یا نزدیکترین مفهوم رو چی میشه گفت؟ “بازي دادن روانی” خوبه؟
زهرا خانم، تا به حال اصطلاح فارسی دقیق و جامعی که کاملاً معادل Gaslighting باشد، نداریم. ‘بازی دادن روانی’ یا ‘دستکاری روانی’ میتواند مفاهیم نزدیکی باشند، اما Gaslighting به طور خاص روی ‘وادار کردن فرد به شک در واقعیت خودش’ تمرکز دارد که این جنانس در ترجمههای فارسی کمتر به چشم میخورد. به همین دلیل استفاده از خود اصطلاح انگلیسی رایجتر است.
دقیقا همین حس رو در یک رابطه قبلی داشتم، الان میفهمم Gaslighting شده بودم! خیلی خوبه که با این کلمات آشنا میشیم.
محتواهای آموزشی شما همیشه بهترینن! 🙏 این پست هم مثل همیشه عالی بود. Keep up the good work!
پریسا خانم عزیز، از لطف و انرژی مثبت شما بسیار سپاسگزاریم. همین بازخوردهای شماست که به ما انگیزه میدهد تا با کیفیتتر و مفیدتر از قبل ادامه دهیم. با آرزوی موفقیت برای شما در مسیر یادگیری زبان انگلیسی!
اگه کسی همش بگه “تو حساس شدی” یا “داری بزرگش میکنی” وقتی واقعا مشکلی هست، این Gaslighting حساب میشه؟
بله کیوان جان، دقیقاً! این جملات که شما اشاره کردید (‘تو حساس شدی’، ‘داری بزرگش میکنی’) از جملات کلاسیک مورد استفاده در Gaslighting هستند. هدف از این جملات این است که اعتبار احساسات و درک شما از واقعیت را زیر سؤال ببرند و باعث شوند به خودتان شک کنید. تشخیص این جملات اولین قدم برای مقابله با Gaslighting است.
من الان این کلمه رو به لیست لغات ضروریام اضافه کردم. ممنون از معرفی کاربردی این اصطلاح.
عالیه صدف خانم! افزودن این کلمات کاربردی به دایره لغات، به شما کمک میکند تا هم درک بهتری از مکالمات و متون انگلیسی داشته باشید و هم بتوانید افکار و تجربیات خود را دقیقتر بیان کنید. به پیشرفت شما افتخار میکنیم!