تا حالا چند بار توی جمع دوستاتون سر دیدن فوتبال، کلمهی Derby رو گفتید «دربی» و یکی پیدا شده که بگه: «اشتباه نگو! تلفظ صحیحش داربیه»؟ بذارید روراست باشیم، این یکی از اون کلکلهای فوتبالی-زبانشناختیه که انگار هیچوقت تمومی نداره!
اما واقعاً داستان چیه؟ کدوم درسته و اصلاً فرق Derby با اون El Clásico که اینقدر میشنویم چیه؟ اگه میخواید یکبار برای همیشه این پرونده رو برای خودتون ببندید و دفعه بعد با اعتماد به نفس کامل حرف بزنید، جای درستی اومدید.
اصل ماجرای تلفظ: داربی (Darby) یا دربی (Derby)؟
شاید باورتون نشه، ولی هر دو تلفظ میتونه درست باشه! قضیه فقط به این بستگی داره که دارید با لهجهی کی حرف میزنید:
- 🇬🇧 تلفظ بریتیش (British): در انگلیس، جایی که فوتبال مدرن ازش متولد شده، این کلمه «داربی» (DAH-bee) تلفظ میشه. پس اون دوستتون که اصرار روی «داربی» داره، در واقع داره از تلفظ اصیل و بریتانیایی استفاده میکنه.
- 🇺🇸 تلفظ امریکن (American): در مقابل، آمریکاییها این کلمه رو دقیقاً همونطور که نوشته میشه، یعنی «دربی» (DUR-bee)، میخونن. از اونجایی که ما در ایران بیشتر تحت تأثیر لهجهی امریکن هستیم، تلفظ «دربی» بین ما رایجتره.
نکته کلیدی: هیچکدوم غلط نیست! اما اگه میخواید مثل یه فوتبالدوست حرفهای و کاردرست به نظر بیاید، دونستن تلفظ بریتیش (داربی) یه امتیاز ویژه محسوب میشه.
خب حالا اصلاً “Derby” یعنی چی؟
اینجاست که قضیه از تلفظ جالبتر میشه. Derby در دنیای ورزش، مخصوصاً فوتبال، به مسابقهای بین دو تا رقیب از یک شهر یا یک منطقه جغرافیایی نزدیک گفته میشه. در واقع، جنگ همشهریهاست! این بازیها معمولاً حساسیت و هیجان خیلی بیشتری دارن چون پای غرور و اعتبار محلی وسطه.
چند تا از معروفترین دربیهای دنیا:
- دربی منچستر: منچستر یونایتد علیه منچستر سیتی
- دربی میلان (Derby della Madonnina): آث میلان علیه اینتر میلان
- دربی شمال لندن: آرسنال علیه تاتنهام
- دربی مرسیساید: لیورپول علیه اورتون
پس “El Clásico” دربی نیست؟
دقیقاً! این بزرگترین اشتباه رایج بین فوتبالدوستهاست. بازی بین رئال مادرید و بارسلونا، که به El Clásico (به معنی «کلاسیک») معروفه، از نظر فنی یک Derby محسوب نمیشه.
چرا؟ چون رئال مادرید و بارسلونا همشهری نیستن! این دو تیم نماینده دو شهر و دو منطقهی کاملاً متفاوت (کاستیا و کاتالونیا) با تاریخچهی طولانی رقابتهای سیاسی و فرهنگی هستن. به همین دلیل، حساسیت بازیشون از یک رقابت شهری فراتره و یک جنبه ملی و تاریخی پیدا کرده. برای همین بهش میگن «کلاسیک».
پس یادتون باشه: Derby یعنی رقابت محلی و همشهری، اما El Clásico یعنی یک رقابت کلاسیک و تاریخی بین دو غول بزرگ که لزوماً همشهری نیستن.
یک اصطلاح خاص برای حرفهایها: “Old Firm”
اگه میخواید دانش فوتبالی خودتون رو به رخ بکشید، این اصطلاح رو یاد بگیرید. به دربی شهر گلاسکو در اسکاتلند، بین دو تیم سلتیک (Celtic) و رنجرز (Rangers)، به طور خاص “Old Firm” گفته میشه.
این بازی یکی از قدیمیترین، شدیدترین و پرحاشیهترین دربیهای دنیاست که رقابتشون فراتر از فوتبال رفته و ریشههای عمیق مذهبی و سیاسی داره. استفاده از این اصطلاح نشون میده که شما فقط یه بینندهی معمولی نیستید!
نتیجهگیری: حرفهای صحبت کنیم!
خب، حالا دیگه میدونید که:
- گفتن «داربی» لهجه بریتیش و اصیله، و گفتن «دربی» لهجه رایج امریکن و ایرانیه.
- Derby فقط و فقط برای بازی دو تیم همشهری به کار میره.
- El Clásico یک دربی نیست، بلکه یک رقابت تاریخی-ملی بین دو تیم غیرهمشهریه.
از این به بعد، با خیال راحت در مورد فوتبال صحبت کنید و از این نکات برای غافلگیر کردن دوستاتون استفاده کنید! شما چی فکر میکنید؟ قبل از خوندن این مقاله تلفظتون «دربی» بود یا «داربی»؟ و به نظرتون جذابترین دربی دنیا کدومه؟ توی کامنتها برامون بنویسید!
سوالات متداول (FAQ)
پس اینکه ما تو ایران میگیم «دربی» اشتباهه؟
نه، اصلاً اشتباه نیست. این تلفظ بر اساس لهجهی امریکن هست که در ایران بسیار رایجه. اما دونستن تلفظ بریتیش («داربی») شما رو حرفهایتر نشون میده، مخصوصاً وقتی پای صحبت با native ها یا دیدن برنامههای ورزشی بریتانیایی در میون باشه.
بازی استقلال و پرسپولیس هم دربی حساب میشه؟
بله، دقیقاً! چون هر دو تیم از شهر تهران هستن، بازی بین اونها یک نمونهی کلاسیک از Derby (دربی تهران) محسوب میشه که یکی از حساسترین دربیهای آسیاست.
آیا اصطلاح «کلاسیکو» فقط برای بازی رئال و بارساست؟
اصطلاح El Clásico به طور خاص برای بازی این دو تیم اسپانیایی استفاده میشه. اما در کشورهای دیگه هم ممکنه از واژهی «کلاسیک» برای توصیف بازیهای بزرگ و تاریخی بین رقبای قدیمی استفاده بشه، مثل «لو کلاسیک» (Le Classique) در فرانسه بین پاری سن ژرمن و مارسی.
چقدر جالب! من همیشه فکر میکردم تلفظ «دربی» کلاً غلطه و فقط ما ایرانیها اینطوری میگیم. پس یعنی توی فیلمهای هالیوودی اگه بشنویم DUR-bee دارن درست تلفظ میکنن؟
بله سارا جان، کاملاً درسته. در لهجه آمریکایی (American English) حرف ‘e’ قبل از ‘r’ معمولاً صدای ‘اِر’ میده، مثل کلمه ‘Person’. پس در فیلمهای آمریکایی حتماً تلفظ دربی رو میشنوی.
ممنون از مقاله خوبتون. یه سوال داشتم، کلمهی ‘clerk’ هم مثل ‘derby’ توی بریتیش تغییر تلفظ میده؟ من شنیدم بعضیا بهش میگن ‘کلارک’.
دقیقاً زدی به هدف امیررضا! کلمه clerk هم مثل derby یک استثنای معروفه. در بریتیش بهش میگن ‘کلارک’ (clark) ولی در امریکن همون ‘کلرک’ تلفظ میشه. هوش زبانی بالایی داری!
من توی یه پادکست شنیدم که برای بازیهای حساس از کلمه ‘Grudge match’ استفاده میکردن. این با Derby فرقی داره؟
سوال خیلی خوبیه نیلوفر عزیز. Grudge match به مسابقهای گفته میشه که بین دو رقیب قدیمی که از هم کینه دارن برگزار میشه. هر Derby میتونه یه Grudge match باشه، اما هر مسابقهی انتقامی لزوماً دربی (محلی) نیست.
واقعاً عالی بود. من همیشه سر این موضوع با دوستام بحث داشتم. حالا یه سوال: آیا Derby رو برای ورزشهای دیگه مثل اسبدوانی هم به کار میبرن؟ چون شنیدم توی مسابقات اسبدوانی کنتاکی هم از این کلمه استفاده میکنن.
بله بابک جان، اصلاً ریشه تاریخی کلمه Derby از مسابقات اسبدوانی در انگلیس (توسط ارل دربی) شروع شده و بعداً وارد فوتبال شده. هنوز هم مهمترین مسابقات اسبدوانی دنیا با همین عنوان شناخته میشن.
تفاوت El Clasico و Derby رو خیلی خوب توضیح دادید. فقط یه نکته: آیا کلمه Clásico در انگلیسی هم با همین املای اسپانیایی نوشته میشه یا معادل انگلیسی خاصی داره؟
مریم جان، در دنیای ورزش عیناً از کلمه اسپانیایی El Clásico استفاده میشه (حتی با علامت روی o)، اما معادل دقیق انگلیسی اون ‘The Classic’ هست که البته برای بازی بارسا-رئال هیچوقت به کار نمیره.
من توی گزارشهای شبکه Sky Sports همیشه میشنوم میگن ‘Local Derby’. این تاکید روی Local برای چیه؟ مگه دربی خودش به معنی بازی دو تیم همشهری نیست؟
خیلی پست مفیدی بود. من همیشه دنبال یاد گرفتن تفاوتهای ریز لهجه بریتیش و امریکن هستم. اگه ممکنه در مورد کلماتی مثل Schedule هم یه مطلب بنویسید چون تلفظشون خیلی متفاوته.
دمتون گرم، بالاخره فهمیدم چرا گزارشگرهای انگلیسی میگن داربی! راستی کلمه ‘Fixture’ هم که برای برنامهی بازیها به کار میره، اصطلاح فرمالی هست یا عامیانه؟
خیلی عالی بود. همیشه برام سوال بود که چرا گزارشگرهای شبکههای خارجی متفاوتی تلفظش میکنن. پس توی لهجه آمریکایی همون «دِربی» (DUR-bee) تلفظ میشه دیگه؟
دقیقاً علیرضا جان! در لهجه آمریکایی حرف ‘e’ به صورت معمول خودش یعنی /ɜː/ تلفظ میشه، شبیه کلمه ‘Bird’. پس اگه طرفدار لهجه آمریکایی هستی، «دربی» کاملاً درسته.
ممنون از توضیحاتتون. یه سوال داشتم، کلمه El Clásico از نظر گرامری انگلیسی محسوب میشه یا فقط چون رایج شده توی متنهای انگلیسی استفاده میکنن؟
سوال خیلی خوبیه سحر عزیز. این عبارت کاملاً اسپانیاییه (به معنای The Classic) اما به عنوان یک ‘Loanword’ یا کلمه قرضی وارد زبان انگلیسی و حتی فارسی شده و حالا به عنوان یک اسم خاص برای رقابت رئال و بارسا استفاده میشه.
من توی فیلم The Damned United شنیدم که همهاش میگفتن «داربی». اولش فکر کردم شاید اسم شهرشون باشه!
اتفاقاً درست حدس زدی محمد! ریشه این کلمه از شهر Derby در انگلیس و مسابقات اسبدوانی معروف اونجا (The Derby) گرفته شده. توی بریتانیا اسم این شهر رو هم «داربی» تلفظ میکنن.
آیا کلمات دیگهای هم داریم که مثل Derby در بریتانیا با ‘آ’ تلفظ بشن ولی با ‘e’ نوشته بشن؟
بله نیلوفر جان، چند مورد معروف دیگه هم هست. مثلاً کلمه ‘Clerk’ (کارمند) در بریتانیا «کلارک» و در آمریکا «کلرک» تلفظ میشه، یا اسم ‘Berkeley’ که بریتانیاییها بهش میگن «بارکلی».
دمتون گرم. من همیشه فکر میکردم ال کلاسیکو فقط برای فوتبال استفاده میشه، اما انگار توی بسکتبال هم به بازیهای حساسشون میگن El Clasico. درسته؟
یک دنیا ممنون. من داشتم برای آزمون آیلتس آماده میشدم و همیشه توی بخش اسپیکینگ شک داشتم کدوم رو بگم. حالا فهمیدم بستگی به اگزمینر و لهجه خودم داره.
خوشحالیم که مفید بوده فاطمه عزیز. بله، در آزمون آیلتس هر دو لهجه کاملاً پذیرفته شده هستن، فقط سعی کن در طول صحبتت ثبات داشته باشی و لهجهها رو با هم ترکیب نکنی.
به نظر من «دربی» تو فارسی جا افتادهتره. اگه توی جمع بگیم «داربی»، بقیه فکر میکنن داریم کلاس میذاریم! ولی دونستن ریشهاش خیلی خوب بود.
تلفظ صحیح کلمه Rivalry چی میشه؟ چون دربیها همیشه پر از ریوالری هستن.
تلفظش به صورت /ˈraɪ.vəl.ri/ (رای-وُل-ری) هست سارا جان. به معنای رقابت دیرینه و جدی بین دو گروه یا دو تیمه.
یه جا خوندم که به دربیهای خیلی محلی میگن Local Derby. فرقی با Derby معمولی داره از نظر معنایی؟
در واقع Derby ذاتا به معنای بازی بین دو تیم همشهری (Local) هست، اما اضافه کردن کلمه Local تأکید بیشتری روی نزدیکی جغرافیایی دو تیم داره.
توی اخبار BBC همیشه میشنوم که میگن ‘The North London Derby’. کلمه Derby اینجا نقش صفت داره یا اسم؟
واقعاً برام سوال بود که چرا توی گزارشهای فردوسیپور میگفت دربی ولی سرهنگ علیفر میگفت داربی! نگو جفتشون داشتن درست میگفتن، فقط سلیقهشون فرق میکرد.
کلمه ‘Match’ هم میتونه مترادف دربی باشه؟ یا دربی معنای خاصتری داره؟
کلمه Match خیلی عامه و برای هر مسابقهای به کار میره. اما Derby یک نوع خاص از مسابقهست که بین دو رقیب سنتی یا همشهری برگزار میشه. پس هر دربی یک مچه، اما هر مچی دربی نیست!
تلفظ کلمه Clasico توی اسپانیایی با انگلیسی فرق داره؟ آخه من شنیدم اونا ‘اس’ رو خیلی نرم تلفظ میکنن.
بسیار عالی. لطفاً در مورد اصطلاحات دیگه فوتبالی مثل ‘Clean Sheet’ یا ‘Hat-trick’ هم مطلب بذارید.
حتماً شادی جان! پیشنهاد خیلی خوبیه. به زودی یک پست کامل درباره اصطلاحات تخصصی فوتبال منتشر میکنیم.
من شنیدم که دربی از یک مسابقه فوتبال قرون وسطایی توی شهر اشبورن (Ashbourne) شروع شده. درسته؟
من همیشه فکر میکردم Derby فقط برای انگلیس استفاده میشه و برای کشورهای دیگه باید بگیم Rivalry. ممنون که شفافسازی کردید.
توی بازیهای ویدیویی مثل FIFA هم هر دو رو میشنویم. بستگی داره گزارشگر بازی انگلیسی باشه یا آمریکایی.
دقیقاً آرمین! بازیهای ویدیویی منابع خیلی خوبی برای شنیدن تفاوت لهجهها در کلمات تخصصی ورزش هستن.
ممنون از سایت خوبتون. من از وقتی مطالب شما رو میخونم، اعتماد به نفسم توی صحبت کردن درباره فوتبال به انگلیسی خیلی بیشتر شده.
کلمه Derby در دنیای بیزنس هم کاربرد داره؟ مثلاً برای رقابت دو شرکت بزرگ؟
در بیزنس معمولاً از واژه ‘Rivalry’ یا ‘Competition’ استفاده میشه. Derby یک اصطلاح کاملاً ورزشی (Sports-specific) هست و برای رقابتهای تجاری استفاده نمیشه.
پس در واقع دربی تهران هم چون هر دو تیم مال یک شهر هستن، از نظر زبانشناسی دقیقاً یک Derby محسوب میشه.