تاحالا شده یه فیلمی رو با زیرنویس فارسی ببینی و حس کنی یه جای کار میلنگه؟ انگار بازیگر یه چیزی میگه، ولی زیرنویس یه چیز دیگهای رو نشون میده. یا مثلاً تو یه بحث دوستانه میخوای یه ضربالمثل ایرانی رو به انگلیسی بگی و یهو همه با یه قیافه “What?” بهت زل میزنن؟
خب، بذارید روراست باشیم، یکی از اون لحظههای خیلی “ضایع” برای ما ایرانیا، ترجمه کلمه به کلمه ضربالمثلهاست. امروز میخوایم بریم سراغ یکی از معروفترینهاشون: “گربه دستش به گوشت نمیرسه، میگه بو میده!”
ترجمه سمی که آبروتو میبره!
اول از همه، اون ترجمهای که احتمالا تو ذهنته رو بریز دور. اگه به یه دوست خارجی بگی: “The cat can’t reach the meat, so it says it smells bad”، در بهترین حالت فکر میکنه داری براش یه داستان بیمزه تعریف میکنی! این ترجمه هیچ معنی و مفهومی در انگلیسی نداره و فقط باعث میشه آماتور به نظر بیای.
چرا این ترجمه غلطه؟
- تفاوت فرهنگی: ضربالمثلها آینه فرهنگ یک ملت هستن. برای ما، گربه و گوشت یه تصویر آشناست. اما برای یه انگلیسیزبان، این تصویر هیچ بار معنایی خاصی نداره.
- عدم وجود اصطلاح مشابه: در انگلیسی اصطلاحی با محوریت گربه و گوشت برای این مفهوم وجود نداره. پس ترجمه مستقیم، پیامت رو منتقل نمیکنه.
معادل دقیق انگلیسی که باید بدونی: Sour Grapes
خب، پس چی بگیم؟ معادل دقیق، شیک و نیتیو (Native) برای این ضربالمثل، اصطلاح “Sour Grapes” هست. بله! به همین سادگی. “انگور ترش”.
شاید باورتون نشه، ولی پشت این اصطلاح ساده، یه داستان خیلی معروف و قدیمی از افسانههای ازوپ (Aesop’s Fables) به اسم “روباه و انگورها” (The Fox and the Grapes) وجود داره.
داستان روباه و انگور چیه؟
خلاصه داستان اینه: یه روباه گرسنه، یه خوشه انگور رسیده و آبدار رو بالای یک تاک میبینه. هر کاری میکنه و هی بالا و پایین میپره، اما دستش به انگورا نمیرسه. آخرش که ناامید میشه، با بیاهمیتی راهشو میکشه و میره و زیر لب میگه: “I’m sure they were sour anyway!” (مطمئنم در هر صورت ترش بودن!).
دقیقا همون کاری که گربه ما با گوشت میکنه! چون دستش بهش نمیرسه، بهش برچسب “بد” و “نامطلوب” میزنه.
چطوری از “Sour Grapes” در جمله استفاده کنیم؟
حالا که اصل داستان رو فهمیدی، بیا چندتا مثال امروزی و باحال ببینیم تا کامل برات جا بیفته. این اصطلاح معمولا وقتی به کار میره که یه نفر بعد از شکست خوردن یا نرسیدن به یه چیزی، شروع به بدگویی از اون میکنه.
- بعد از اینکه دوستت تو مصاحبه شغلی رد میشه، میگه: “Eh, I didn’t want that job anyway. The company culture is probably toxic.” (ای بابا، من اصلا اون کارو نمیخواستم. فرهنگ سازمانیشون احتمالا سمیه). تو اینجا میتونی به دوست دیگهات بگی: “That’s just sour grapes. He’s really upset he didn’t get the offer.” (این فقط جنبه انگور ترش داره. اون واقعا ناراحته که پیشنهاد رو نگرفت).
- کسی که تو مسابقه میبازه و میگه داور طرفداری کرده: “His comment that the referee was biased just sounds like sour grapes.” (نظرش در مورد اینکه داور مغرض بود، فقط شبیه بهونهتراشی بعد از شکسته).
نکته تلفظی: کلمه Sour رو مثل “سائور” (saʊər) تلفظ کن، نه “سور”.
تفاوت فرهنگی: چرا ما میگیم گوشت، اونا میگن انگور؟
اینجاست که قضیه جالب میشه. این تفاوت، ریشه در فرهنگ و محیط زندگی ما و غربیها داره.
فرهنگ ایرانی:
- ارزش گوشت: در فرهنگ ما، گوشت همیشه یک کالای با ارزش و نماد رفاه بوده. گربه هم به عنوان یک حیوون گوشتخوار و فرصتطلب شناخته میشه. این تصویرسازی برای مخاطب ایرانی کاملا ملموسه.
فرهنگ غربی (یونان باستان):
- فراوانی انگور و شراب: داستان “روباه و انگور” از یونان باستان میاد، جایی که انگور و شراب بخش مهمی از کشاورزی و زندگی روزمره مردم بوده. روباه هم در ادبیات غربی نماد حیلهگری و هوشه.
پس هر دو ضربالمثل از عناصر آشنای فرهنگ خودشون استفاده میکنن تا یک مفهوم جهانی رو بیان کنن: “انسانها تمایل دارن چیزی رو که نمیتونن به دست بیارن، بیارزش جلوه بدن.”
نتیجهگیری: از امروز حرفهای حرف بزن!
پس دفعه بعدی که خواستی این مفهوم رو به انگلیسی بگی، ترجمه کلمه به کلمه رو فراموش کن و با اعتماد به نفس از اصطلاح Sour Grapes استفاده کن. این کار نه تنها نشون میده که تو یه زبانآموز سطحی نیستی، بلکه درک عمیقتری از فرهنگ و اصطلاحات انگلیسی داری. همین نکات ریزه که تفاوت بین یه انگلیسی “کتابی” و یه انگلیسی “نیتیو” رو مشخص میکنه.
شما هم ضربالمثل دیگهای میشناسید که ترجمه انگلیسیش باحال و متفاوت باشه؟ تو کامنتها برامون بنویسید!
سوالات متداول (FAQ)
آیا میتونم به جای “Sour Grapes” از اصطلاح دیگهای استفاده کنم؟
در حالی که “Sour Grapes” دقیقترین و رایجترین معادل هست، میتونید بسته به موقعیت از کلماتی مثل resentment (رنجش) یا bitterness (تلخی) هم برای توصیف احساس اون شخص استفاده کنید. اما هیچکدوم به اندازه “Sour Grapes” بار اصطلاحی و کنایهآمیز رو ندارن.
آیا اصطلاح “Sour Grapes” رسمی است یا غیررسمی؟
این اصطلاح در هر دو حالت رسمی و غیررسمی کاربرد داره. شما میتونید هم در مکالمات روزمره با دوستانتون و هم حتی در مقالات و نوشتههای ژورنالیستی از اون استفاده کنید. کاملاً استاندارده.
چطور این اصطلاحات رو بهتر یاد بگیرم و فراموش نکنم؟
بهترین راه، دیدن فیلم و سریال به زبان اصلیه. به مکالمات دقت کنید و هر وقت اصطلاح جدیدی شنیدید، اون رو یادداشت کنید و سعی کنید داستان پشتش رو مثل همین “روباه و انگور” پیدا کنید. اینطوری برای همیشه تو ذهنتون میمونه.
وای چقدر این اشتباه رایجه! من خودم یه بار به استادم گفتم Cat can’t reach the meat و طفلک کلاً گیج شده بود. معادل دقیقش تو انگلیسی همون Sour grapes میشه دیگه؟
دقیقا امیررضا جان! عبارت Sour grapes ریشه در افسانههای ازوپ داره و دقیقا همون مفهوم رو میرسونه. میتونی بگی: It’s just sour grapes.
ممنون از مطلب خوبتون. یه سوال، عبارت Sour grapes توی محیطهای رسمی و کاری هم استفاده میشه یا فقط مخصوص جمعهای دوستانهست؟
سارا جان، این اصطلاح کاملاً Common هست و در هر دو محیط استفاده میشه. البته در محیطهای رسمی ممکنه از واژههایی مثل disparage هم استفاده کنن، اما Sour grapes اصلاً بیادبانه نیست.
من توی یه سریال شنیدم که میگفت He is just acting out of sour grapes. اینم همون معنی رو میده؟
بله محمد جواد عزیز، دقیقا. وقتی کسی چیزی رو که نمیتونه به دست بیاره بد جلوه میده، میگن داره از روی sour grapes (حسادت یا حقارت) عمل میکنه.
خیلی پست مفیدی بود. راستش من همیشه فکر میکردم باید کلمه به کلمه ترجمه کنم. میشه چندتا مثال دیگه از این اصطلاحات که نباید تحتاللفظی ترجمه بشن بگید؟
تلفظ کلمه Grapes گاهی برای من سخته، شبیه Gray-ps هست یا Gr-ah-pes؟
تلفظ درستش /ɡreɪps/ هست. یعنی صدای ‘ای’ کشیده (مثل Gray) میده و در آخرش صدای ‘س’ شنیده میشه. گریپس تلفظ نکنید.
من یادمه تو کتاب 4000Essential Words اینو خونده بودم. داستان اون روباهه که دستش به انگور نمیرسید! خیلی جالبه که ما جای روباه از گربه استفاده میکنیم.
آیا اصطلاح Green with envy هم به این موضوع ربط داره؟ چون جفتشون بوی حسادت میدن.
سوال هوشمندانهای بود احسان جان! Green with envy یعنی از حسادت سبز شدن (بسیار حسود)، اما Sour grapes یعنی چون دستت به چیزی نمیرسه، ازش بد میگی. تفاوت ظریفی دارن.
واقعاً ترجمه سمی بود! 😂 من یه بار گفتم My heart is burning برای دلسوختن و طرف فکر کرد قلبم درد میکنه میخواد زنگ بزنه اورژانس!
این اصطلاح Sour grapes صفت هم داره؟ مثلاً بخوایم بگیم فلانی آدمیه که اینجوری رفتار میکنه؟
علی جان، معمولاً به صورت اسم استفاده میشه، اما میتونی از صفت Bitter (تلخ) برای توصیف چنین شخصی در کنار این موقعیت استفاده کنی.
من توی فیلم دیدم که میگن That sounds like sour grapes to me. این ساختار درسته؟
کاش یه ویدیو هم برای تلفظش بذارید. کلا Idiom ها سختترین بخش یادگیری زبان هستن چون منطق ریاضی ندارن.
ببخشید، تفاوت این با Cry over spilled milk چیه؟
آرمین عزیز، Cry over spilled milk یعنی افسوس خوردن برای چیزی که گذشته و نمیشه تغییرش داد (آب ریخته رو نمیشه جمع کرد)، اما موضوع این مقاله درباره بدگویی از چیزیه که نداریم.
چقدر خوبه که معادلهای فرهنگی رو یاد میدید. من همیشه تو مکالمه لنگ میزدم چون میخواستم فارسی فکر کنم و انگلیسی بگم.
معادل انگلیسی ‘خرما از کرهگی دم نداشت’ هم داریم؟ یا اونم اگه ترجمه کنیم مسخرهست؟
رضا جان، اون هم معادلهای خاص خودش رو داره. اکثر ضربالمثلهای حیوانی ما در انگلیسی معادلهای متفاوتی دارن. حتماً در پستهای بعدی بهش میرسیم!
من شنیدم که میگن Sour grapes attitude. این درسته؟
دمتون گرم. از وقتی پیج شما رو دنبال میکنم دیگه کمتر سوتی میدم تو کلاس زبان.
خیلی برام جالب بود که ریشهاش از قصههای قدیمی میاد. کلاً دانستنیهای زبانی باعث میشه کلمات بهتر تو ذهن آدم بمونه.
کاملاً درسته زهرا جان. یادگیری ریشه اصطلاحات یا Etymology کمک میکنه که دیگه هیچوقت یادت نره.
یه سوال فنی، اگه بخوایم بگیم ‘گربه دستش به گوشت نمیرسه’ رو به صورت طنز بگیم چی؟ یعنی عمداً بخوایم اون غلط رو بگیم، خارجیها متوجه میشن؟
من تو آزمون آیلتس (IELTS) میتونم از Sour grapes استفاده کنم؟ نمره منفی نداره؟
الناز عزیز، در بخش Speaking آیلتس استفاده از Idiom ها اگر بهجا باشه، نمره شما رو در بخش Lexical Resource خیلی بالا میبره. پس حتماً استفاده کن!
واقعاً این پستها برای ما که تو محیط انگلیسی زبان نیستیم عالیه. دست مریزاد.
وای مرسی از این پست! من دقیقاً داشتم همین اشتباه رو میکردم. پس اگه بخوایم بگیم، چی باید بگیم به جاش؟
خواهش میکنم سارای عزیز! خوشحالیم که مفید بود. برای این مفهوم، اصطلاح “sour grapes” بهترین معادل انگلیسی است. ریشهاش هم به داستان معروف روباه و انگور برمیگردد که روباه نمیتوانست به انگورها برسد و بعد گفت ترش هستند.
دقیقاً همین اتفاق برای من افتاد تو یه جمع خارجی! با قیافه What? بهم نگاه کردن. واقعاً خجالت کشیدم.
علی جان، نگران نباشید، این اشتباه رایجی است و نشاندهنده همین تفاوتهای فرهنگی در اصطلاحات است. هدف ما دقیقاً جلوگیری از همین موقعیتهاست!
چه نکته خوبی، واقعاً ترجمه تحتاللفظی نمیتونه عمق فرهنگی رو برسونه. ممنون از اطلاعرسانی.
آیا تلفظ ‘sour grapes’ سَر گِرِیپْسه یا جور دیگه؟ ممنون میشم راهنمایی کنید.
رضا جان، تلفظ صحیح ‘sour grapes’ چیزی شبیه به ‘سَوِر گِرِیپْس’ است. حرف ‘u’ در ‘sour’ بیشتر شبیه ‘اَ’ و ‘our’ شبیه ‘اوِر’ تلفظ میشود.
من این ‘sour grapes’ رو یه بار تو سریال Friends شنیدم، ولی دقیقاً نمیدونستم چی میشه. حالا فهمیدم! چقدر خوب.
بسیار عالی! این اصطلاح در مکالمات روزمره انگلیسیزبانان خیلی کاربرد دارد و شنیدنش در سریالها نشاندهنده همین است. حالا با معنی دقیقش میتونید بهتر متوجه بشید.
میشه چند تا ضربالمثل دیگه که ترجمه تحتاللفظیشون خندهداره رو بگید تا حواسمون بیشتر باشه؟
بله حتماً! یک مثال دیگر “دندون اسب پیشکشی رو نمیشمارن” است. اگر بگید “Don’t count the teeth of a gift horse” کاملاً بیمعنی خواهد بود. معادل انگلیسی آن “Never look a gift horse in the mouth” است. در آینده پستهای بیشتری در این زمینه خواهیم داشت.
خیلی ممنون از آموزشهای کاربردیتون. همیشه پستاتون رو دنبال میکنم و واقعاً به درد میخورن.
کلمه ‘amateur’ که استفاده کردید، دقیقاً به چه معنیه و کجاها میشه استفاده کرد؟
محمد عزیز، ‘amateur’ به معنی کسی است که کاری را برای تفریح و بدون مهارت حرفهای انجام میدهد، یا در آن زمینه تازهکار است. مثلاً “He’s an amateur photographer” (او یک عکاس آماتور است). در اینجا به این معنی است که ترجمه شما ناشیانه یا غیرحرفهای به نظر میرسد.
من یه بار شنیدم برای این مفهوم از ‘The fox and the grapes’ هم استفاده میشه. درسته؟
زهرا جان، “The Fox and the Grapes” عنوان داستان اصلی است که اصطلاح “sour grapes” از آن نشأت گرفته. خود داستان را میتوانید نقل کنید، اما اگر بخواهید مفهوم ضربالمثل را بیان کنید، باید بگویید “sour grapes”.
آیا ‘sour grapes’ یه اصطلاح رسمی یا بیشتر خودمونیه؟
امین عزیز، “sour grapes” یک اصطلاح نسبتاً متداول و غیررسمی (informal) است که در مکالمات روزمره و نوشتههای غیررسمی کاربرد زیادی دارد. خیلی رسمی نیست ولی کاملاً پذیرفته شده است.
حالا فهمیدم چرا اون دفعه دوست آمریکاییم خندید! شرمنده شدم واقعاً. ممنون از توضیحات کاملتون.
خوشحالیم که توانستیم ابهام را برطرف کنیم پریسا جان. این تجربیات نشان میدهد که چقدر یادگیری اصطلاحات به جای ترجمه تحتاللفظی مهم است.
پس ‘سیر تا پیاز’ رو هم نباید گفت ‘garlic to onion’؟ معادل درستش چیه؟
دقیقاً! مجید جان، ‘سیر تا پیاز’ رو نباید اینطور ترجمه کرد. معادلهای خوب برای آن میتواند “from A to Z” یا “the whole nine yards” باشد.
این نکته واقعاً مهمیه. مرجع خوبی برای پیدا کردن معادلهای انگلیسی ضربالمثلهای فارسی سراغ دارید؟
آیدا جان، بهترین راه استفاده از دیکشنریهای اصطلاحات و ضربالمثلهای انگلیسی است که بر اساس مفهوم دستهبندی شدهاند، نه صرفاً ترجمه کلمه به کلمه. وبسایت ما هم سعی دارد در این زمینه به شما کمک کند!
همیشه فکر میکردم اون زیرنویسهای فیلم اشتباهه. پس مشکل از نوع ترجمه بود! ممنون بابت شفافسازی.
درست حدس زدید محسن جان! بسیاری از اوقات زیرنویسهای فارسی به دلیل ترجمه تحتاللفظی، پیام اصلی را نمیرسانند و به همین دلیل یک “جای کار میلنگد”.
نجاتم دادید! قرار بود هفته دیگه تو یه کنفرانس اینو بگم! خدا خیرتون بده.
خوشحالیم که قبل از کنفرانس این مطلب به دست شما رسید صبا جان! موفق باشید.
آیا ‘sour grapes’ هم توی American English استفاده میشه هم British English؟
بله پویا جان، “sour grapes” یک اصطلاح بسیار رایج است که هم در انگلیسی آمریکایی و هم در انگلیسی بریتانیایی به طور گسترده استفاده میشود و کاملاً شناخته شده است.
چقدر دقیق و کاربردی! ممنون که این تفاوتهای فرهنگی رو یادآوری میکنید. خیلی به درد میخوره.
پس منظور اینه که ترجمه تحتاللفظی idioms کلاً ممنوعه و باید دنبال معادل مفهومی باشیم؟
امیر جان، بله، در مورد idioms، بهترین رویکرد این است که به جای ترجمه تحتاللفظی، دنبال معادل مفهومی یا یک اصطلاح مشابه در زبان مقصد باشیم. ترجمه کلمه به کلمه اغلب منجر به کجفهمی یا بیمعنی شدن میشود.
میشه توضیح بدید چرا در فارسی اصطلاح ‘گربه دستش به گوشت نمیرسه’ استفاده میشه؟ ریشه فرهنگیش چیه؟
شیوا جان، این ضربالمثل از مشاهده رایج رفتار گربهها نشأت گرفته است. گربه به سمت گوشت میرود، نمیتواند به آن برسد، و سپس با بیاعتنایی از آن میگذرد، که تداعیگر بیارزش دانستن چیزی است که فرد قادر به دستیابی به آن نیست.
حالا که فکر میکنم واقعاً خندهداره اگه یه نفر بگه ‘the cat can’t reach the meat’! ممنون از توضیحات شفافتون.
ای کاش برای ضربالمثلهای دیگه هم از این آموزشها داشته باشید. مثلاً برای ‘هر گردی گردو نیست’.
یلدا جان، پیشنهاد شما عالی است! حتماً در آینده نزدیک به سراغ این نوع ضربالمثلها و معادلهای انگلیسی آنها خواهیم رفت. معادل ‘هر گردی گردو نیست’ میتواند “All that glitters is not gold” باشد.