تا حالا شده جلوی یه توریست اسفند دود کنی و طرف با چشمهای گرد شده فکر کنه داری جادو جنبل میکنی یا بدتر، مواد میکشی؟ بذارید روراست باشیم، صحنه خندهداریه ولی سوءتفاهم بدی هم هست!
خب، چطوری برای یه خارجی توضیح بدیم که این دود و دم راه انداختن، داستانش چیه و یه جورایی به همون “بزن به تخته” خودشون ربط داره؟ این مقاله برای همینه!
اول از همه: اسفند مخدر نیست!
این اولین و مهمترین چیزیه که باید توضیح بدید. اون بوی تند و خاص اسفند برای ما ایرانیها نوستالژیکه، ولی برای یه خارجی که اولین باره باهاش مواجه میشه، میتونه عجیب و حتی مشکوک باشه.
- جمله طلایی برای شروع: “Don’t worry, it’s not a drug! It’s a cultural tradition.”
- توضیح ساده و خودمونی: “We burn these seeds, called ‘Esfand’ or ‘Wild Rue’, to protect ourselves from bad energy.”
اینجا دیگه طرف خیالش راحت میشه که قرار نیست پلیس بریزه تو خونه!
مفهوم “چشمزخم” یا the “Evil Eye”
حالا که خیالش راحت شد، وقتشه که اصل ماجرا رو توضیح بدیم. مفهوم “چشمزخم” فقط مال ما نیست و در خیلی از فرهنگهای دیگه هم وجود داره. این بهترین نقطه مشترکه.
اینطوری توضیح بدید:
“It’s for the ‘Evil Eye’. It’s an old belief that a jealous look from someone can bring you bad luck. We do this to ‘ward off’ or push away that negative energy.”
کلمه “ward off” اینجا خیلی کلیدیه و یعنی “دفع کردن” یا “دور کردن”. خیلی شیک و اصیله!
معادلهای باحال انگلیسی برای “چشم زدن”
خب، حالا که تئوری رو فهمید، چطوری تو مکالمه روزمره ازش استفاده کنیم؟ اینجا چند تا اصطلاح فوقالعاده کاربردی داریم که شما رو مثل یه نیتیو نشون میده.
۱. اصطلاح “Jinx” (جینکس)
این کلمه هم فعل هست و هم اسم. وقتی نمیخوای یه اتفاق خوب رو با حرف زدن خراب کنی، یا وقتی یه بدشانسی پشت سر هم میاری، از این استفاده میکنی.
- مثال اول: فرض کن دوستت میگه “مطمئنم این مصاحبه کاری رو قبول میشم!”. تو فوراً میگی: “Don’t say that! You’ll jinx it.” (اونو نگو! چشمش میزنی/بدشانسش میکنی.)
- مثال دوم: “I think I have a jinx on me today. I missed the bus and then spilled coffee all over my shirt.” (فکر کنم امروز چشم خوردم. هم اتوبوس رو از دست دادم هم قهوه ریخت رو لباسم.)
۲. راه حل غربیها: “Knock on wood” (بزن به تخته)
این دقیقاً معادل فرهنگی “اسفند دود کردن” یا “گفتن ماشالله” ماست. وقتی از یه چیز خوبی حرف میزنن و نمیخوان چشم بخوره، بلافاصله اینو میگن و واقعاً به یه تیکه چوب میزنن!
- مثال: “I haven’t been sick all winter, knock on wood.” (کل زمستون رو مریض نشدم، بزنم به تخته.)
- تلفظ: حواستون باشه K اول “Knock” تلفظ نمیشه. میگیم: “ناک آن وود”.
خب، جمعبندی کنیم!
پس دفعه بعد که یه دوست خارجی داشتی، به جای اینکه فقط هاج و واج نگاهش کنی، خیلی شیک و راحت براش توضیح میدی که این دود و دم، یه سنت قدیمی برای دفع انرژی منفیه. درست مثل “Knock on wood” خودشون. اینطوری هم فرهنگ خودتو معرفی کردی، هم چهار تا اصطلاح خفن یادش دادی!
شما چطور؟ تا حالا تجربه مشابهی داشتید؟ خندهدارترین واکنشی که از یه خارجی دیدید چی بوده؟ تو کامنتها برامون بنویسید!
Not necessarily. It’s more of a cultural superstition or folklore belief found in many cultures across the Mediterranean, Middle East, and even Latin America. It’s not tied to one specific religion.
۲. آیا “Jinx” یک کلمه بیادبانه یا غیررسمی است؟
No, it’s very common and perfectly fine to use in everyday, informal conversations. You can say it to friends, family, and colleagues without any problem. It’s not considered rude at all.
۳. به جز “Knock on wood” چه اصطلاح دیگری برای جلوگیری از بدشانسی هست؟
Another common one is “Fingers crossed”. When you hope for good luck, you can say “I’m keeping my fingers crossed” and physically cross your middle finger over your index finger. For example: “I hope you get the job, fingers crossed!”
خیلی مقاله کاربردیای بود. من همیشه برای توضیح ‘چشمزخم’ به دوستای خارجیم مشکل داشتم. آیا کلمه ‘Evil Eye’ بار منفی زیادی نداره؟ یعنی ممکنه فکر کنن داریم در مورد جادوگری سیاه حرف میزنیم؟
سوال خیلی خوبیه سارا جان! عبارت ‘The Evil Eye’ یک اصطلاح کاملاً شناخته شده در فرهنگهای مختلفه و لزوماً به معنی جادوی سیاه نیست. اما برای اینکه سوءتفاهم نشه، میتونی از فعل ‘to ward off’ استفاده کنی و بگی: ‘It’s to ward off the evil eye’ که یعنی برای دور کردن اثرات منفیه.
توی متن نوشته بودید ‘Knock on wood’. من شنیدم بریتانیاییها میگن ‘Touch wood’. کدومش رایجتره؟
دقیقاً همینطوره امیرحسین عزیز. ‘Knock on wood’ بیشتر در انگلیسی آمریکایی (American English) استفاده میشه و ‘Touch wood’ در انگلیسی بریتانیایی (British English) رایجه. هر دو هم دقیقاً معادل ‘بزنم به تخته’ خودمون هستن.
تلفظ کلمه ‘Rue’ توی ‘Wild Rue’ چطوریه؟ شبیه ‘Roo’ هست یا ‘Row’؟
نیلوفر عزیز، تلفظ صحیح این کلمه /ruː/ هست، یعنی دقیقاً شبیه کلمه ‘Roo’. یادت باشه که این کلمه در گیاهشناسی برای گیاه سداب یا همون اسفند استفاده میشه.
من یه جا شنیدم به جای ‘Bad energy’ از کلمه ‘Negative vibes’ استفاده کردن. آیا این کلمه برای توضیح اسفند دود کردن مناسبه یا خیلی عامیانهست؟
اتفاقاً ‘Negative vibes’ خیلی عالیه! این اصطلاح بین جوونترها و در محیطهای غیررسمی خیلی محبوبه. اگه داری با یه توریست همسن خودت صحبت میکنی، حتماً ازش استفاده کن.
برای اینکه بگیم اسفند ‘ضد عفونی کننده’ است، چه کلمهای بهتره؟ من از ‘Disinfectant’ استفاده کردم ولی حس کردم خیلی پزشکیه.
درسته مهسا جان، ‘Disinfectant’ کمی رسمیه. میتونی بگی: ‘It has antibacterial properties’ یا خیلی سادهتر بگی: ‘It purifies the air’ که یعنی هوا رو پاکسازی میکنه.
آیا کلمه ‘Superstition’ برای اسفند درسته؟ چون من نمیخوام بگم این یه ‘خرافات’ هست، میخوام بگم یه اعتقاد قلبیه.
نکته ظریفی بود حامد عزیز. کلمه ‘Superstition’ ممکنه کمی بار منفی داشته باشه. بهتره از کلمات محترمانهتری مثل ‘Cultural belief’ یا ‘Long-standing tradition’ استفاده کنی تا بار معنایی مثبتتری داشته باشه.
توی فیلمها زیاد دیدم که وقتی کسی یه حرفی میزنه که ممکنه چشم بخوره، نفر مقابل میگه ‘Don’t jinx it!’. این هم به موضوع ما ربط داره؟
آفرین زهرا! ‘Jinx’ دقیقاً یعنی ‘نفوس بد زدن’ یا ‘چیزی را با حرف زدن خراب کردن’. وقتی میگی ‘Don’t jinx it’ یعنی ‘نفوس بد نزن’ یا ‘چشمش نکن’. معادل خیلی خوبیه برای این بحث.
من میخوام بگم ‘بوی اسفند منو یاد خونه مادربزرگم میندازه’. این درسته: ‘The smell of Esfand reminds me of my grandma’s house’؟
تلفظ ‘Esfand’ برای توریستها سخته؟ چون من دیدم بعضیا میگن ‘Peganum harmala’. اون دیگه چیه؟
جمله ‘It’s not a drug’ واقعاً نجاتدهنده است! یک بار نزدیک بود توی فرودگاه به خاطر بوی اسفند توی چمدونم سینجیم بشم. کاش اون موقع این جملات رو بلد بودم.
تفاوت بین ‘Talisman’ و ‘Amulet’ چیه؟ کدومش برای مهره آبی چشمزخم که کنار اسفند میذاریم مناسبتره؟
چه سوال تخصصی و خوبی! ‘Amulet’ معمولاً برای دور کردن شر و بدی استفاده میشه (مثل مهره چشمزخم)، در حالی که ‘Talisman’ بیشتر برای جذب شانس و قدرتهای خاصه. پس برای مهره آبی، ‘Amulet’ دقیقتره.
به جای ‘Bad energy’ میشه گفت ‘Bad luck’؟ مثلا ‘To keep the bad luck away’؟
من همیشه میگم ‘Esfand is a kind of incense’. آیا کلمه ‘Incense’ برای اسفند درسته؟
بله نگار جان، ‘Incense’ به هر مادهای که برای خوشبو کردن فضا سوزونده میشه گفته میشه. هرچند اسفند به معنای کلاسیک (مثل عود) عطر نداره، اما چون سوزونده میشه، توریستها با کلمه ‘Incense’ خیلی راحتتر درک میکنن که قضیه چیه.
چقدر جالب بود که ‘Wild Rue’ رو معرفی کردید. من همیشه فکر میکردم باید همون ‘Esfand’ رو بگیم و توضیح بدیم.
برای ‘دود کردن’ از چه فعلی استفاده کنیم؟ ‘Burning’ درسته یا ‘Smoking’؟
نکته خیلی مهمی بود نازنین! اصلاً از ‘Smoking’ استفاده نکن، چون فقط برای سیگار و مواد مخدر یا سیگار برگ به کار میره. حتماً از فعل ‘Burning’ استفاده کن. مثلاً: ‘We are burning these seeds’.
معادل انگلیسی برای ‘چشم خوردن’ (فعل) چی میشه؟ مثلاً بخوام بگم ‘فکر کنم چشم خوردم’.
این مقاله عالی بود. من یه دوست خارجی دارم که همیشه از بوی اسفند خوشش میاد ولی میترسید بپرسه چیه. حالا با این جملات براش توضیح میدم.
آیا کلمه ‘Ritual’ برای اسفند دود کردن خیلی سنگینه؟
اتفاقاً کلمه ‘Ritual’ (به معنی آیین یا تشریفات مذهبی/سنتی) خیلی کلمه قشنگ و مناسبیه. به موضوع عمق میده و نشون میده که این کار ریشه در تاریخ و فرهنگ ما داره.
برای توضیح دادن اون ظرفی که اسفند رو توش دود میکنیم (اسفنددوز) چی بگیم؟ ‘Incense burner’؟
من از عبارت ‘Traditional smoke’ استفاده کردم و طرف فکر کرد دارم از یه جور روش پخت و پز قدیمی حرف میزنم! ممنون که جملات درست رو یاد دادید.
این توضیح ‘Evil Eye’ واقعا عالی بود. من همیشه مشکل داشتم که چطور این رو به انگلیسی توضیح بدم. آیا ‘jinx’ هم همین معنی رو میده یا فرق دارن؟
سلام سحر عزیز. سوال خوبی پرسیدید! ‘Jinx’ بیشتر به معنی ‘بدشانسی آوردن’ یا ‘شومی’ است که توسط شخص یا شیء خاصی ایجاد شده باشد. مثلاً ‘I think I jinxed it by talking about it’ (فکر کنم با حرف زدن در موردش بدشانسی آوردم). در حالی که ‘Evil Eye’ بیشتر به باور به نگاه حسودانه یا بدخواهانه اشاره دارد که باعث ضرر میشود. شباهتهایی دارند اما دقیقاً یکی نیستند. ‘Jinx’ بیشتر برای رویدادها و ‘Evil Eye’ برای تأثیرات ماوراءالطبیعه از نگاه دیگران استفاده میشود.
ممنون از مقاله خوبتون! من همیشه فکر میکردم ‘knock on wood’ فقط یک اصطلاح بامزه است. پس این ریشههای فرهنگی مشابه با اسفند دود کردن داره. آیا فقط برای جلوگیری از بدشانسی استفاده میشه یا منظور دیگهای هم داره؟
سلام علی جان. خوشحالیم که مقاله براتون مفید بوده! بله، ‘knock on wood’ عمدتاً برای جلوگیری از بدشانسی یا ‘چشم خوردن’ بعد از گفتن مطلبی مثبت و غرورآمیز (یا حتی فقط بیان یک آرزو) استفاده میشود. مثلاً وقتی میگویید: ‘I haven’t been sick all year, knock on wood!’ (کل سال مریض نشدهام، بزنم به تخته!) تا اتفاق بد را دفع کنید. کاربرد اصلیاش همین است.
خیلی وقتا پیش اومده که مجبور شدم برای دوستای خارجیم این قضیه اسفند رو توضیح بدم و واقعا سخت بود! ‘It’s a cultural tradition’ جمله کلیدی و نجاتبخشیه. مرسی از این مقاله مفید!
اسم ‘Wild Rue’ رو اولین باره میشنوم. آیا تلفظش مثل ‘roo’ هست؟ و اینکه آیا این تنها اسمیه که برای اسفند استفاده میشه؟
سلام رضا. بله، تلفظ ‘Rue’ دقیقاً مثل ‘roo’ (مثل کانگورو) است. ‘Wild Rue’ یا ‘Syrian Rue’ رایجترین نامهای انگلیسی برای اسفند هستند. برخی اوقات ممکن است آن را با نام علمیاش ‘Peganum harmala’ هم صدا کنند، اما ‘Wild Rue’ برای مکالمات عمومی مناسبتر است.
‘Don’t worry, it’s not a drug!’ یکم لحنش برای محیطهای رسمیتر مناسبه؟ یا بیشتر برای مکالمات خودمونیه؟
سلام مینا. جمله ‘Don’t worry, it’s not a drug!’ کاملاً صمیمی و دوستانه است و برای شروع یک مکالمه غیررسمی با کسی که با او احساس راحتی دارید، عالی است. در محیطهای رسمیتر، ممکن است بخواهید از عباراتی مانند ‘Please be assured, it has no intoxicating properties’ یا ‘This is a traditional herb, not a substance for recreational use’ استفاده کنید تا لحن جدیتر و اطلاعاتیتری داشته باشید.
آیا اصطلاحات دیگهای هم برای اشاره به ‘چشمزخم’ در انگلیسی وجود داره؟ مثلاً ‘bad luck charm’ یا چیز مشابهی؟
سلام امیر. ‘Evil Eye’ رایجترین و شناختهشدهترین اصطلاح برای ‘چشمزخم’ در انگلیسی است. ‘Bad luck charm’ بیشتر به شیئی گفته میشود که بدشانسی میآورد، نه خود نگاه یا انرژی بد. اصطلاح ‘Hex’ هم وجود دارد که به معنی ‘طلسم کردن’ یا ‘جادو کردن’ برای ایجاد بدشانسی است، اما ‘Evil Eye’ دقیقترین معادل برای مفهوم مورد نظر شماست.
من این ‘knock on wood’ رو تو فیلمها خیلی شنیدم ولی دقیقا نمیدونستم چرا این کار رو میکنن. الان که فهمیدم ریشهش چیه، خیلی جالب شد. مقاله عالی بود!
غیر از ‘It’s a cultural tradition’، چه جملات دیگهای رو میشه برای شروع توضیح یه رسم سنتی به کار برد؟ برای وقتی که بخوایم کمی رسمیتر صحبت کنیم.
سلام حسین جان. برای توضیحات رسمیتر میتوانید از عبارات زیر استفاده کنید: ‘This is a deeply rooted cultural practice in our country.’ (این یک رسم فرهنگی ریشهدار در کشور ماست.)، ‘It’s a traditional ritual practiced for centuries.’ (این یک آیین سنتی است که قرنهاست انجام میشود.)، یا ‘This custom holds significant cultural importance.’ (این رسم اهمیت فرهنگی زیادی دارد.).
آیا برای ‘چشمزخم زدن’ فعل خاصی در انگلیسی داریم؟ مثلاً ‘to evil eye someone’ درسته؟
سلام زرا. ‘To evil eye someone’ اگرچه ممکن است در گفتگوی غیررسمی استفاده شود و منظور را برساند، اما از نظر گرامری یا اصطلاحی رایج نیست. معمولاً گفته میشود ‘to cast the evil eye on someone’ (چشمزخم به کسی انداختن) یا ‘to give someone the evil eye’ (نگاه بدخواهانه به کسی انداختن). به جای فعل مستقیم، بیشتر از این عبارات استفاده میشود.
خیلی جالبه که چطور این مفهوم ‘Evil Eye’ در فرهنگهای مختلف وجود داره. مثلاً در ایتالیا هم یک چیزی شبیه ‘malocchio’ دارند. این نشون میده که چقدر انسانها در طول تاریخ ترسهای مشترک داشتند.
آیا ‘knock on wood’ بیشتر در بریتیش انگلیسی رایجه یا امریکن انگلیسی؟ یا فرقی نداره؟
سلام پریسا. ‘Knock on wood’ هم در بریتیش انگلیسی و هم در امریکن انگلیسی کاملاً رایج است و تفاوتی در کاربرد یا شیوع آن در این دو لهجه اصلی وجود ندارد. هر دو از آن استفاده میکنند.
کلمه ‘rue’ توی ‘Wild Rue’ دقیقا به چی اشاره داره؟ معنی خاصی داره؟
سلام بهار. ‘Rue’ (رو) در اینجا نام یک گونه گیاهی خاص است. این نام از لاتین ‘ruta’ گرفته شده و به گیاهانی با برگهای تلخ و عطر قوی اشاره دارد که در طب سنتی و باورهای عامیانه کاربرد داشتهاند. ‘Wild Rue’ به همین خانواده گیاهی تعلق دارد که اسفند نیز جزئی از آن است.
واقعا مقاله به درد بخوری بود. یادمه یه بار یه توریست فکر کرد من دارم چاقو تیز میکنم وقتی داشتم اسفند دود میکردم! (خنده). یه اصطلاح تو انگلیسی هست که میگن ‘cross your fingers’ اونم تقریباً همین معنی رو میده برای آرزوی موفقیت؟
سلام داوود! چه خاطره بامزهای! (خنده). بله، ‘cross your fingers’ (انگشتان رو ضربدری کردن) هم برای آرزوی موفقیت و خوششانسی به کار میرود. مثلاً ‘I’m crossing my fingers that I get the job!’ (امیدوارم کار رو بگیرم!). تفاوت اصلی این است که ‘knock on wood’ برای دفع بدشانسی بعد از گفتن چیزی خوب استفاده میشود، در حالی که ‘cross your fingers’ بیشتر برای امیدواری به نتیجه مثبت قبل از وقوع است.
اگه بخوایم خیلی خودمونی و اسلنگ بگیم ‘چشم نخوری’، چی میتونیم بگیم؟ ‘Don’t get an evil eye’ درست نیست فکر کنم!
سلام الهام. ‘Don’t get an evil eye’ رایج نیست. اگر بخواهید به کسی بگویید ‘چشم نخوری’ به شکل غیررسمی، میتوانید از ‘Stay safe from the evil eye’ (از چشمزخم در امان باش) استفاده کنید، یا در زمینه عمومیتر، ‘Good luck!’ یا ‘Bless you!’ که البته معنای دقیق ‘چشم نخوری’ را ندارد. در واقع، معادل اسلنگ و دقیقاً مشابه در انگلیسی برای این جمله خاص ما کمتر وجود دارد و بیشتر با توجه به موقعیت، هدف آن (مثلاً آرزوی خوشبختی) بیان میشود.
برای توضیح دقیقتر اینکه اسفند ‘مخدر نیست’، آیا جملات علمیتری هم وجود داره؟ مثلاً ‘It has no psychoactive properties.’ اینطوری بهتره؟
سلام فرهاد. بله، جمله ‘It has no psychoactive properties’ بسیار دقیقتر و علمیتر است و به وضوح بیان میکند که اسفند اثرات روانگردان ندارد. همچنین میتوانید بگویید: ‘It is not a narcotic’ (مخدر نیست) یا ‘It is not an illicit substance’ (یک ماده غیرقانونی نیست). این عبارات در محیطهای رسمیتر و برای رفع سوءتفاهمهای جدیتر کاملاً مناسب هستند.
ممنون بابت مقاله! میشه تلفظ صوتی ‘Evil Eye’ و ‘Wild Rue’ رو هم تو پستهای بعدی بگذارید؟ خیلی کمککننده است.
سلام غزل. پیشنهاد عالی است! حتماً سعی میکنیم در پستهای بعدی یا به روزرسانی همین پست، فایلهای صوتی تلفظ اصطلاحات و واژگان کلیدی را اضافه کنیم. ممنون از بازخورد سازندهتان!
یه نکتهای که من خودم موقع توضیح دادن اسفند به خارجیها استفاده میکنم اینه که میگم ‘It’s similar to burning incense in some cultures for purification.’ اینطوری راحتتر مفهوم رو میگیرن.
آیا ریشه ‘knock on wood’ هم مثل ‘Evil Eye’ به خرافات قدیمی برمیگرده؟ یعنی اونها هم باور داشتند که با لمس چوب میتونن ارواح بد رو دور کنن؟
سلام لیلا. بله، ریشه ‘knock on wood’ نیز به باورهای بسیار قدیمی برمیگردد. چندین نظریه وجود دارد، اما یکی از رایجترین آنها این است که لمس چوب برای دفع ارواح شیطانی یا برای تشکر از ارواح خوب درختان انجام میشده است. برخی معتقدند که این رسم با باورهای سلتیک در مورد پریها و ارواح درختان مرتبط بوده است. بنابراین، بله، ارتباط قوی با خرافات و باورهای باستانی دارد.
به جای ‘bad energy’ آیا میشه از ‘negative vibes’ هم استفاده کرد؟ یا خیلی غیررسمیه؟
سلام مهدی. بله، ‘negative vibes’ کاملاً قابل استفاده است و به معنی ‘انرژی منفی’ یا ‘حس و حال بد’ است. این عبارت کاملاً غیررسمی و رایج در گفتگوی روزمره و بین دوستان است. ‘Bad energy’ هم صحیح است، اما ‘negative vibes’ حس خودمونیتری دارد و برای همان مفهوم ‘دفع چشمزخم’ در یک بافت غیررسمی مناسب است.
این دقیقا همون مقالهای بود که لازم داشتم! چقدر عالی مفهوم رو توضیح دادید. مرسی از تیم خوبتون!