تاحالا شده بعد از کلی تمرین سخت و رژیم، حس کنی داری درجا میزنی؟ شاید باورت نشه ولی ممکنه مقصر اصلی، دوتا کلمهی ساده انگلیسی باشه که یا نمیدونستی یا اشتباه فهمیده بودی!
بذارید روراست باشیم، دنیای فیتنس پر از اصطلاحات عجیب و غریبه که حسابی آدم رو گیج میکنه. اما دوتا از مهمترینها که ندونستنشون یعنی «خیانت به عضلات»، همین Anabolic و Catabolic هستن. این مقاله رو بخون تا دیگه هیچوقت عضلههات رو الکی نسوزونی!
اصل ماجرا: ساختن در برابرِ ویران کردن!
کل داستان خیلی سادهست. بدن ما یا در حال ساختنه یا در حال خراب کردن. همین! به همین سادگی، شما با دو مفهوم اصلی متابولیسم آشنا شدید.
۱. حالت خوبه: Anabolic (آنابولیک)
آنابولیک یعنی “ساختن”. وقتی بدن شما در حالت آنابولیکه، داره مولکولهای کوچیک رو کنار هم میچینه و مولکولهای بزرگتر و پیچیدهتر میسازه.
- عضلهسازی بعد از تمرین
- ترمیم زخمها و بافتهای آسیبدیده
- افزایش تراکم استخوان
خلاصه که هرچی رشد و پیشرفت تو بدن میبینی، کارِ همین وضعیت آنابولیکه. هورمونهایی مثل تستوسترون، هورمون رشد و انسولین این حالت رو تقویت میکنن.
مثال در انگلیسی روزمره:
“After a great workout and a high-protein meal, my body is in an anabolic state, which is perfect for muscle growth.”
(بعد از یه تمرین عالی و یه وعدهی پر از پروتئین، بدنم تو حالت آنابولیک (عضلهسازی) قرار داره که برای رشد عضله عالیه.)
۲. حالت بده: Catabolic (کاتابولیک)
در نقطهی مقابل، کاتابولیک به معنی “تجزیه شدن” یا “شکستن” هست. تو این حالت، بدن شما داره مولکولهای بزرگ (مثل بافت عضله و چربی) رو تجزیه میکنه تا انرژی آزاد کنه.
چه وقتایی بدن کاتابولیک میشه؟
- وقتی خیلی گرسنه میمونید و به بدن سوخت نمیرسونید.
- تمرینات هوازی خیلی طولانی و شدید (مثل دویدن ماراتن).
- استرس و اضطراب زیاد (باعث ترشح هورمون کورتیزول میشه).
- خواب ناکافی و بیکیفیت.
پس وقتی رفیقت میگه “وای داداش، کاتابولیک شدم رفت!” منظورش اینه که حس میکنه به جای چربیسوزی، داره عضلهسوزی میکنه.
مثال در انگلیسی روزمره:
“If you skip meals after training, your body might go into a catabolic state and start breaking down muscle for energy. Don’t do that!”
(اگه بعد تمرین وعدههای غذاییت رو حذف کنی، بدنت ممکنه وارد حالت کاتابولیک (عضلهسوز) بشه و برای انرژی شروع به تجزیه عضلات کنه. این کار رو نکن!)
چرا نباید زیاد گرسنه بمونیم؟ (دشمن شماره یکِ عضلههات!)
حالا که فرق این دوتا رو فهمیدی، جواب این سوال خیلی واضحه. گرسنگی طولانیمدت، بزرگترین سیگنال به بدن برای ورود به فاز کاتابولیکه.
وقتی بدن شما انرژی کم میاره، اولین جایی که سراغش میره چربیها و عضلات شماست. بدن کاری نداره شما برای اون عضلهها چقدر زحمت کشیدید؛ اون فقط انرژی برای زنده موندن میخواد. بنابراین:
- عضلاتت رو از دست میدی: بدن برای تامین انرژی، پروتئین عضلات رو تجزیه میکنه.
- متابولیسمت کند میشه: وقتی عضله از دست میدی، سوختوساز بدنت هم افت میکنه و چربیسوزی سختتر میشه.
- احساس خستگی و ضعف میکنی: بدون سوخت کافی، انرژی برای فعالیتهای روزمره و تمرین نداری.
پس اون تفکر قدیمی که “هرچی بیشتر گرسنگی بکشم، بیشتر لاغر میشم” رو بریز دور! شما باید هوشمندانه به بدنتون سوخترسانی کنید تا در حالت آنابولیک (عضلهساز) باقی بمونه.
نتیجهگیری: دوست عضلههات باش!
خب، حالا دیگه استادِ این دوتا کلمه شدی! به طور خلاصه:
- Anabolic (خوبه): یعنی ساختن و رشد دادن عضلات. با تغذیه درست، تمرین قدرتی و استراحت کافی به دست میاد.
- Catabolic (بده): یعنی سوزاندن و از بین بردن عضلات. با گرسنگی زیاد، تمرین بیش از حد و استرس اتفاق میفته.
همیشه یادت باشه، تعادل بین این دو حالت کلید رسیدن به بدن ایدهآل شماست. حالا شما به ما بگید، بزرگترین اشتباهی که در مورد تغذیه و تمرینتون انجام میدادید چی بوده؟ تو کامنتها برامون بنویسید!
سوالات متداول (FAQ)
آیا استرس هم باعث کاتابولیک شدن بدن میشه؟
بله، شدیداً! استرس باعث ترشح هورمونی به نام “کورتیزول” میشه که یکی از اصلیترین هورمونهای کاتابولیک بدنه. این هورمون میتونه باعث تجزیه عضلات و ذخیره چربی (مخصوصاً در ناحیه شکم) بشه. پس مدیریت استرس به اندازه تمرین مهمه!
آیا تمرینات هوازی (کاردیو) همیشه کاتابولیک و بده؟
نه همیشه. تمرینات هوازی برای سلامت قلب و چربیسوزی عالین. اما اگر بیش از حد طولانی و شدید باشن (مثلاً دو ساعت دویدن با شکم خالی)، میتونن بدن رو وارد فاز کاتابولیک کنن. بهترین کار، ترکیب هوشمندانه تمرینات هوازی و قدرتی (آنابولیک) هست.
کلمهی Anabolic ربطی به استروئیدهای آنابولیک داره؟
بله، ریشه کلمه یکی است. استروئیدهای آنابولیک در واقع نسخههای مصنوعی هورمونهای آنابولیک بدن (مثل تستوسترون) هستن که فرآیند عضلهسازی رو به شدت تسریع میکنن. اما این داروها عوارض جانبی خطرناک زیادی دارن و نباید بدون نظارت پزشک مصرف بشن.
خیلی جالب بود. کلمهی Anabolic ریشهی یونانی داره؟ چون حس میکنم پیشوند Ana رو توی کلمات علمی دیگه هم دیده بودم.
دقیقا همینطوره امیرحسین عزیز! ریشهی این کلمه از واژهی یونانی ‘anabole’ میآد. پیشوند ‘ana’ به معنی ‘به سمت بالا’ (upward) هست. در مقابلش ‘kata’ رو داریم که به معنی ‘پایین’ هست. به همین خاطر Anabolic یعنی ساختن و بالا بردن.
تلفظ دقیق Catabolic چیه؟ من همیشه شک داشتم که کاتابولیک درسته یا کیتابولیک.
سارای عزیز، تلفظ صحیح این واژه /ˌkæt.əˈbɒl.ɪk/ هست. حرف ‘a’ اول شبیه صدای ‘اَ’ کوتاه در فارسی تلفظ میشه (کَتِبُلیک). برای شنیدن تلفظ دقیقتر میتونی از دیکشنریهای آنلاین مثل Cambridge استفاده کنی.
این دوتا کلمه رو میشه به عنوان Antonyms یا متضاد هم در نظر گرفت؟ یعنی توی متون علمی همیشه مقابل هم میآن؟
بله رضا جان، این دو واژه دقیقاً Antonyms (متضاد) هم هستن. در واقع اینها دو نیمهی فرایند Metabolism (متابولیسم) هستن؛ یکی میسازه و یکی تجزیه میکنه.
ممنون از مقالهی خوبتون. من توی یوتیوب ویدیوهای فیتنس نگاه میکنم و همیشه برام سوال بود که چرا به جای Muscle building میگن Anabolic state. الان کاملاً متوجه شدم.
برای حفظ کردن کلمهی Catabolic، من از تکنیک کدگذاری استفاده کردم. یاد کلمهی Catastrophe (فاجعه/تخریب) میافتم که با ‘Cata’ شروع میشه. اینجوری یادم میمونه که کاتابولیک یعنی تخریب عضله!
چه کدگذاری هوشمندانهای مهران عزیز! اتفاقاً این یک روش عالی برای یادگیری لغاته (Mnemonic devices). هر دو کلمه ریشهی یکسانی دارن که به معنی ‘پایین آوردن’ یا ‘تخریب’ هست.
آیا صفتهای دیگهای هم داریم که با این پیشوندها ساخته بشن؟ مثلاً برای کارهای غیر ورزشی؟
من شنیدم که به مکملها هم میگن Anabolics. این درسته یا این کلمه فقط صفته؟
سوال فنی و خوبی بود نیما جان. در زبان انگلیسی، Anabolic اساساً یک صفت (Adjective) هست، اما در اصطلاحات عامیانهی فیتنس، گاهی به صورت اسم برای اشاره به استروئیدهای آنابولیک به کار میره، هرچند از نظر گرامری دقیق نیست.
مقاله عالی بود. لطفاً در مورد تفاوت واژههای Metabolism و Basal Metabolic Rate هم مطلب بذارید، چون این روزها خیلی توی باشگاهها شنیده میشه.
توی دیکشنری برای کلمهی Catabolic مترادف Destructive رو دیدم. میتونیم توی جملات معمولی مثلاً برای خراب شدن یک ساختمان هم از Catabolic استفاده کنیم؟
نکتهی ظریفی بود حسین عزیز. خیر، Anabolic و Catabolic کلمات تخصصی (Technical terms) مربوط به زیستشناسی و شیمی هستن. برای تخریب فیزیکی ساختمان بهتره از کلمات عمومیتر مثل Destructive یا Demolition استفاده کنی.
خیلی با این کلمات حال کردم. یاد گرفتن اصطلاحات تخصصی باعث میشه وقتی پادکستهای خارجی گوش میدیم، کمتر گیج بشیم. خسته نباشید.
من همیشه این دوتا رو با هم قاطی میکردم. الان با توضیحی که دادید که Anabolic یعنی ساختن، دیگه یادم نمیره. ممنون از تیم خوبتون.
توی متون پزشکی وقتی از ‘Catabolic process’ صحبت میشه، همیشه بار منفی داره یا میتونه برای بدن مفید هم باشه؟
پیمان عزیز، برخلاف تصور عموم در دنیای فیتنس، Catabolism همیشه بد نیست! مثلاً وقتی بدن برای تولید انرژی چربیها رو میسوزونه، در واقع داره یک فرایند کاتابولیک مفید رو انجام میده. پس از نظر علمی لزوماً بار منفی نداره.
کاش تلفظ صوتی این کلمات رو هم توی سایت بذارید. کلمات تخصصی انگلیسی تلفظهای چالشبرانگیزی دارن.
یک سوال: واژهی ‘Metabolize’ فعل هست؟ یعنی میتونیم بگیم بدن داره غذا رو متابولیزه میکنه؟
بله بابک جان، Metabolize فعل (Verb) هست. برای مثال: The body metabolizes food to produce energy. ممنون که به ساختار کلمه دقت کردی.
این اصطلاحات توی آزمونهای زبان مثل تافل یا آیلتس هم ممکنه توی ریدینگهای علمی بیاد؟
صد در صد فرناز عزیز. در بخش Reading یا Listening آزمونهای آیلتس و تافل، موضوعات مربوط به سلامت و زیستشناسی بسیار رایج هستن و دانستن این لغات تخصصی نمرهی شما رو بالاتر میبره.
خیلی کاربردی بود. من همیشه فکر میکردم کاتابولیک یعنی فقط عضلهسوزی، ولی انگار مفهومش گستردهتر از این حرفاست.
من کلمهی ‘Anabolic window’ رو زیاد شنیدم. این هم جزو اصطلاحات تخصصی محسوب میشه؟
بله مینا جان. ‘Anabolic window’ یا ‘پنجرهی آنابولیک’ یک اصطلاح در دنیای تغذیهی ورزشی هست که به زمان طلایی بعد از تمرین برای مصرف پروتئین و کربوهیدرات اشاره داره تا بدن در حالت ساختوساز قرار بگیره.
دمتون گرم. میشه لطفاً در مورد ریشهی کلمهی Metabolism هم توضیح بدید؟
واقعاً عالی بود. من برای کنکور ارشد تربیت بدنی دارم زبان میخونم و این مقاله دقیقاً همون چیزی بود که نیاز داشتم.
آیا کلمهی ‘Synthesis’ با Anabolism مترادفه؟ چون هر دو به معنی ساختن هستن.
سوال بسیار هوشمندانهای بود کامران عزیز. بله، Protein Synthesis (سنتز یا ساخت پروتئین) بخشی از فرایند Anabolism هست. در واقع این دو واژه در زمینهی بیوشیمی ارتباط نزدیکی با هم دارن.
ممنون از مقاله عالی! واقعا همیشه این دوتا کلمه Anabolic و Catabolic برام گنگ بودن. الان خیلی خوب تفاوتشون رو فهمیدم. بیشتر از این مقالات در مورد اصطلاحات علمی رایج در انگلیسی بذارید لطفاً.
مرسی از توضیحات کامل. تلفظ صحیح Anabolic و Catabolic چیه؟ استرس کجاست؟
خیلی مقاله مفیدی بود. میشه مثالهای بیشتری از کاربرد این کلمات تو جملات روزمره انگلیسی (غیر از فیتنس) بدید؟
حتما مریم عزیز. اگرچه این کلمات بیشتر در زمینه بیولوژی و فیتنس کاربرد دارن، اما گاهی به صورت استعاری هم استفاده میشن. مثلاً در مورد اقتصاد یک کشور میتونیم بگیم: ‘The government is trying to move the economy from a catabolic state to an anabolic one by investing in infrastructure.’ (دولت تلاش میکند با سرمایهگذاری در زیرساختها، اقتصاد را از حالت مخرب به سازنده تغییر دهد).
مقاله عالی بود! آیا پیشوندهای ‘Ana-‘ و ‘Cata-‘ تو کلمات دیگه انگلیسی هم معنی مشابهی میدن؟ مثلاً ‘analogy’ یا ‘catastrophe’؟
سوال بسیار خوبی پرسیدی رضا. بله، پیشوند ‘ana-‘ به معنی ‘up’ یا ‘again’ یا ‘back’ هست (مثل ‘analysis’ که به معنی تجزیه به اجزا و بازسازی فکریه). و ‘cata-‘ به معنی ‘down’ یا ‘against’ هست (مثل ‘catastrophe’ که به معنی فروپاشی یا فاجعه است). شناخت پیشوندها کمک زیادی به حدس زدن معنی کلمات ناشناخته میکنه!
واقعا ممنونم از این مقاله. من همیشه تو فیلمها و سریالهای انگلیسی که در مورد پزشکی یا ورزش بود این کلمات رو میشنیدم و سردرگم بودم. الان فهمیدم چی به چیه!
پس اگه درست متوجه شده باشم، Anabolic بیشتر به Build up و Catabolic به Break down نزدیکه، درسته؟
دقیقا امیر جان! خلاصهاش همینه. Anabolic یعنی ساختن و ترکیب کردن، و Catabolic یعنی شکستن و تجزیه کردن. شما کاملاً درست متوجه شدید.
آیا کلمات مترادف یا متضاد دیگه ای برای Anabolic و Catabolic در انگلیسی وجود داره که تو محاوره بیشتر استفاده بشه؟
سوال خوبیه زهرا. در محاوره عمومی، به جای Anabolic معمولاً از عبارت ‘building up’ یا ‘constructive’ و به جای Catabolic از ‘breaking down’ یا ‘destructive’ استفاده میشه. این دو کلمه Anabolic و Catabolic بیشتر فنی و علمی هستند.
اینا فقط صفتن یا میشه ازشون به عنوان اسم هم استفاده کرد؟ مثلاً ‘anabolism’ و ‘catabolism’؟
بسیار عالی سامان! شما به نکته مهمی اشاره کردی. ‘Anabolic’ و ‘Catabolic’ صفت هستند، اما اسمهای مربوط به آنها ‘anabolism’ (آنابولیسم) و ‘catabolism’ (کاتابولیسم) هستند که به فرآیندهای ساخت و ساز و تخریب در بدن اشاره دارند. هر دو شکل کاربرد زیادی در متون علمی دارند.
یه نکته جالبی که من شنیدم اینه که ‘Metabolism’ خودش از هر دو Anabolism و Catabolism تشکیل شده. ممنون از مقاله خوبتون که این دو بخش رو توضیح داد.
بله نسرین خانم، کاملاً درسته! Metabolism (متابولیسم) چتر واژهایه که شامل تمام واکنشهای شیمیایی در بدن میشه و از هر دو فرآیند Anabolism و Catabolism تشکیل شده. عالی که این نکته رو اضافه کردی و به تثبیت مطلب کمک کردی.
کلمه ‘Catapult’ که معنی پرتاب کردن میده، آیا با ‘Cata-‘ در Catabolic همریشه است؟ یا اتفاقیه؟
سوال جالبی پرسیدی کسری! بله، ‘catapult’ هم ریشه یونانی ‘cata-‘ به معنی ‘down’ یا ‘against’ داره و ‘pallein’ به معنی ‘to hurl’. پس در اینجا هم مفهوم ‘به سمت پایین یا در برابر چیزی پرتاب کردن’ وجود داره. ربطش به این پیشوند کاملاً درست هست.
بسیار توضیحات خوبی بود. میشه یه جمله خیلی ساده انگلیسی بگید که تفاوت این دو رو تو یه وضعیت بدنی نشون بده؟
خواهش میکنم پگاه. بله، حتماً. میتونیم بگیم: ‘Eating protein after a workout helps your body enter an anabolic state for muscle repair, while long periods of fasting can lead to a catabolic state, breaking down muscle.’ (خوردن پروتئین بعد از تمرین به بدن شما کمک میکند وارد حالت آنابولیک برای ترمیم عضلات شود، در حالی که دورههای طولانی ناشتا بودن میتواند منجر به حالت کاتابولیک و تجزیه عضلات شود).
دستتون درد نکنه بابت این مطلب کاربردی. واقعاً نیازمون بود.
یه بار تو یه پادکست انگلیسی شنیدم که میگفتن ‘don’t let your body go catabolic!’ منظورشون رو تازه الان فهمیدم! ممنون از توضیحات عالی.
بسیار عالی فرشید! خوشحالیم که این مقاله تونست ابهام رو برطرف کنه. دقیقاً، منظور از اون جمله این بوده که اجازه ندهید بدنتان وارد فاز تخریب عضلات شود.
اشتباه رایجی که فارسیزبانها در استفاده از این کلمات ممکنه مرتکب بشن چیه؟
سوال بسیار خوبی شیرین! یکی از اشتباهات رایج ممکن است استفاده از این کلمات به جای یکدیگر باشد، یا عدم درک تفاوت دقیق ‘Anabolic’ (صفت) و ‘Anabolism’ (اسم). همچنین، گاهی اوقات افراد ممکن است تصور کنند این واژهها فقط مربوط به ساخت و تخریب عضله هستند، در حالی که مفهوم گستردهتری در بیولوژی دارند.
دمتون گرم! این جور مقاله ها که کلمات تخصصی رو به زبان ساده توضیح میدن و کاربردشونو میگن، خیلی به یادگیری کمک میکنه.