- آیا تا به حال در موقعیتی قرار گرفتهاید که بخواهید بابت تأخیر خود عذرخواهی کنید اما کلمات مناسب را پیدا نکنید؟
- آیا میدانستید که برای «بهانه آوردن» نباید از فعل Do یا Give استفاده کرد و ساختار استاندارد آن متفاوت است؟
- آیا تفاوت ظریف میان یک بهانه موجه و یک عذرخواهی رسمی را در کالوکیشنهای انگلیسی میدانید؟
- آیا برایتان پیش آمده که از واژه Excuse استفاده کنید اما حس کنید جمله شما از نظر نیتیو (Native) بودن کمی ایراد دارد؟
یادگیری واژگان به تنهایی کافی نیست؛ راز تسلط بر زبان انگلیسی در یادگیری کلماتی است که با هم میآیند. در این راهنمای جامع، ما به بررسی دقیق کالوکیشن های Excuse میپردازیم تا شما بتوانید در موقعیتهای مختلف، از محیطهای کاری رسمی گرفته تا چتهای دوستانه، با اعتمادبهنفس کامل صحبت کنید و دیگر هرگز در استفاده از این واژه دچار اشتباه نشوید.
| کالوکیشن اصلی | کاربرد و مفهوم | مثال کاربردی |
|---|---|---|
| Make an excuse | بهانه تراشیدن (معمولاً غیرواقعی) | Stop making excuses for your laziness. |
| Lame excuse | بهانه واهی و غیرقابل باور | That is a very lame excuse for being late. |
| Accept an excuse | پذیرفتن عذرخواهی یا دلیل کسی | The teacher didn’t accept his excuse. |
| Valid excuse | عذر یا دلیل موجه و منطقی | Do you have a valid excuse for missing the exam? |
درک ریشه و تفاوتهای معنایی Excuse
پیش از آنکه به سراغ لیست کالوکیشنها برویم، به عنوان یک زبانآموز هوشمند باید بدانید که واژه Excuse دو نقش متفاوت دارد که حتی تلفظ آنها نیز با هم فرق میکند. از دیدگاه زبانشناسی کاربردی، درک این تفاوت از بروز سوءتفاهم جلوگیری میکند:
- در نقش اسم (Noun): به معنای «بهانه» یا «دلیل». در این حالت حرف s در انتهای کلمه به صورت «س» (soft ‘s’) تلفظ میشود: /ɪkˈskjuːs/.
- در نقش فعل (Verb): به معنای «بخشیدن»، «اجازه گرفتن برای رفتن» یا «موجه کردن». در این حالت حرف s به صورت «ز» (voiced ‘z’) تلفظ میشود: /ɪkˈskjuːz/.
نگران نباشید اگر در ابتدا تشخیص این دو برایتان سخت است؛ با تمرین روی کالوکیشنهای زیر، گوش شما به مرور به این تفاوتها عادت میکند.
کالوکیشن های Excuse با افعال (Verb + Noun)
در زبان انگلیسی، شما نمیتوانید هر فعلی را با کلمه Excuse به کار ببرید. استفاده از فعل اشتباه میتواند جمله شما را غیرطبیعی جلوه دهد. در اینجا رایجترین ترکیبها آورده شده است:
1. ساختن و ارائه دادن بهانه
- Make an excuse: پرکاربردترین فعل برای «بهانه تراشیدن». معمولاً زمانی استفاده میشود که فرد سعی دارد دلیلی برای انجام ندادن کاری پیدا کند.
- Offer an excuse: حالتی رسمیتر دارد. به معنای ارائه یک دلیل برای توجیه یک رفتار است.
- Invent / Cook up an excuse: زمانی استفاده میشود که کسی یک بهانه کاملاً دروغین و ساختگی سرهم میکند.
2. واکنش به بهانه دیگران
- Accept an excuse: پذیرفتن بهانه یا عذرخواهی کسی.
- Reject / Dismiss an excuse: رد کردن یا نپذیرفتن بهانه (چون غیرمنطقی به نظر میرسد).
- Believe an excuse: باور کردن حرف کسی که بهانه میآورد.
صفتهای پرکاربرد برای توصیف Excuse
گاهی اوقات میخواهید کیفیت یا نوع آن بهانه را مشخص کنید. در این صورت از این کالوکیشنها استفاده کنید:
| صفت + Excuse | معنای فارسی | شدت و لحن |
|---|---|---|
| Flimsy excuse | بهانه سست و ضعیف | منفی – عدم باورپذیری |
| Plausible excuse | بهانه باورکردنی و معقول | مثبت / خنثی – منطقی |
| Pathetic excuse | بهانه رقتانگیز و خیلی بد | بسیار منفی – همراه با عصبانیت |
| Legitimate excuse | عذر قانونی و کاملاً موجه | رسمی – اداری |
فرمولهای کاربردی در جملهسازی
برای اینکه بتوانید به درستی از کالوکیشن های Excuse استفاده کنید، از این ساختارها الگوبرداری کنید:
ساختار اول (رسمی): Excuse + Person + for + Gerund (V-ing)
مثال:
Please excuse me for arriving late.
(لطفاً بابت دیر رسیدنم مرا ببخشید.)
ساختار دوم (درخواست اجازه): Excuse me + Clause
مثال:
Excuse me, may I ask a question?
(ببخشید، میتوانم یک سوال بپرسم؟)
تفاوتهای لهجهای و فرهنگی (US vs UK)
در هر دو لهجه آمریکایی و بریتانیایی، ساختارهای اصلی یکسان هستند، اما در لحن تفاوتهایی وجود دارد. در بریتانیا، عبارت “Pardon me” گاهی به عنوان جایگزین بسیار رسمی “Excuse me” در محیطهای اشرافی یا بسیار مبادی آداب استفاده میشود. اما در انگلیسی آمریکایی، “Excuse me” تقریباً در تمام موقعیتها (جلب توجه، عذرخواهی برای برخورد فیزیکی، یا اجازه گرفتن) کاربرد دارد و بسیار رایجتر است.
یک نکته ظریف: در بریتانیا اگر بگویید “I have no excuse”، یعنی مسئولیت اشتباه خود را کاملاً پذیرفتهاید. در حالی که در محیطهای بیزنسی آمریکا، ممکن است ترجیح دهند بگویند “I take full responsibility” که بار معنایی حرفهایتری دارد.
اشتباهات رایج (Common Errors)
بسیاری از زبانآموزان به دلیل ترجمه مستقیم از زبان مادری، دچار اشتباهات زیر میشوند. به این جدول دقت کنید تا از این تلههای زبانی دور بمانید:
- ❌ Incorrect: I want to give an excuse for my absence.
- ✅ Correct: I want to make/offer an excuse for my absence.
- ❌ Incorrect: He had a watery excuse.
- ✅ Correct: He had a lame/flimsy excuse. (در انگلیسی برای بهانه آبکی از watery استفاده نمیشود).
- ❌ Incorrect: Excuse, can you help me?
- ✅ Correct: Excuse me, can you help me? (عبارت Excuse به تنهایی برای جلب توجه به کار نمیرود).
چگونه اضطراب زبانی را هنگام عذرخواهی کاهش دهیم؟
بسیاری از دانشجویان به دلیل ترس از قضاوت شدن یا استفاده از واژه اشتباه، دچار «Language Anxiety» میشوند. روانشناسی آموزشی پیشنهاد میدهد که برای کاهش این استرس، از «عبارات آماده» یا (Lexical Chunks) استفاده کنید. وقتی شما کالوکیشن های Excuse را به صورت یک بسته کامل (مثلاً “There’s no excuse for…”) حفظ میکنید، مغز شما انرژی کمتری برای پردازش گرامر صرف میکند و جملات روانتر از زبان شما خارج میشوند.
به یاد داشته باشید، حتی نیتیو زبانها هم گاهی تپق میزنند. هدف اصلی، برقراری ارتباط موثر است، نه کمالگرایی مطلق.
Common Myths & Mistakes (باورهای غلط)
باور غلط اول: همیشه Excuse به معنای بهانه دروغین است.
واقعیت: خیر؛ اگر از صفتهایی مثل Valid یا Reasonable استفاده کنید، به معنای یک دلیل کاملاً واقعی و پذیرفته شده است.
باور غلط دوم: “Excuse me” و “I’m sorry” دقیقاً یکسان هستند.
واقعیت: “Excuse me” معمولاً قبل از ایجاد مزاحمت (مثلاً برای رد شدن از بین جمعیت) استفاده میشود، اما “I’m sorry” بعد از انجام یک اشتباه یا برای ابراز همدردی به کار میرود.
Common FAQ (سوالات متداول)
1. تفاوت Excuse و Pretext چیست؟
Pretext معمولاً در بافتهای سیاسی یا رسمیتر به معنای «دستاویز» استفاده میشود و همیشه بار منفی دارد (یعنی دلیلی که برای پنهان کردن هدف واقعی گفته میشود). اما Excuse عمومیتر است.
2. آیا میتوان گفت “Give an excuse”؟
اگرچه در محاوره شنیده میشود، اما در آزمونهای بینالمللی مثل آیلتس یا تافل، بهتر است از افعال استاندارد مثل Make یا Offer استفاده کنید.
3. ساختار “Excuse my French” به چه معناست؟
این یک اصطلاح (Idiom) رایج است و زمانی به کار میرود که فرد ناخواسته حرف زشت یا ناسزایی بر زبان میآورد و بابت آن پوزش میطلبد (ربطی به زبان فرانسوی ندارد!).
نتیجهگیری
تسلط بر کالوکیشن های Excuse نه تنها دایره لغات شما را گسترش میدهد، بلکه به شما کمک میکند تا در موقعیتهای اجتماعی و کاری، مودبتر و حرفهایتر به نظر برسید. یاد گرفتیم که برای بهانههای سست از Lame excuse و برای عذرخواهیهای رسمی از ساختار Excuse me for… استفاده کنیم.
پیشنهاد ما به شما این است که همین امروز حداقل دو مورد از این ترکیبها را در دفترچه یادداشت خود بنویسید و سعی کنید در یک مکالمه فرضی با خودتان، آنها را به کار ببرید. زبان انگلیسی یک مهارت زنده است؛ با به کارگیری درست این کالوکیشنها، شما یک گام بزرگ به سوی تسلط کامل برداشتهاید. به یادگیری ادامه دهید و از اشتباه کردن نترسید!
وای چقدر این مطلب به موقع بود! من همیشه میگفتم “give an excuse” و اصلا نمیدونستم اشتباهه. ممنون از مطلب مفیدتون!
خوشحالیم که این مقاله براتون کاربردی بوده، سارا جان. خیلی از زبانآموزان همین اشتباه رو مرتکب میشن و هدف ما از این مقالات دقیقاً همین روشن کردن تفاوتهای ظریف و رایج در زبان انگلیسیه.
ممنون از توضیح کاملتون. یه سوال داشتم، آیا به جای “lame excuse” میشه از “poor excuse” هم استفاده کرد؟ تفاوتشون چیه؟
سلام امیر عزیز. بله، ‘poor excuse’ هم کاملاً رایج و درست است و معنی مشابه ‘lame excuse’ (بهانه ضعیف یا ناکافی) را میدهد. ‘Lame excuse’ کمی عامیانهتر و شاید کمی قویتر حس ‘غیرقابل قبول’ بودن بهانه را منتقل میکند، در حالی که ‘poor excuse’ کمی کلیتر است. هر دو به این معنی هستند که بهانه شما قانعکننده نیست.
خیلی مفید بود، ممنون! من یه بار شنیدم که برای “عذرخواهی کردن” به جای “make an excuse” از “apologize” هم استفاده میشه. اینا چه فرقی دارن؟
فاطمه جان، سوال بسیار خوبی پرسیدید! ‘Apologize’ به معنای «معذرتخواهی کردن» است و یک عمل رسمی برای بیان پشیمانی. اما ‘make an excuse’ به معنای «بهانه آوردن» است که میتواند واقعی یا غیرواقعی باشد و لزوماً به معنای ابراز پشیمانی نیست، بلکه توضیح یا توجیهی برای یک عمل ارائه میدهد. پس کاربردشون متفاوته.
این کالوکیشنها رو باید تو ذهنم حک کنم! چند وقت پیش تو یه جلسه کاری میخواستم بگم بهانه خوبی نداشتم و گفتم “I didn’t have a good excuse” که فکر کنم درست گفتم. ولی خیلی به این جزییات دقت نکرده بودم.
بسیار عالی، محمد جان! ‘I didn’t have a good excuse’ کاملاً صحیح و نیتیو است. دقت به این جزئیات دقیقاً همون چیزیه که سطح زبان شما رو از متوسط به پیشرفته ارتقا میده. خوشحالیم که مقاله براتون مفید بوده.
تفاوت بین “valid excuse” و “justifiable excuse” چیه؟ آیا هر دو قابل استفاده هستن؟
سلام لیلا. بله، هر دو عبارت ‘valid excuse’ و ‘justifiable excuse’ قابل استفاده هستند و معنای بسیار نزدیکی به هم دارند: ‘دلیل موجه یا قابل توجیه’. ‘Valid’ بیشتر به «قانونی یا معتبر بودن» یک دلیل اشاره دارد، در حالی که ‘justifiable’ بیشتر بر «قابل دفاع یا توجیه بودن» آن تأکید میکند. در بسیاری از موارد میتوانید آنها را به جای هم به کار ببرید.
واقعا مقالاتتون عالی و کاربردیه. مرسی بابت این همه نکته ریز و مهم که به ما یاد میدید.
میشه برای “accept an excuse” بپرسم که اگه نخوایم عذرخواهی رو قبول کنیم، چی باید بگیم؟ “Reject an excuse” درسته؟
مریم جان، سوال شما بسیار بجا و کاربردی است! بله، ‘reject an excuse’ کاملاً صحیح و رایج است و به معنای «رد کردن بهانه یا عذرخواهی» است. عبارات دیگری مثل ‘refuse to accept an excuse’ هم میتوانید استفاده کنید.
برای بهانه های خیلی الکی و بچگانه، گاهی وقتا شنیدم میگن “flimsy excuse”. اونم درسته؟
بله رضا جان، ‘flimsy excuse’ هم یک عبارت بسیار خوب و نیتیو است که به معنای «بهانه واهی، ضعیف و بیاساس» استفاده میشود، شبیه به ‘lame excuse’ اما شاید با تاکید بیشتری بر ضعف و ناچیز بودن دلیل. کاربردش کاملاً درست است!
چطور باید “lame excuse” رو با لحن درست گفت؟ حس میکنم تلفظ کلمه “lame” مهمه که خوب ادا بشه.
نگین عزیز، بله، نکته مهمی رو اشاره کردید. ‘Lame’ (به معنی لنگ یا ضعیف) باید با تأکید روی ‘ei’ در تلفظ (مثل ‘لِیْم’) ادا بشه. در عبارت ‘lame excuse’، لحن شما باید کمی تحقیرآمیز یا ناامیدانه باشه تا حس ‘بهانه واهی’ رو منتقل کنه.
این قسمت که گفتید از Do یا Give استفاده نکنیم، خیلی برام جالب بود. یعنی اصلا نباید بگیم “do an excuse”؟
پوریا جان، دقیقاً! این یک اشتباه رایج در بین زبانآموزانه. در زبان انگلیسی برای «بهانه آوردن» کالوکیشن استاندارد و صحیح فقط ‘make an excuse’ هست. ‘Do an excuse’ یا ‘give an excuse’ کاملاً غلط و غیرطبیعی (unnatural) به گوش یک Native speaker میرسه.
ممنون از مقاله خوبتون. اگه میشه مثالهای بیشتری از “make an excuse for” در جملات مختلف بزارید. خیلی کاربردیه.
عالی بود! دقیقا دیروز داشتم فکر میکردم که چطور بگم یکی داره بهانه میاره. این مقاله نجاتم داد.
خوشحالیم که مقاله تونست به سوال شما پاسخ بده، حسام عزیز. هدف ما همینه که ابزارهای لازم برای صحبت کردن روانتر و با اعتماد به نفس بیشتر رو در اختیارتون قرار بدیم.
آیا “lame excuse” در محیطهای رسمی هم استفاده میشه یا بیشتر جنبه غیررسمی داره؟
سمیرا جان، ‘lame excuse’ بیشتر در مکالمات روزمره و نیمهرسمی کاربرد دارد. در محیطهای کاملاً رسمی، شاید از عباراتی مانند ‘unjustifiable reason’ یا ‘unconvincing explanation’ استفاده شود تا لحن حرفهایتر حفظ شود.
میشه کالوکیشنهای مشابهی برای کلمات دیگه مثل “problem” یا “solution” هم معرفی کنید؟ اینجور مطالب خیلی کمک میکنه.
من تازه دارم اهمیت کالوکیشنها رو میفهمم. واقعا فرق یک Native Speaker با یک زبان آموز همین جزئیاته.
دقیقاً همینطوره، شیرین عزیز! شما به هسته اصلی یادگیری نیتیو اشاره کردید. کالوکیشنها قلب زبان هستند و بدون آنها، حتی با دانستن واژگان زیاد، صحبت شما طبیعی به نظر نخواهد رسید.
اگه بخوام بگم “اون هیچ بهانهای نداشت”، میتونم بگم “He had no excuse”؟ یا “He didn’t make an excuse”؟
آرمان جان، هر دو جمله کاملاً درست و کاربردی هستند، اما معنی کمی متفاوت دارند. ‘He had no excuse’ یعنی ‘او هیچ بهانه یا دلیلی (موجه یا غیرموجه) برای کارش نداشت’. اما ‘He didn’t make an excuse’ یعنی ‘او هیچ تلاشی برای بهانهآوری نکرد (حتی اگر دلیلی داشت)’. بسته به منظورتون میتونید از هرکدام استفاده کنید.
گاهی وقتا برای “توجیه کردن” هم استفاده میشه، درسته؟ مثلا “make an excuse for someone’s behavior”.
سالها بود با خودم فکر میکردم چرا جمله “give an excuse” حس خوبی نمیده. الان دلیلشو فهمیدم. دمتون گرم!
خوشحالیم که تونستیم این ابهام رو براتون برطرف کنیم، مجید عزیز. همین لحظات ‘آهان!’ برای ما ارزشمنده و نشون میده که محتوای ما چقدر برای زبانآموزان مفیده.
اگه بخوایم بگیم کسی داره “بهانه الکی میسازه” یا “حرف درمیاره”، باز هم “make an excuse” درسته؟ یا فعل بهتری هست؟
سیمین جان، برای «بهانه الکی ساختن» ‘make up excuses’ (با ‘up’) بسیار رایج و دقیقتر است. این عبارت تاکید بیشتری بر «اختراع کردن» یا «تراشیدن» بهانههای غیرواقعی دارد. مثلاً: ‘He always makes up excuses to avoid work.’
واقعا وبلاگتون منبع بی نظیریه برای یادگیری زبان. دستتون درد نکنه.
عبارت “no excuse” به معنی “هیچ بهانهای قابل قبول نیست” هم هست؟ مثلا “There is no excuse for being rude”.
ناهید عزیز، بله، دقیقا همینطور است! ‘There is no excuse for…’ یک عبارت بسیار رایج و قدرتمند برای بیان این است که عملی کاملاً غیرقابل قبول و بدون توجیه است. این یعنی هیچ دلیلی، هرچند ظاهراً موجه، نمیتواند آن رفتار را توجیه کند.
من برای یادگیری اینا سعی میکنم با فعلش توی ذهنم یه تصویر بسازم. مثلا Make an excuse: یعنی یه بهانه رو “ساختن” یا “خلق کردن”. اینجوری یادم میمونه.
ریشه کلمه excuse به چی برمیگرده؟ اینم خودش جالبه که بدونیم.
پریا جان، سوال جالبی پرسیدید! ریشه ‘excuse’ از لاتین ‘excusare’ میآید که به معنای ‘آزاد کردن از اتهام’ یا ‘دفاع کردن از خود’ است. ‘Ex-‘ به معنای ‘از’ و ‘causa’ به معنای ‘علت’ یا ‘دلیل’ است. این ریشه به خوبی مفهوم ‘ارائه دلیل برای معاف شدن از سرزنش’ را منعکس میکند.
پس اگه بخوام رسماً عذرخواهی کنم، باید بگم “I apologize” نه “I make an excuse”، درسته؟
دقیقاً شهاب عزیز! ‘I apologize’ عبارت صحیح و رسمی برای «عذرخواهی کردن» است. ‘Making an excuse’ بیشتر برای «توضیح دادن» یا «توجیه کردن» یک اتفاق استفاده میشود، نه لزوماً ابراز پشیمانی رسمی.
این کالوکیشنها واقعا کاربردی هستن. من یه بار شنیدم که میگن “excuse me for my interruption” که برای قطع کردن صحبت کسی هست. این درسته؟
نسترن جان، ‘Excuse me for my interruption’ کاملاً صحیح و بسیار رایج است! این عبارت برای عذرخواهی مؤدبانه به خاطر قطع کردن صحبت کسی یا ایجاد مزاحمت استفاده میشود. نمونه بسیار خوبی از کاربرد ‘excuse’ به عنوان فعل.
آیا برای جبران کردن اشتباه، کالوکیشنی شبیه به اینها هست؟ مثلا “make amends”؟ ربطی به excuse داره؟
رامین عزیز، ‘make amends’ به معنای «جبران کردن اشتباه یا خسارت» است و با ‘excuse’ تفاوت دارد. ‘Excuse’ بیشتر در مورد «ارائه دلیل» یا «عذرخواهی» اولیه است، در حالی که ‘make amends’ مرحله بعد از آن است و به اقدامات عملی برای رفع پیامدهای اشتباه اشاره دارد. هر دو در زمینه تعاملات اجتماعی مهم هستند، اما کاربردشان مجزاست.
واقعا نیاز داشتم به این توضیحات. ممنون از مقاله خوبتون.
آیا “excuse someone from something” هم کالوکیشن مربوط به excuse هست؟ مثلا ‘Please excuse me from the meeting.’
بله، بهنام جان، این هم یک کاربرد صحیح و مهم از فعل ‘excuse’ است! ‘Excuse someone from something’ به معنای ‘معاف کردن کسی از انجام کاری یا حضور در جایی’ است. مثال شما ‘Please excuse me from the meeting’ کاملاً درست است و نشاندهنده یک درخواست مؤدبانه برای معافیت است.
خیلی ممنون از توضیحات عالی و کاملتون. همیشه مطالب وبلاگتون رو دنبال میکنم.
از لطف شما یلدا جان بینهایت سپاسگزاریم! پیگیری و نظرات ارزشمند شما به ما انگیزه میده تا محتواهای با کیفیتتری تولید کنیم.
یه بار شنیدم “Excuse my French”. این یعنی چی؟ ربطی به “بهانه آوردن” داره؟
سیما جان، ‘Excuse my French’ یک اصطلاح بسیار رایج است که برای عذرخواهی پیشاپیش از بهکار بردن واژگان تند یا ناسزا استفاده میشود. معنای تحتاللفظی آن ‘معذرت میخواهم برای فرانسویام (یعنی کلمات رکیک)’ است و معمولاً پس از گفتن یک کلمه یا عبارت نامناسب به کار میرود. پس با ‘make an excuse’ که به معنای بهانه آوردن برای کاری است، تفاوت دارد.